W skrócie
- Orzekając rozwód, sąd co do zasady ustala, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia (art. 57 § 1 KRO).
- Sąd nie orzeka o winie tylko na zgodne żądanie obojga małżonków. Wystarczy żądanie jednego z nich, aby sąd o winie orzekał (art. 57 KRO).
- Uznanie jednego z małżonków za wyłącznie winnego wpływa na alimenty między byłymi małżonkami (art. 60 § 1–3 KRO).
- Małżonek wyłącznie winny co do zasady nie uzyska rozwodu, jeżeli drugi się na niego nie zgadza, choć ustawa przewiduje od tej reguły wyjątki (art. 56 § 3 KRO).
- O sprawach wspólnych małoletnich dzieci sąd rozstrzyga w wyroku niezależnie od tego, czy orzeka o winie (art. 58 § 1 KRO).
- Opłata od pozwu jest taka sama jak przy rozwodzie bez orzekania o winie, ale nie przysługuje zwrot jej połowy (art. 26 ust. 1 pkt 1 i art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Kiedy rozwód z orzeczeniem o winie, a kiedy bez
Zasadą jest orzekanie o winie. Wydając wyrok rozwodowy, sąd ustala, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia (art. 57 § 1 KRO). Wyjątek stanowi zgodne żądanie obojga małżonków, aby sąd o winie nie orzekał. Skutki są wtedy takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy (art. 57 § 2 KRO).
W praktyce oznacza to, że do rozwodu bez orzekania o winie potrzebna jest zgoda obojga małżonków, a do orzekania o winie wystarczy wola jednego z nich. Zasady wariantu bez orzekania o winie opisujemy w poradniku Rozwód bez orzekania o winie.
Zgoda drugiego małżonka „na rozwód” nie jest tym samym co zgoda „na rozwód bez orzekania o winie”. Małżonek może nie sprzeciwiać się samemu rozwodowi, a jednocześnie żądać ustalenia winy.
Przesłanki rozwodu pozostają te same
Orzekanie o winie nie zmienia warunków samego rozwodu. Sąd orzeka rozwód, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia (art. 56 § 1 KRO). Rozwód nie jest jednak dopuszczalny, jeżeli miałoby na nim ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci albo byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 2 KRO).
Sprawy o rozwód rozpoznaje w pierwszej instancji sąd okręgowy (art. 17 pkt 1 KPC). Właściwość miejscowa zależy od miejsca zamieszkania małżonków (art. 41 KPC). Elementy pozwu, w tym stanowisko co do winy, opisujemy w poradniku Pozew o rozwód krok po kroku.
Co zawiera pozew o rozwód z orzeczeniem o winie
Pozew o rozwód z orzeczeniem o winie zawiera te same elementy co każdy pozew rozwodowy. Szczególne znaczenie mają w nim żądanie orzeczenia o winie męża albo żony oraz fakty i dowody, na których to żądanie się opiera. W pozwie wskazuje się w szczególności:
- sąd okręgowy oraz strony, czyli małżonka wnoszącego pozew jako powoda i drugiego małżonka jako pozwanego;
- żądanie rozwiązania małżeństwa przez rozwód;
- żądanie orzeczenia o winie ze wskazaniem, którego z małżonków ma ono dotyczyć;
- propozycje w sprawach wspólnych małoletnich dzieci i wspólnego mieszkania, o których sąd rozstrzyga w wyroku (art. 58 § 1 i § 2 KRO);
- ewentualne żądanie alimentów na małżonka i wniosek o podział majątku wspólnego;
- uzasadnienie, czyli fakty i daty, z których wynika rozkład pożycia;
- dowody, np. dokumenty i świadków, oraz inne wnioski dowodowe;
- podpis i listę załączników, w tym odpis aktu małżeństwa i odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci.
Gotowego wzoru pozwu nie publikujemy, ponieważ uzasadnienie i dowody zależą od okoliczności konkretnej sprawy. Pełną listę kontrolną, załączniki i opłatę opisuje wspomniany poradnik o pozwie krok po kroku. Gdy pozew złożył drugi małżonek, żądanie ustalenia winy można zgłosić w odpowiedzi na pozew. Więcej: Odpowiedź na pozew rozwodowy.
Jak sąd ustala winę: zdrada, alkoholizm i inne zachowania
O tym, czy któryś z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia, rozstrzyga sąd. Ocena winy zależy od faktów ustalonych w postępowaniu, a sąd ustala je na podstawie dowodów, np. zeznań świadków. Samo twierdzenie jednej strony, że winę ponosi druga, zwykle nie wystarcza.
Wiele osób pyta, czy określone zachowanie, np. zdrada, alkoholizm albo przemoc psychiczna, oznacza rozwód z orzeczeniem o winie drugiego małżonka. Odpowiedź zależy od okoliczności konkretnej sprawy i od tego, co zostanie wykazane w postępowaniu. Ocenę posiadanych dowodów i sposób ich przedstawienia omówi adwokat.
Drugi małżonek przedstawia w sprawie własne stanowisko. Może zgodzić się na rozwód bez orzekania o winie, żądać ustalenia winy albo kwestionować, że rozkład pożycia jest zupełny i trwały (art. 56 i art. 57 KRO). Spór o winę zwykle oznacza więcej dowodów niż sprawa, w której małżonkowie są co do tego zgodni.
Co daje rozwód z orzeczeniem o winie: alimenty między byłymi małżonkami
Orzeczenie o winie ma znaczenie przede wszystkim dla alimentów między byłymi małżonkami. Małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego środków utrzymania (art. 60 § 1 KRO).
Gdy sąd uzna jednego z małżonków za wyłącznie winnego, a rozwód istotnie pogorszy sytuację materialną małżonka niewinnego, ten może żądać alimentów także wtedy, gdy nie jest w niedostatku (art. 60 § 2 KRO). Ta możliwość nie istnieje przy rozwodzie bez orzekania o winie, ponieważ nikt nie jest wtedy uznany za winnego (art. 57 § 2 w zw. z art. 60 § 2 KRO).
Czas trwania obowiązku także zależy od orzeczenia o winie. Gdy zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany za winnego, obowiązek co do zasady wygasa po upływie pięciu lat od orzeczenia rozwodu. Na żądanie uprawnionego sąd może przedłużyć ten termin ze względu na wyjątkowe okoliczności (art. 60 § 3 KRO). Jak długo trwa obowiązek, gdy płaci małżonek uznany za wyłącznie winnego, zależy od treści wyroku i okoliczności sprawy, a omówi to adwokat.
Obowiązek alimentacyjny wobec byłego małżonka wygasa, gdy uprawniony zawrze nowe małżeństwo (art. 60 § 3 KRO). Przepisy mówią o „małżonku”, więc te same zasady dotyczą żony i męża. Szczegóły: Alimenty na byłego małżonka.
Wina a możliwość uzyskania rozwodu
Wina ma znaczenie także dla dopuszczalności samego rozwodu. Rozwód co do zasady nie jest dopuszczalny, gdy żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraża na to zgody (art. 56 § 3 KRO).
Ustawa przewiduje od tej reguły wyjątki. Czy mogą one mieć zastosowanie w konkretnej sprawie, omówi adwokat. Więcej o sytuacji, w której jeden z małżonków nie chce rozwodu: Rozwód, gdy druga strona nie chce.
Sprawy dzieci w wyroku z orzeczeniem o winie
W wyroku rozwodowym sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, o kontaktach z nimi i o tym, w jakiej wysokości każdy z rodziców ponosi koszty ich utrzymania (art. 58 § 1 KRO). Robi to w każdym wariancie rozwodu, także wtedy, gdy małżonkowie spierają się o winę.
Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktach z dzieckiem po rozwodzie, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka (art. 58 § 1 KRO). Porozumienie w sprawach dzieci jest możliwe również wtedy, gdy małżonkowie nie zgadzają się co do winy. Czy okoliczności dotyczące winy mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięć o dzieciach w konkretnej sprawie, omówi adwokat.
Więcej o tych zagadnieniach: Rozwód a dzieci i Alimenty na dziecko.
Wina a majątek i mieszkanie
Orzeczenie o winie samo nie dzieli majątku wspólnego. Na wniosek jednego z małżonków sąd może dokonać podziału w wyroku rozwodowym, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu (art. 58 § 3 KRO). W innym wypadku podział następuje po rozwodzie, umową albo w odrębnym postępowaniu sądowym.
Co do zasady oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 KRO). Z ważnych powodów każdy z nich może żądać ustalenia udziałów z uwzględnieniem stopnia, w jakim przyczynił się do powstania majątku (art. 43 § 2 KRO). Czy okoliczności związane z rozkładem pożycia mogą mieć znaczenie w takim żądaniu, omówi adwokat. Szczegóły: Podział majątku po rozwodzie.
Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka o sposobie korzystania z niego (art. 58 § 2 KRO). Gdy mieszkanie jest obciążone kredytem, pomocny może być poradnik Rozwód a kredyt hipoteczny.
Ile kosztuje i ile trwa rozwód z orzeczeniem o winie
Opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł i jest taka sama bez względu na to, czy sąd orzeka o winie (art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Zwrot połowy opłaty po uprawomocnieniu się wyroku dotyczy tylko rozwodu na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b tej ustawy). Przy rozwodzie z orzeczeniem o winie ta reguła nie ma zastosowania.
Spór o winę może oznaczać więcej dowodów do przeprowadzenia, a przez to dłuższe postępowanie. Nie podajemy średnich czasów trwania spraw, ponieważ zależą od sądu i od tego, co sąd musi ustalić. Więcej: Ile kosztuje rozwód i Ile trwa rozwód.
Mediacja przy sporze o winę
W sprawie małżeńskiej sąd może w każdym stanie sprawy skierować strony do mediacji, m.in. co do spraw dzieci i alimentów (art. 436 i art. 445² KPC). Mediacja jest dobrowolna i nie zastępuje rozstrzygnięcia sądu o rozwodzie. Może jednak ograniczyć zakres sporu, na przykład w sprawach dzieci. Więcej: Mediacja rodzinna i rozwodowa.
Typowe błędy
- Utożsamianie zgody na rozwód ze zgodą na rozwód bez orzekania o winie. To dwie odrębne kwestie, a do orzekania o winie wystarczy żądanie jednego małżonka (art. 57 KRO).
- Przekonanie, że orzeczenie o winie zmienia warunki rozwodu. Sąd nadal bada, czy rozkład pożycia jest zupełny i trwały (art. 56 KRO).
- Pomijanie spraw dzieci przy sporze o winę. Sąd rozstrzyga o nich w każdym wariancie (art. 58 § 1 KRO).
- Liczenie na zwrot połowy opłaty. Zwrot połowy opłaty z tego przepisu dotyczy wyłącznie rozwodu na zgodny wniosek bez orzekania o winie (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
- Sprzeczne stanowisko w pozwie. Przykładem jest wniosek o rozwód bez orzekania o winie połączony z uzasadnieniem opartym na winie drugiej strony.
Przygotowanie do rozmowy z adwokatem
Przy sporze o winę szczególnie przydatne są fakty i daty, z których wynika przebieg rozkładu pożycia. Przed rozmową warto przygotować:
- odpis aktu małżeństwa i odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci;
- chronologię najważniejszych zdarzeń, od kiedy i w jaki sposób ustały więzi między małżonkami;
- informację o możliwych dowodach, np. osobach, które znają sytuację rodziny, oraz posiadanej korespondencji;
- stanowisko drugiego małżonka, jeśli jest znane, w tym to, czy zapowiada żądanie ustalenia winy;
- dokumenty dotyczące dochodów, wydatków na dzieci i sytuacji materialnej po ewentualnym rozwodzie;
- pisma z sądu, jeśli sprawa już się toczy.
Decyzje, które warto podjąć jeszcze przed złożeniem pozwu, opisujemy w poradniku Jak przygotować się do rozwodu.
Zakres pomocy kancelarii w sprawach rozwodowych opisujemy na stronie Rozwód i separacja.