Przed złożeniem pozwu o rozwód
Pozew o rozwód wyznacza zakres spraw, którymi sąd będzie się zajmował. Przed jego napisaniem warto odpowiedzieć na kilka pytań:
- Czy sąd ma orzekać o winie?
- Gdzie mają mieszkać dzieci, jak mają wyglądać kontakty i kto pokrywa koszty ich utrzymania?
- Czy małżonkowie mieszkają razem i jak ma wyglądać korzystanie z mieszkania do czasu podziału majątku?
- Czy od razu prosić o podział majątku wspólnego?
Decyzje i dokumenty, które warto przygotować przed pozwem, opisujemy w poradniku Jak przygotować się do rozwodu.
Kiedy sąd orzeka rozwód
Sąd orzeka rozwód, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia (art. 56 § 1 KRO). Nawet wtedy rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli:
- miałoby na nim ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci;
- byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 2 KRO);
- żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi się nie zgadza. To reguła ogólna, od której ustawa przewiduje wyjątki (art. 56 § 3 KRO).
Z orzekaniem o winie czy bez
Orzekając rozwód, sąd co do zasady ustala, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Na zgodne żądanie obojga małżonków sąd o winie nie orzeka. Skutki są wtedy takie, jak gdyby żaden z nich nie ponosił winy (art. 57 KRO).
Wystarczy, że jeden z małżonków żąda ustalenia winy, a sąd będzie o niej orzekał. Rozstrzygnięcie o winie ma znaczenie między innymi dla alimentów między byłymi małżonkami (art. 60 KRO). Więcej: Rozwód bez orzekania o winie.
Rozwód czy separacja
Separacja wymaga zupełnego rozkładu pożycia, który nie musi być trwały (art. 61¹ KRO). Małżeństwo trwa, więc w separacji nie można zawrzeć nowego małżeństwa (art. 61⁴ KRO). Separacja nie jest obowiązkowym etapem przed rozwodem. Więcej: Separacja.
Mediacja
W sprawie małżeńskiej sąd może w każdym stanie sprawy skierować małżonków do mediacji, m.in. co do spraw dzieci i alimentów (art. 436 i 445² KPC). Porozumienie w sprawach dzieci może ułatwić rozstrzygnięcie. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie rodziców, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka (art. 58 § 1 KRO).
Krok 1. Który sąd: gdzie złożyć pozew o rozwód
Sprawy o rozwód rozpoznaje w pierwszej instancji sąd okręgowy, a nie rejonowy (art. 17 pkt 1 KPC). Rozwód orzeka sąd.
Który sąd okręgowy jest właściwy miejscowo, zależy od miejsca zamieszkania małżonków (art. 41 KPC). Ustalenie właściwego sądu w konkretnej sytuacji, zwłaszcza gdy małżonkowie mieszkają w różnych miejscowościach, warto omówić z adwokatem. Adres i wydział właściwego sądu można sprawdzić na jego stronie internetowej. Nie podajemy tu listy sądów, bo adresy i podział na wydziały się zmieniają.
Krok 2. Co musi zawierać pozew o rozwód
Treść pozwu zależy od stanowiska co do winy oraz od spraw dzieci i mieszkania, dlatego jeden ogólny wzór nie obejmie każdej sprawy. Zamiast wzoru podajemy listę elementów pozwu.
Lista kontrolna:
- Sąd: nazwa sądu okręgowego i wydział.
- Strony: małżonek wnoszący pozew jako powód i drugi małżonek jako pozwany, z imionami, nazwiskami i adresami.
- Żądanie: rozwiązanie małżeństwa przez rozwód.
- Wina: z orzekaniem o winie (czyjej) albo bez orzekania o winie.
- Dzieci: propozycja co do władzy rodzicielskiej, kontaktów i kosztów utrzymania wspólnych małoletnich dzieci.
- Mieszkanie: propozycja sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania, jeśli małżonkowie je zajmują.
- Majątek: ewentualny wniosek o podział majątku wspólnego.
- Alimenty na małżonka: jeśli powód ich żąda.
- Dowody: dokumenty, świadkowie, inne wnioski dowodowe.
- Uzasadnienie: fakty i daty, z których wynika rozkład pożycia.
- Podpis i lista załączników.
Zakres pomocy kancelarii w sprawach rozwodowych opisujemy na stronie Rozwód i separacja.
Żądania dotyczące dzieci
W wyroku rozwodowym sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, o kontaktach z nimi i o tym, w jakiej wysokości każdy z rodziców ponosi koszty ich utrzymania (art. 58 § 1 KRO). Robi to w każdym wariancie, także przy rozwodzie bez orzekania o winie. Dlatego warto od razu przedstawić swoją propozycję.
Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktach po rozwodzie, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka (art. 58 § 1 KRO).
Gdy sprawa o rozwód już trwa, nie wszczyna się odrębnej sprawy o władzę rodzicielską nad wspólnymi małoletnimi dziećmi. Sąd orzeka o niej w postępowaniu zabezpieczającym (art. 445¹ KPC). Podobnie z alimentami: nie można wszcząć odrębnej sprawy o alimenty między małżonkami a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi za okres od wytoczenia powództwa o rozwód (art. 445 § 1 KPC).
Więcej: Miejsce pobytu dziecka, Kontakty z dzieckiem i Alimenty na dziecko.
Wspólne mieszkanie i podział majątku w wyroku
Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku orzeka o sposobie korzystania z niego (art. 58 § 2 KRO). Na wniosek jednego z małżonków sąd może też podzielić majątek wspólny w wyroku rozwodowym, jeśli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu (art. 58 § 3 KRO). W innym wypadku podział następuje po rozwodzie: w odrębnym postępowaniu albo umową.
Więcej: Podział majątku po rozwodzie.
Alimenty na małżonka
Małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego środków utrzymania (art. 60 § 1 KRO).
Gdy sąd uzna jednego z małżonków za wyłącznie winnego, a rozwód istotnie pogorszy sytuację materialną małżonka niewinnego, ten może żądać alimentów także bez niedostatku (art. 60 § 2 KRO).
Gdy zobowiązanym jest małżonek, który nie został uznany za winnego, obowiązek co do zasady wygasa po upływie pięciu lat od orzeczenia rozwodu. Sąd może przedłużyć ten termin ze względu na wyjątkowe okoliczności, na żądanie uprawnionego. Obowiązek wygasa też, jeśli uprawniony zawrze nowe małżeństwo (art. 60 § 3 KRO).
Krok 3. Co dołączyć do pozwu o rozwód
Lista orientacyjna:
- odpis aktu małżeństwa;
- odpisy aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci;
- pisemne porozumienie rodziców o władzy rodzicielskiej i kontaktach, jeśli takie porozumienie istnieje;
- dowód uiszczenia opłaty albo wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych;
- dowody, na które powód się powołuje, np. dokumenty o dochodach i wydatkach na dzieci;
- pełnomocnictwo, jeśli w imieniu powoda działa adwokat.
Odpis aktu wydaje urząd stanu cywilnego. Osoba, której akt dotyczy, jej małżonek, dzieci i rodzice mogą złożyć wniosek o odpis także przez usługę elektroniczną. Pełną listę załączników i liczbę egzemplarzy pozwu w konkretnej sprawie warto omówić z adwokatem.
Krok 4. Opłata od pozwu o rozwód i zwolnienie od kosztów
Opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Jeżeli sąd orzeknie rozwód na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu się wyroku zwraca z urzędu połowę uiszczonej opłaty (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b tej ustawy).
Zwolnienia od kosztów sądowych może domagać się osoba fizyczna, która oświadczy, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 102 ust. 1 tej ustawy). Do wniosku dołącza się oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, sporządzone według ustalonego wzoru (art. 102 ust. 2 tej ustawy).
Inne koszty sprawy opisujemy w poradniku Ile kosztuje rozwód.
Krok 5. Jak złożyć pozew rozwodowy
Pozew składa się we właściwym sądzie okręgowym. Dopuszczalny sposób złożenia pozwu w konkretnej sprawie warto omówić z adwokatem.
Pozew trzeba podpisać. Warto zachować jego kopię oraz potwierdzenie złożenia.
Co dzieje się po złożeniu pozwu
Przebieg sprawy zależy od sądu i od stanowiska stron. W ogólnym zarysie:
- Sprawdzenie pozwu. Sąd sprawdza pozew i opłatę. Jeśli czegoś brakuje, co do zasady wezwie do usunięcia braków. Termin podaje wezwanie.
- Doręczenie. Sąd doręcza pozew drugiemu małżonkowi.
- Stanowisko pozwanego. Drugi małżonek przedstawia swoje stanowisko. Może zgodzić się na rozwód bez orzekania o winie albo żądać ustalenia winy (art. 57 KRO).
- Rozprawa. Sąd ustala, czy rozkład pożycia jest zupełny i trwały, i rozstrzyga o sprawach dzieci, także przy zgodnym żądaniu stron (art. 56 i art. 58 § 1 KRO).
- Wyrok. Po uprawomocnieniu się wyroku można zawrzeć nowe małżeństwo, a wspólność majątkowa ustaje.
Nie podajemy średnich czasów trwania spraw. Zależą od sądu i od tego, co sąd musi ustalić. Od czego zależy, czy wyrok zapadnie już na pierwszym terminie, opisujemy w poradniku Rozwód na pierwszej rozprawie.
Otrzymanie pozwu o rozwód
Korespondencji z sądu nie należy ignorować. Trzeba sprawdzić, jakie pismo nadeszło, czego sąd oczekuje od adresata i w jakim terminie. Odpowiedź pozwala przedstawić własne stanowisko co do winy, dzieci, mieszkania i alimentów oraz zgłosić dowody.
Pozwany może w tej samej sprawie również żądać rozwodu. Powództwo wzajemne jest jednak niedopuszczalne (art. 439 KPC). Terminy i skutki ich przekroczenia warto omówić z adwokatem. Treść pisma pozwanego opisujemy w poradniku Odpowiedź na pozew rozwodowy.
Cofnięcie pozwu
Pozew o rozwód można cofnąć. Warunki i skutki cofnięcia zależą od etapu sprawy, dlatego warto omówić je z adwokatem.
Pozew o rozwód i sprawa rozwodowa krok po kroku
- Złożenie pozwu w sądzie okręgowymPozew z żądaniem rozwodu, stanowiskiem co do winy i propozycjami w sprawach dzieci i mieszkania, z załącznikami oraz opłatą albo wnioskiem o zwolnienie od kosztów.
- Sprawdzenie pozwu przez sądSąd sprawdza pozew i opłatę. Jeśli czegoś brakuje, co do zasady wzywa do usunięcia braków.Termin podaje wezwanie
- Doręczenie pozwuSąd doręcza pozew drugiemu małżonkowi.
- Stanowisko pozwanegoDrugi małżonek przedstawia stanowisko: może zgodzić się na rozwód bez orzekania o winie albo żądać ustalenia winy.Termin wynika z pisma sądu
- RozprawaSąd ustala, czy rozkład pożycia jest zupełny i trwały, i rozstrzyga o sprawach dzieci, także przy zgodnym żądaniu stron.
- Prawomocny wyrokPo uprawomocnieniu się wyroku możliwe jest zawarcie nowego małżeństwa, a wspólność majątkowa ustaje.Po uprawomocnieniu się wyroku
Typowe błędy w pozwie
- Pominięcie spraw dzieci. Sąd i tak o nich rozstrzygnie, ale bez propozycji powoda (art. 58 § 1 KRO).
- Założenie, że zgoda „na rozwód” to zgoda „bez winy”. To dwie różne kwestie (art. 57 KRO).
- Pozew do sądu rejonowego. Sprawy o rozwód rozpoznaje sąd okręgowy (art. 17 pkt 1 KPC).
- Brak opłaty i brak wniosku o zwolnienie. Sąd co do zasady wezwie do usunięcia braku, a sprawa się wydłuży.
- Sprzeczne żądania co do winy. Na przykład wniosek o rozwód bez orzekania o winie i jednocześnie uzasadnienie oparte na winie drugiej strony.
- Osobna sprawa o władzę rodzicielską w trakcie rozwodu. Gdy sprawa o rozwód już trwa, odrębnej sprawy się nie wszczyna (art. 445¹ KPC).
- Emocjonalne uzasadnienie. Sąd potrzebuje faktów i dat, nie ocen.
Mieszkają Państwo za granicą?
Opisane zasady dotyczą pozwu składanego przed polskim sądem. Jeśli jeden z małżonków lub oboje mieszkają za granicą, właściwość sądu i doręczanie pism mogą wyglądać inaczej. Tę kwestię warto omówić z adwokatem przed złożeniem pozwu.
Gdy pozwany małżonek mieszka za granicą, dodatkowe kwestie omawia poradnik Rozwód, gdy małżonek mieszka za granicą – sprawa w Polsce.