Kto płaci alimenty na dziecko
Obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 KRO). Wobec dziecka zobowiązani są w pierwszej kolejności rodzice (art. 129 KRO).
Oboje rodzice i „osobiste starania”
Alimenty nie są obowiązkiem tylko jednego rodzica. Oboje odpowiadają w częściach, które odpowiadają ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 i 135 § 1 KRO).
Rodzic, z którym dziecko mieszka na co dzień, może wykonywać swój obowiązek w całości lub w części przez osobiste starania o utrzymanie i wychowanie dziecka. Drugi rodzic pokrywa wtedy w całości lub w części koszty utrzymania i wychowania (art. 135 § 2 KRO). Formą wykonywania obowiązku alimentacyjnego jest więc także codzienna opieka, a nie wyłącznie płatność.
Kiedy płacą dziadkowie
Dalsi krewni, np. dziadkowie, są zobowiązani dopiero wtedy, gdy obowiązku nie może wykonać żaden z rodziców, bo:
- rodziców nie ma,
- rodzice nie są w stanie płacić,
- uzyskanie od nich środków na czas jest niemożliwe albo połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 129 i 132 KRO).
Obowiązek dziadków ma więc charakter zastępczy, a nie równoległy wobec obowiązku rodziców.
Od czego zależy wysokość alimentów
Zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego rodzica (art. 135 § 1 KRO). Przepis mówi o możliwościach, a nie wyłącznie o faktycznych dochodach.
Jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat przed sądowym dochodzeniem alimentów osoba, która była już do nich zobowiązana, bez ważnego powodu zrzekła się prawa majątkowego lub dopuściła do jego utraty albo zrzekła się zatrudnienia lub zmieniła je na mniej zyskowne, sąd nie uwzględnia wynikłej stąd zmiany (art. 136 KRO).
Na wysokość alimentów nie wpływają m.in. świadczenie wychowawcze, świadczenia rodzinne ani świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego podlegające zwrotowi przez zobowiązanego (art. 135 § 3 KRO). Przepisy nie podają tabel ani kwot. Sąd ustala wysokość w każdej sprawie osobno.
Do kiedy płaci się alimenty na dziecko
Przepisy nie wskazują wieku, w którym obowiązek wygasa. Rodzice płacą alimenty na dziecko, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, także po osiągnięciu pełnoletności. Wyjątkiem jest sytuacja, w której dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania (art. 133 § 1 KRO).
Wobec pełnoletniego dziecka rodzice mogą uchylić się od świadczeń, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeżeli dziecko nie dokłada starań, by uzyskać możność samodzielnego utrzymania się (art. 133 § 3 KRO).
Jak uzyskać alimenty: porozumienie, ugoda albo sąd
Porozumienie rodziców i mediacja
Pierwszą możliwością jest porozumienie rodziców. Jeśli sprawa trafi do sądu, pozew zawiera informację, czy strony próbowały mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu, a jeśli nie, to dlaczego (art. 187 KPC). Warto więc zapisać, czy i kiedy była próba rozmowy lub mediacji.
Pozew: który sąd i gdzie
Uprawnionym do alimentów jest dziecko. Rodzic może je reprezentować w sprawie o środki utrzymania i wychowania należne od drugiego rodzica (art. 98 § 1–3 KRO).
Krok po kroku:
- Sąd. Co do zasady sprawy o alimenty rozpoznaje sąd rejonowy, niezależnie od kwoty. Przepis kierujący sprawy powyżej stu tysięcy złotych do sądu okręgowego wyłącza alimenty (art. 16 i 17 pkt 4 KPC). Gdy toczy się sprawa rozwodowa, obowiązują szczególne reguły (zob. „Gdy trwa sprawa rozwodowa”).
- Miejsce. Pozew można złożyć według miejsca zamieszkania dziecka jako osoby uprawnionej (art. 32 KPC).
- Żądanie. Pozew zawiera m.in. dokładnie określone żądanie, wartość przedmiotu sporu i fakty, na których opiera się żądanie (art. 187 § 1 KPC).
- Wartość przedmiotu sporu. W sprawie o alimenty to suma świadczeń za jeden rok (art. 22 KPC).
- Zabezpieczenie. Wniosek o zabezpieczenie na czas trwania sprawy można zawrzeć w pozwie.
Pieniądze w trakcie sprawy: zabezpieczenie
Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem sprawy lub w jej toku (art. 730 § 2 KPC). W sprawach o alimenty zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu rodzica do zapłaty jednorazowo albo okresowo określonej sumy (art. 753 § 1 KPC). Co do zasady wystarczy uprawdopodobnienie istnienia roszczenia.
Wyrok zasądzający alimenty sąd z urzędu opatruje rygorem natychmiastowej wykonalności: co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a co do rat wcześniejszych za okres nie dłuższy niż trzy miesiące (art. 333 § 1 pkt 1 KPC).
Gdy trwa sprawa rozwodowa
Jeżeli toczy się sprawa o rozwód lub separację, nie można wszcząć odrębnej sprawy o alimenty między małżonkami a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub separację. Taki pozew lub wniosek o zabezpieczenie sąd przekazuje sądowi, w którym toczy się sprawa rozwodowa. Rozstrzyga się go według przepisów o postępowaniu zabezpieczającym (art. 445 § 1 KPC).
W wyroku rozwodowym sąd orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków ponosi koszty utrzymania i wychowania wspólnego małoletniego dziecka (art. 58 § 1 KRO). Więcej w poradniku Rozwód bez orzekania o winie oraz na stronie Rozwód i separacja.
Rozwód bez orzekania o winie a alimenty na dziecko
Na zgodne żądanie obojga małżonków sąd nie orzeka o winie rozkładu pożycia (art. 57 § 2 KRO). Także wtedy sąd rozstrzyga o sprawach wspólnych małoletnich dzieci, w tym o kosztach ich utrzymania i wychowania (art. 57 § 2 i art. 58 § 1 KRO). Orzeczenie o winie ma znaczenie przede wszystkim dla alimentów między byłymi małżonkami (art. 60 KRO), które omawia poradnik Alimenty na byłego małżonka. Więcej o dzieciach w wyroku rozwodowym w poradniku Rozwód a dzieci.
Pozew o alimenty na dziecko krok po kroku
- Próba porozumienia lub mediacjiPierwszą możliwością jest porozumienie rodziców. Pozew zawiera informację, czy strony próbowały mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu, a jeśli nie – dlaczego.
- Zebranie dokumentówAkt urodzenia dziecka, wcześniejsze orzeczenia lub ugody, wykaz miesięcznych kosztów dziecka z dowodami oraz znane informacje o pracy, dochodach i majątku drugiego rodzica.
- Wybór sąduCo do zasady sprawy o alimenty rozpoznaje sąd rejonowy, niezależnie od kwoty. Pozew można złożyć według miejsca zamieszkania dziecka.gdy toczy się sprawa rozwodowa, obowiązują szczególne reguły
- Żądanie i wartość sporuPozew zawiera dokładnie określone żądanie, wartość przedmiotu sporu i fakty uzasadniające żądanie. Wartość przedmiotu sporu to suma świadczeń za jeden rok.
- Wniosek o zabezpieczenieWniosek o zabezpieczenie na czas sprawy można zawrzeć w pozwie. Zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu rodzica do zapłaty jednorazowo albo okresowo określonej sumy.
- Wyrok z rygorem natychmiastowej wykonalnościWyrok zasądzający alimenty sąd z urzędu opatruje rygorem natychmiastowej wykonalności co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa.raty wcześniejsze – za okres nie dłuższy niż trzy miesiące
Dokumenty, które warto przygotować
- akt urodzenia dziecka;
- wcześniejsze orzeczenia lub ugody o alimentach, jeśli są;
- wykaz miesięcznych kosztów dziecka (mieszkanie, jedzenie, ubrania, szkoła, zajęcia, leczenie) i dowody tych kosztów, np. rachunki;
- znane informacje o pracy, dochodach i majątku drugiego rodzica;
- informacja, czy toczy się sprawa o rozwód lub separację i czy była próba mediacji.
Lista ma charakter pomocniczy, a komplet dokumentów zależy od sprawy. Więcej w poradniku Jak przygotować się do pierwszej rozmowy.
Opłaty i terminy
Opłaty sądowe. Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.).
Terminy.
- Przedawnienie roszczeń o świadczenia alimentacyjne: trzy lata (art. 137 § 1 KRO).
- Okres sprzed wniesienia powództwa objęty rygorem natychmiastowej wykonalności: nie dłużej niż trzy miesiące (art. 333 § 1 pkt 1 KPC).
- Okres, w którym sąd nie uwzględnia celowego pogorszenia sytuacji zobowiązanego: trzy lata przed sądowym dochodzeniem alimentów (art. 136 KRO).
Zmiana i zaległe alimenty
W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy o alimentach (art. 138 KRO).
Niezaspokojone potrzeby dziecka z czasu przed wniesieniem pozwu sąd uwzględnia, zasądzając odpowiednią sumę pieniężną. W uzasadnionych wypadkach może ją rozłożyć na raty (art. 137 § 2 KRO).
Typowe błędy
- Brak wniosku o zabezpieczenie w pozwie. Sprawa może potrwać, a zabezpieczenie dotyczy właśnie czasu jej trwania (art. 730 § 2 i 753 § 1 KPC).
- Wykaz kosztów dziecka bez dowodów. Same kwoty bez rachunków i wyjaśnień trudniej ocenić.
- Osobny pozew o alimenty na wspólne małoletnie dziecko, gdy toczy się rozwód. W takiej sytuacji obowiązują szczególne reguły (art. 445 § 1 KPC).
Gdy pytanie o utrzymanie dziecka łączy się z niewyjaśnionym pochodzeniem, przydatny jest poradnik Sądowe ustalenie ojcostwa: dokumenty i pytania przed pozwem.