Nakaz zapłaty: co to jest i czy to wyrok
Nakaz zapłaty to osobny rodzaj orzeczenia. Nie jest wyrokiem wydanym po przeprowadzeniu sprawy. Sąd nakazuje w nim pozwanemu zapłatę albo wniesienie środka zaskarżenia w terminie oznaczonym w nakazie.
Dla wierzyciela najważniejsze są trzy pytania: w jakim trybie złożyć pozew, jakie dokumenty mieć w ręku i co zrobić, gdy nakaz się uprawomocni. Rodzaj środka, który przysługuje pozwanemu, zależy od trybu:
- w postępowaniu upominawczym i w EPU pozwany wnosi sprzeciw, a nakaz traci wtedy moc w zaskarżonej części (art. 505 § 1 KPC);
- w postępowaniu nakazowym pozwany wnosi zarzuty (art. 493 § 1 KPC).
Spory między przedsiębiorcami mają w Kodeksie postępowania cywilnego osobne przepisy o postępowaniu w sprawach gospodarczych. Dlatego dowody warto zebrać jeszcze przed złożeniem pozwu.
Przed złożeniem pozwu
Pozew o zapłatę faktury zwykle poprzedza przedsądowe wezwanie do zapłaty. Przed pozwem warto sprawdzić trzy kwestie:
- Przedawnienie. Roszczenia związane z działalnością gospodarczą przedawniają się co do zasady po 3 latach, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 KC). Dla niektórych umów, m.in. sprzedaży w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, termin wynosi 2 lata (art. 554 KC).
- Próba polubownego rozwiązania sporu. W pozwie trzeba podać, czy strony próbowały rozwiązać spór poza sądem, a jeśli nie, wyjaśnić dlaczego (art. 187 § 1 pkt 3 KPC).
- Dłużnik. Trzeba ustalić pełną nazwę dłużnika, NIP lub numer KRS i adres. Jeśli wobec kontrahenta ogłoszono upadłość albo otwarto postępowanie restrukturyzacyjne, obowiązuje inna ścieżka niż zwykły pozew o zapłatę.
Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym
W tym trybie do pozwu dołącza się dowody: umowę lub zamówienie, faktury, dowody wykonania świadczenia i korespondencję z kontrahentem. To, czy w danej sprawie sąd wyda nakaz zapłaty, zależy od treści pozwu i dowodów. Warunki wydania nakazu w konkretnej sprawie można omówić z adwokatem.
Jeśli pozwany wniesie sprzeciw, nakaz traci moc w zaskarżonej części (art. 505 § 1 KPC), a sąd rozpoznaje sprawę dalej. Spór nie jest wtedy rozstrzygnięty i trzeba się przygotować na dalsze postępowanie.
Nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym
Pozew o zapłatę w postępowaniu nakazowym opiera się na dokumentach. Przy długach między firmami podstawą nakazu mogą być w szczególności:
- Transakcja handlowa: umowa, dowód spełnienia świadczenia przez wierzyciela (np. protokół odbioru, potwierdzenie dostawy) oraz dowód doręczenia dłużnikowi faktury (art. 485 § 2¹ KPC).
- Uznanie długu: wezwanie do zapłaty razem z pisemnym uznaniem długu przez dłużnika (art. 485 § 1 pkt 3 KPC). Dlatego przy rozmowach o ratach warto zadbać, by dłużnik uznał dług na piśmie.
Inne podstawy, np. weksel, można omówić z adwokatem.
Zarzuty i nakaz zapłaty jako tytuł zabezpieczenia
Pozwany broni się w tym trybie przez zarzuty (art. 493 § 1 KPC). Termin na zarzuty jest oznaczony w nakazie.
Nakaz zapłaty z postępowania nakazowego jest od chwili wydania tytułem zabezpieczenia (art. 492 § 1 KPC). Oznacza to, że wierzyciel może zabezpieczyć roszczenie, zanim sprawa się zakończy. Zakres i sposób zabezpieczenia w konkretnej sprawie można omówić z adwokatem.
Nakaz zapłaty w EPU (e-Sąd)
Elektroniczne postępowanie upominawcze prowadzi się drogą elektroniczną przez e-Sąd. Najważniejsze zasady (art. 505²⁸ i nast. KPC):
- Co można dochodzić: roszczenia pieniężne.
- Dowody: wskazuje się je w pozwie, ale się ich nie dołącza.
- Zagranica: nie wydaje się nakazu, który miałby być doręczony za granicą.
- Po sprzeciwie: sąd umarza postępowanie w części, w której nakaz utracił moc. W ciągu trzech miesięcy od postanowienia o umorzeniu można wnieść pozew o to samo roszczenie w innym trybie, a skutki wytoczenia powództwa liczą się wtedy od dnia wniesienia pozwu w EPU.
Ten ostatni punkt ma znaczenie przy starszych fakturach. Termin na wniesienie nowego pozwu wymaga szczególnej uwagi, bo od niego zależy zachowanie skutków pozwu z EPU. Szerzej o tym trybie piszemy w poradniku Postępowanie upominawcze i EPU (e-Sąd).
Nakaz zapłaty: koszty sądowe
Podajemy tylko opłaty ustawowe od pozwu (ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, u.k.s.c.):
- Wartość przedmiotu sporu do 20 000 zł: opłata stała, zależnie od przedziału od 30 zł do 1000 zł (art. 13 ust. 1 u.k.s.c.).
- Powyżej 20 000 zł: 5% wartości przedmiotu sporu, z górnym limitem kwotowym (art. 13 ust. 2 u.k.s.c.).
- Postępowanie nakazowe i EPU: czwarta część opłaty, nie mniej niż 30 zł (art. 19 ust. 2 u.k.s.c.).
Odsetek i rekompensaty można dochodzić razem z należnością główną. Więcej o nich piszemy w poradniku Odsetki w transakcjach handlowych.
Kiedy nakaz zapłaty się uprawomocni i co dalej
Nakaz, którego pozwany nie zaskarży w terminie oznaczonym w nakazie, może się uprawomocnić. To samo dotyczy części nakazu, której pozwany nie objął sprzeciwem.
Komornik działa na podstawie tytułu wykonawczego (art. 776 i 777 KPC). Wierzyciel, który go ma, może złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji. Sposób uzyskania tytułu wykonawczego na podstawie nakazu w danym trybie, w tym kwestię klauzuli wykonalności, można omówić z adwokatem.
Jeśli dłużnik po nakazie proponuje spłatę w ratach, warto spisać porozumienie. Dług uznany na piśmie łatwiej później wykazać, a uznanie roszczenia przerywa bieg przedawnienia (art. 123 KC).
Nakaz zapłaty krok po kroku
- Przygotowanie przed pozwemPozew zwykle poprzedza przedsądowe wezwanie do zapłaty. Przed pozwem sprawdza się przedawnienie, próbę polubownego rozwiązania sporu i dane dłużnika.
- Wybór trybu i dowodówW postępowaniu upominawczym dowody dołącza się do pozwu. W nakazowym podstawą są m.in. umowa, dowód spełnienia świadczenia i dowód doręczenia faktury. W EPU dowody wskazuje się w pozwie, ale się ich nie dołącza.
- Złożenie pozwuPozew zawiera informację, czy strony próbowały polubownie rozwiązać spór, a jeśli nie – dlaczego. W EPU pozew składa się drogą elektroniczną przez e-Sąd.
- Wydanie nakazu zapłatySąd nakazuje zapłatę albo wniesienie sprzeciwu lub zarzutów. Nakaz z postępowania nakazowego jest od chwili wydania tytułem zabezpieczenia.
- Sprzeciw lub zarzuty pozwanegoPo sprzeciwie nakaz traci moc w zaskarżonej części. W trybie upominawczym sąd rozpoznaje sprawę dalej. W EPU umarza postępowanie w tej części, a nowy pozew w innym trybie można wnieść w ciągu trzech miesięcy od postanowienia o umorzeniu.w terminie oznaczonym w nakazie
- Uprawomocnienie nakazuNakaz niezaskarżony w terminie może się uprawomocnić. Dotyczy to także części nakazu nieobjętej sprzeciwem.brak zaskarżenia w terminie
- Tytuł wykonawczy i komornikWierzyciel z tytułem wykonawczym może złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji. Sposób uzyskania tytułu i kwestię klauzuli wykonalności omawia się z adwokatem.po uzyskaniu tytułu wykonawczego
Gdy firma otrzymała nakaz zapłaty
W nagłówku nakazu warto sprawdzić, w jakim trybie go wydano, i zapisać datę doręczenia. Od trybu zależy, czy wnosi się sprzeciw, czy zarzuty. Termin jest oznaczony w nakazie.
Co zrobić krok po kroku, opisujemy w poradniku Sprzeciw od nakazu zapłaty.
Typowe błędy wierzyciela
- Traktowanie nakazu jak zapłaty. Nakaz to etap sprawy. Pozwany może go zaskarżyć, a do egzekucji potrzebny jest tytuł wykonawczy.
- EPU wobec dłużnika z zagranicy. W EPU nie wydaje się nakazu, który miałby być doręczony za granicą (art. 505²⁸ i nast. KPC).
- Pozew w postępowaniu nakazowym bez dowodu doręczenia faktury. Przy transakcji handlowej to jeden z dokumentów, na których opiera się nakaz (art. 485 § 2¹ KPC).
- Błędne oznaczenie dłużnika. Pozew przeciwko wspólnikowi zamiast spółki albo odwrotnie, nieaktualny adres, pominięta upadłość lub restrukturyzacja.
- Pominięcie odsetek i rekompensaty. W transakcji handlowej co do zasady należą się bez wezwania (art. 7 i 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych).
- Brak informacji o próbie polubownego rozwiązania sporu. Pozew musi ją zawierać (art. 187 § 1 pkt 3 KPC).
Dłużnik w Niemczech lub w innym kraju UE
Przy dłużniku z zagranicy zasady doręczeń i wybór sądu wyglądają inaczej. EPU nie wchodzi w grę, jeśli nakaz miałby być doręczony za granicą. Wobec firmy z innego państwa UE w grę wchodzą też inne procedury, m.in. europejski nakaz zapłaty, do którego stosuje się odrębne przepisy. Sprawy z kontrahentami z Niemiec opisujemy na stronie współpraca polsko-niemiecka i w poradniku Umowa z firmą z Niemiec. Etap przed pozwem omawiamy w poradniku Wezwanie do zapłaty dla kontrahenta zagranicznego, a wybór sądu i prawa w umowie w poradniku Prawo właściwe i sąd w umowie międzynarodowej.
Gdy po nakazie zapłaty toczyła się egzekucja, a komornik przesłał postanowienie o jej umorzeniu, przydatny jest poradnik Umorzenie egzekucji komorniczej: jak odczytać postanowienie.