Przed wysłaniem wezwania: trzy kwestie do sprawdzenia
Czy faktura jest wymagalna
Wezwanie ma sens, gdy termin zapłaty już minął. Należy sprawdzić umowę, zamówienie i fakturę oraz ustalić, czy umowa przewiduje odbiór albo badanie towaru lub usługi, bo to może przesunąć początek biegu terminu. Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych przewiduje też limity długości terminu zapłaty między firmami.
Czy roszczenie nie jest bliskie przedawnienia
Roszczenia związane z działalnością gospodarczą przedawniają się co do zasady po upływie 3 lat, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 KC). Kodeks cywilny przewiduje jednak krótszy, dwuletni termin m.in. dla roszczeń ze sprzedaży w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy oraz dla wynagrodzenia osób, które stale trudnią się danymi czynnościami (art. 554 i art. 751 pkt 1 KC). Przy fakturze za sprzedaż towaru w pierwszej kolejności trzeba sprawdzić ten krótszy termin. Przy starej fakturze samo wezwanie nie wystarczy.
Kto jest dłużnikiem
Pełną nazwę, NIP i adres do doręczeń dłużnika warto sprawdzić w KRS lub CEIDG. Trzeba też ustalić, czy faktura została wystawiona spółce, czy osobie prowadzącej działalność, oraz czy dłużnik korzysta z adresu do e-Doręczeń.
Ten poradnik dotyczy długów między firmami. Jeśli dłużnikiem jest konsument, część opisanych zasad, m.in. odsetki w transakcjach handlowych i rekompensata, nie ma zastosowania, a terminy przedawnienia mogą być inne (art. 117 i 118 KC).
Jeśli wobec kontrahenta ogłoszono upadłość albo otwarto postępowanie restrukturyzacyjne, obowiązuje inna ścieżka niż zwykłe wezwanie.
Jak napisać wezwanie do zapłaty: co powinno zawierać pismo
Nie publikujemy wzoru do pobrania, ponieważ każda sprawa ma inne dokumenty i inne ryzyka. Przed wysłaniem pisma warto sprawdzić, czy zawiera ono następujące elementy:
- Dane stron: pełna nazwa, adres, NIP lub numer KRS wierzyciela i dłużnika.
- Data i miejsce sporządzenia pisma.
- Podstawa roszczenia: umowa lub zamówienie, numer i data faktury, termin zapłaty.
- Kwota główna do zapłaty, osobno dla każdej faktury.
- Odsetki: wskazanie, że wierzyciel nalicza odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, oraz od kiedy (art. 7 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Stopa odsetek zmienia się w czasie, dlatego nie podajemy jej wartości liczbowej.
- Rekompensata za koszty odzyskiwania należności, jeśli wierzyciel jej żąda (art. 10 tej samej ustawy).
- Numer rachunku do zapłaty.
- Konkretny termin zapłaty, liczony od doręczenia albo wskazany datą. Termin wyznacza wierzyciel w piśmie.
- Zapowiedź dalszych kroków, np. skierowania sprawy do sądu, sformułowana rzeczowo i bez gróźb.
- Podpis osoby uprawnionej do reprezentowania firmy.
Jak wysłać: list polecony, e-mail, e-Doręczenia
Najważniejszy jest dowód, że pismo dotarło do dłużnika, oraz data doręczenia. Najczęściej wybiera się list polecony za potwierdzeniem odbioru. Dowód nadania i zwrotkę należy zachować. Jeśli dłużnik korzysta z e-Doręczeń, również ta droga może dać potwierdzenie doręczenia.
Czy wezwanie można wysłać mailem
Wiele firm wysyła wezwanie e-mailem, często równolegle z listem. Przy e-mailu trudniej jednak wykazać, że wiadomość dotarła do właściwej osoby. Dlatego warto użyć adresu stosowanego w dotychczasowej współpracy i zachować całą korespondencję, także odpowiedzi dłużnika. Czy w danej sprawie wystarczy sam e-mail, warto ocenić z prawnikiem.
Ostateczne wezwanie do zapłaty a skutki prawne
Słowo „ostateczne” w tytule pisma nie zmienia jego skutków prawnych. Liczy się treść: kwota, termin i zapowiedź dalszych kroków. Kolejne wezwania co do zasady nie wydłużają też terminu przedawnienia (art. 123 KC).
Wezwanie a przedawnienie, odsetki i koszty sądowe
Przedawnienie. Bieg przedawnienia przerywa m.in. czynność przed sądem podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia oraz uznanie roszczenia przez dłużnika (art. 123 KC). Samo wezwanie do zapłaty takiego skutku co do zasady nie ma. Jeśli dłużnik w odpowiedzi na wezwanie pisemnie uzna dług, może to zmienić sytuację.
Odsetki i rekompensata. W transakcji handlowej odsetki ustawowe za opóźnienie i rekompensata za koszty odzyskiwania należą się bez wezwania (art. 7 i 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Wezwanie nie jest więc warunkiem ich naliczenia.
Koszty sądowe i pozew. W pozwie trzeba podać, czy strony próbowały rozwiązać spór poza sądem, a jeśli nie, wyjaśnić dlaczego (art. 187 § 1 pkt 3 KPC). Wezwanie jest prostym dowodem takiej próby. Brak wezwania może też mieć znaczenie przy rozliczaniu kosztów procesu, gdy dłużnik od razu uzna roszczenie (art. 101 KPC). Wezwanie razem z pisemnym uznaniem długu przez dłużnika może być podstawą nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym (art. 485 § 1 pkt 3 KPC).
Opłaty i terminy
- Wysłanie wezwania nie jest czynnością sądową, więc nie wiąże się z opłatą sądową. Koszt obejmuje tylko wysyłkę.
- Termin zapłaty w wezwaniu wyznacza sam wierzyciel, datą albo liczbą dni od doręczenia pisma. Osobne wymogi dotyczą uprzedzenia przed wpisem do biura informacji gospodarczej (art. 14 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych).
- Opłata od pozwu zależy od wartości przedmiotu sporu. Do 20 000 zł opłata jest stała i wynosi, zależnie od przedziału, od 30 zł do 1000 zł. Powyżej tego progu wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, z górnym limitem kwotowym (art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
- Postępowanie nakazowe i EPU: pobiera się czwartą część opłaty, nie mniej niż 30 zł (art. 19 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
- Przedawnienie: co do zasady 3 lata dla roszczeń związanych z działalnością gospodarczą, z końcem roku kalendarzowego (art. 118 KC). Dla niektórych umów, m.in. sprzedaży w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, 2 lata (art. 554 i art. 751 pkt 1 KC).
Kontrahent nie odpowiada. Co dalej?
Jeśli po wezwaniu do zapłaty dłużnik nadal nie płaci, w windykacji faktur między firmami możliwe są następujące kroki:
- Porozumienie. Dłużnikowi można zaproponować spłatę w ratach. Warto zadbać o to, by pisemnie uznał dług. Uznanie roszczenia przerywa bieg przedawnienia (art. 123 KC).
- Zawezwanie do próby ugodowej. To wniosek do sądu o próbę zawarcia ugody. Złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej co do zasady przerywa bieg przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 1 KC).
- Pozew. Możliwe drogi to postępowanie upominawcze, nakazowe i elektroniczne postępowanie upominawcze (EPU). Sąd może wydać nakaz zapłaty.
- Egzekucja. Po uzyskaniu tytułu wykonawczego wierzyciel może złożyć wniosek do komornika (art. 776 i 777 KPC).
Decyzję o wpisie dłużnika do biura informacji gospodarczej warto podjąć ostrożnie. Przepisy wymagają wcześniejszego uprzedzenia dłużnika, w określonej formie i terminie (art. 14 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych). Taki wpis to informacja dla rynku, nie kara.
Od wezwania do zapłaty do pozwu
- Sprawdzenie wymagalności fakturyTermin zapłaty z faktury lub umowy musi już minąć. Umowa może przewidywać odbiór albo badanie towaru lub usługi, co może przesunąć początek terminu.po upływie terminu zapłaty
- Kontrola przedawnieniaPrzy starszych fakturach liczy się termin przedawnienia, bo samo wezwanie co do zasady go nie przerywa.co do zasady 3 lata, niekiedy 2 lata
- Weryfikacja danych dłużnikaPełna nazwa, NIP i adres do doręczeń z KRS lub CEIDG, także adres do e-Doręczeń. Przy upadłości lub restrukturyzacji obowiązuje inna ścieżka.
- Wezwanie z kwotą i terminemPismo wskazuje fakturę, kwotę, numer rachunku, konkretny termin zapłaty i rzeczową zapowiedź dalszych kroków, bez gróźb.termin datą lub liczbą dni od doręczenia
- Doręczenie z dowodemNajczęściej list polecony za potwierdzeniem odbioru, także e-Doręczenia. Przy e-mailu trudniej wykazać doręczenie. Dowód nadania i doręczenia warto zachować.
- Ugoda lub zawezwanie do próby ugodowejPrzy ratach ważne jest pisemne uznanie długu, które przerywa bieg przedawnienia. Zawezwanie do próby ugodowej to wniosek do sądu o próbę zawarcia ugody.gdy dłużnik nadal nie płaci
- Pozew i egzekucjaPostępowanie upominawcze, nakazowe lub EPU może zakończyć się nakazem zapłaty. Z tytułem wykonawczym składa się wniosek do komornika.egzekucja po uzyskaniu tytułu wykonawczego
Dłużnik odpowiada, że faktura jest sporna
Czasem dłużnik nie milczy, tylko kwestionuje fakturę: zgłasza reklamację, zapowiada potrącenie albo nalicza karę umowną. Wtedy sprawa przestaje być prostym długiem. Tę korespondencję należy zachować i nie odpowiadać na nią pochopnie. Trzeba też sprawdzić, co umowa mówi o odbiorze, wadach i karach umownych. Przy takich sporach pomocna jest pomoc przy umowach handlowych. Sporne roszczenie może wpłynąć na wybór trybu sądowego.
Jakie dokumenty przygotować
- Umowę, zamówienie lub korespondencję, z której wynika cena i termin zapłaty.
- Fakturę oraz dowód jej doręczenia dłużnikowi. W postępowaniu nakazowym przy transakcji handlowej podstawą są umowa, dowód spełnienia własnego świadczenia i dowód doręczenia faktury (art. 485 § 2¹ KPC).
- Dowód wykonania własnego świadczenia: protokół odbioru, WZ, list przewozowy (np. CMR przy przewozie międzynarodowym), potwierdzenie dostawy.
- Korespondencję z dłużnikiem, w tym prośby o przesunięcie terminu.
- Potwierdzenie salda, jeśli dłużnik je podpisał.
- Wezwanie do zapłaty z dowodem nadania i doręczenia.
- Odpis z KRS lub wydruk z CEIDG dłużnika.
Typowe błędy
- Wezwanie bez daty i bez konkretnego terminu. Dłużnik nie wie, do kiedy ma zapłacić.
- Błędny dłużnik. Wezwanie do wspólnika zamiast do spółki albo odwrotnie.
- Groźby i nękanie. Pismo ma być rzeczowe. Nie należy kontaktować się z rodziną ani pracodawcą dłużnika.
- Liczenie na to, że wezwanie przerwie przedawnienie. Co do zasady tak nie jest (art. 123 KC).
- Ugoda lub raty bez pisemnego uznania długu. Trudniej ją później udowodnić.
- Wysyłka na nieaktualny adres. Adres warto sprawdzić w rejestrze tuż przed wysłaniem.
Kontrahent z Niemiec lub z innego kraju UE
Zasady doręczeń i wybór sądu wyglądają wtedy inaczej. W EPU nie wydaje się nakazu zapłaty, który miałby być doręczony za granicą (art. 505²⁸ i nast. KPC). Więcej o sprawach z kontrahentem z Niemiec: współpraca polsko-niemiecka.
Kiedy porozmawiać z adwokatem
- Kontrahent kwestionuje fakturę, zapowiada potrącenie albo nalicza karę umowną.
- Faktura jest bliska przedawnienia.
- Wobec kontrahenta ogłoszono upadłość albo otwarto postępowanie restrukturyzacyjne.
- Kontrahent ma siedzibę za granicą.
- Wierzyciel otrzymał sprzeciw albo zarzuty od nakazu zapłaty.
Gdy firma i kontrahent mają wobec siebie wzajemne należności, przydatny jest poradnik Potrącenie wierzytelności między firmami: dokumenty i saldo.
Gdy wezwanie do zapłaty faktury przychodzi od firmy, która powołuje się na przejęcie należności, przydatny jest poradnik Cesja wierzytelności z faktury: dokumenty do sprawdzenia.