Opoka · Krawczyk
ADWOKACI

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności i odsetki

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności i odsetki handlowe to dwa roszczenia wierzyciela, gdy kontrahent spóźnia się z zapłatą faktury. W transakcji handlowej między przedsiębiorcami odsetki ustawowe za opóźnienie należą się bez wezwania, od dnia wymagalności do dnia zapłaty, jeśli wierzyciel wykonał swoją część umowy (art. 7 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Od tego samego dnia wierzycielowi przysługuje też rekompensata za koszty odzyskiwania należności: 40, 70 lub 100 euro, zależnie od wysokości długu (art. 10 tej ustawy).

Opoka · KrawczykStan prawny:

Kiedy to jest „transakcja handlowa”

Transakcja handlowa to umowa, w której przedsiębiorcy (a także niektóre inne podmioty) w związku z prowadzoną działalnością dostarczają towar lub świadczą usługę za wynagrodzenie (art. 2 ustawy). Ustawa nie obejmuje umów z konsumentami.

Poza transakcjami handlowymi stosuje się zwykłe odsetki ustawowe za opóźnienie z Kodeksu cywilnego (art. 481 KC). Obowiązują wtedy inna stopa i inne zasady.

Jeśli wobec kontrahenta ogłoszono upadłość albo otwarto postępowanie restrukturyzacyjne, obowiązują inne zasady niż przy zwykłym długu. Taką sytuację warto omówić z adwokatem.

Termin zapłaty: limity ustawowe

  • Limit terminu w umowie. Termin zapłaty w umowie co do zasady nie może przekraczać 60 dni od doręczenia faktury lub rachunku potwierdzających dostawę towaru albo wykonanie usługi. Strony mogą umówić się inaczej, ale tylko wtedy, gdy nie jest to rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela (art. 7 ustawy).
  • Duży dłużnik, mała firma. Gdy płaci duży przedsiębiorca, a wierzycielem jest mikro-, mały lub średni przedsiębiorca, limitu 60 dni nie da się umownie wydłużyć. Duży przedsiębiorca składa wierzycielowi oświadczenie o swoim statusie (art. 4a–4c i 7 ustawy).
  • Podmioty publiczne. Gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny, terminy zapłaty regulują odrębne zasady. Warto je sprawdzić przed podpisaniem umowy.

Termin płatności warto jasno zapisać w umowie. Szerzej piszemy o tym w poradniku Umowa handlowa przed podpisem oraz na stronie Umowy handlowe. O tym, jak termin płatności zapisany w ogólnych warunkach ma się do indywidualnych ustaleń z kontrahentem, piszemy w poradniku Ogólne warunki umów (OWU) w relacjach B2B.

Od kiedy liczyć odsetki od niezapłaconej faktury

Termin jest w umowie

Odsetki liczy się od dnia wymagalności, czyli po upływie terminu zapłaty, do dnia zapłaty (art. 7 ustawy). Nie liczy się ich od daty wystawienia faktury.

Umowa nie określa terminu

Odsetki należą się bez wezwania po upływie 30 dni od dnia spełnienia świadczenia przez wierzyciela (art. 8 ustawy). Na początek biegu może wpływać także to, kiedy dłużnik otrzymał fakturę. Dlatego zawsze warto zachować dowód jej doręczenia.

Umowa przewiduje badanie towaru lub usługi

Wtedy termin 30 dni liczy się od zakończenia badania (art. 8 ustawy).

Ile wynoszą odsetki i gdzie sprawdzić aktualną stopę

Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych to suma stopy referencyjnej NBP i 10 punktów procentowych. Gdy dłużnikiem jest publiczny podmiot leczniczy, do stopy referencyjnej dolicza się 8 punktów procentowych (art. 4 pkt 3 ustawy).

Stopa referencyjna NBP się zmienia, a razem z nią wysokość odsetek. Dlatego nie podajemy tu liczby. Aktualną wysokość ogłasza w obwieszczeniu minister właściwy do spraw gospodarki w „Monitorze Polskim”. Trzeba sprawdzić obwieszczenie, które obowiązywało w okresie opóźnienia, oraz rodzaj dłużnika. Przy dłuższym opóźnieniu stopa mogła się w tym czasie zmienić.

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności: 40, 70 lub 100 euro

Od dnia, w którym wierzyciel nabywa prawo do odsetek, przysługuje mu też rekompensata za koszty odzyskiwania należności. Wcześniejsze wezwanie do jej zapłaty nie jest potrzebne (art. 10 ustawy).

Wysokość należności Rekompensata
nie więcej niż 5000 zł 40 euro
więcej niż 5000 zł, ale mniej niż 50 000 zł 70 euro
50 000 zł lub więcej 100 euro

Po jakim kursie przeliczyć euro

Kwotę przelicza się na złote po średnim kursie euro NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym płatność stała się wymagalna (art. 10 ustawy).

Czy od każdej faktury?

Odpowiedź zależy od tego, jak zbudowana jest umowa i jak strony rozliczały płatności. Nie warto z góry zakładać, że rekompensata należy się zawsze od każdej faktury. Przy kilku fakturach z jednej umowy tę kwestię warto omówić z adwokatem.

Wyższe koszty odzyskiwania

Jeśli koszty odzyskiwania należności były wyższe niż rekompensata, można żądać ich zwrotu w uzasadnionej wysokości (art. 10 ustawy). Warto zachować dokumenty, które potwierdzają te koszty.

Nota odsetkowa (nota obciążeniowa) i księgowanie

W praktyce odsetki i rekompensatę często dokumentuje się notą obciążeniową, nazywaną też notą odsetkową. Sposób księgowania i skutki podatkowe warto ustalić z księgową lub doradcą podatkowym.

Odsetki i rekompensata w pozwie

Odsetki i rekompensatę można dochodzić razem z należnością główną. Wcześniej można wysłać dłużnikowi wezwanie, które opisujemy w poradniku Przedsądowe wezwanie do zapłaty.

W postępowaniu nakazowym przy transakcji handlowej podstawą są umowa, dowód spełnienia świadczenia przez wierzyciela i dowód doręczenia faktury (art. 485 § 2¹ KPC). Podstawą nakazu może być też wezwanie do zapłaty razem z pisemnym uznaniem długu przez dłużnika (art. 485 § 1 pkt 3 KPC).

Opłata od pozwu zależy od wartości przedmiotu sporu. Do 20 000 zł opłata jest stała i wynosi, zależnie od przedziału, od 30 zł do 1000 zł. Powyżej tego progu wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, z górnym limitem kwotowym (art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, u.k.s.c.). Od pozwu w postępowaniu nakazowym i w elektronicznym postępowaniu upominawczym pobiera się czwartą część opłaty, nie mniej niż 30 zł (art. 19 ust. 2 u.k.s.c.).

Sytuację odwrotną, gdy to przedsiębiorca otrzymał nakaz zapłaty i nie zgadza się z naliczonymi odsetkami, omawiamy w poradniku Sprzeciw od nakazu zapłaty.

Odsetki handlowe i rekompensata za koszty odzyskiwania należności krok po kroku

  1. Sprawdzenie, czy to transakcja handlowaUmowa przedsiębiorców (i niektórych innych podmiotów) związana z działalnością, za wynagrodzeniem. Przy konsumentach stosuje się odsetki z Kodeksu cywilnego, a przy upadłości lub restrukturyzacji kontrahenta obowiązują inne zasady.
  2. Ustalenie terminu zapłatyTermin wynika z umowy. Odrębne zasady dotyczą podmiotów publicznych. Warto zachować dowód doręczenia faktury.Co do zasady do 60 dni od doręczenia faktury lub rachunku
  3. Ustalenie dnia wymagalnościOdsetki należą się bez wezwania od dnia wymagalności do dnia zapłaty, gdy wierzyciel wykonał swoją część umowy, a nie od daty wystawienia faktury. Na początek biegu może wpływać data doręczenia faktury.Bez terminu w umowie – 30 dni od spełnienia świadczenia, a przy badaniu towaru lub usługi od zakończenia badania
  4. Sprawdzenie aktualnej stopy odsetekStopa referencyjna NBP powiększona o 10 punktów procentowych, a gdy dłużnikiem jest publiczny podmiot leczniczy – o 8. Wysokość sprawdza się w obwieszczeniu w „Monitorze Polskim” z okresu opóźnienia.
  5. Naliczenie rekompensatyRekompensata wynosi 40, 70 lub 100 euro, zależnie od wysokości należności, i należy się bez wezwania. Przelicza się ją po średnim kursie euro NBP.Od dnia nabycia prawa do odsetek
  6. Wezwanie i pozewPrzed pozwem można wysłać wezwanie, które co do zasady nie przerywa biegu przedawnienia. Odsetki i rekompensatę można dochodzić razem z należnością główną, a w postępowaniu nakazowym podstawą są umowa, dowód spełnienia świadczenia i dowód doręczenia faktury.

Dokumenty, które warto mieć

  • umowę, zamówienie lub korespondencję z terminem zapłaty;
  • faktury z dowodem doręczenia, np. e-mailem lub pocztą;
  • dowód wykonania własnej części umowy: potwierdzenie dostawy, protokół odbioru, wynik badania towaru;
  • obwieszczenie o wysokości odsetek i kurs euro NBP z właściwych dat;
  • oświadczenie kontrahenta o statusie dużego przedsiębiorcy, jeśli zostało przekazane;
  • dokumenty potwierdzające wyższe koszty odzyskiwania, jeśli dochodzi się ich zwrotu.

Typowe błędy

  • Liczenie odsetek według stopy z Kodeksu cywilnego zamiast stopy handlowej.
  • Doliczanie rekompensaty w umowie z konsumentem.
  • Liczenie odsetek od daty wystawienia faktury zamiast od dnia wymagalności.
  • Podawanie stopy z nieaktualnego obwieszczenia.
  • Zwlekanie z dochodzeniem zapłaty. Roszczenia z faktur się przedawniają, a samo wezwanie co do zasady nie przerywa biegu przedawnienia (art. 123 KC).

Najczęstsze pytania

Czy muszę wezwać kontrahenta, żeby naliczyć odsetki handlowe?

Nie. W transakcji handlowej odsetki i rekompensata należą się bez wezwania (art. 7 i 10 ustawy). Wezwanie z pisemnym uznaniem długu przez dłużnika może natomiast być podstawą nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym (art. 485 § 1 pkt 3 KPC).

Ile wynoszą odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych w 2026 r.?

To stopa referencyjna NBP plus 10 punktów procentowych (art. 4 pkt 3 ustawy). Stopa referencyjna się zmienia, dlatego aktualną liczbę trzeba sprawdzić w obwieszczeniu w „Monitorze Polskim” dla okresu opóźnienia.

Od kiedy należą się odsetki, gdy umowa nie określa terminu zapłaty?

Po upływie 30 dni od spełnienia świadczenia przez wierzyciela, a przy badaniu towaru lub usługi od zakończenia badania (art. 8 ustawy). Warto też zachować dowód doręczenia faktury.

Ile wynosi rekompensata za koszty odzyskiwania należności?

40 euro przy należności nie wyższej niż 5000 zł, 70 euro przy należności wyższej niż 5000 zł, ale niższej niż 50 000 zł, oraz 100 euro przy 50 000 zł lub więcej (art. 10 ustawy).

Czy rekompensata 40 euro przysługuje od każdej faktury?

Nie należy tego zakładać z góry. Odpowiedź zależy od umowy i sposobu rozliczania płatności. Przy kilku fakturach z jednej umowy tę kwestię warto omówić z adwokatem.

Po jakim kursie przeliczyć rekompensatę z euro na złote?

Po średnim kursie euro NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym płatność stała się wymagalna (art. 10 ustawy).

Od kiedy przysługuje rekompensata za koszty odzyskiwania należności?

Od dnia, w którym wierzyciel nabywa prawo do odsetek w transakcji handlowej. Wcześniejsze wezwanie do jej zapłaty nie jest potrzebne (art. 10 ustawy).

Czy można żądać więcej niż 40, 70 lub 100 euro rekompensaty?

Jeśli koszty odzyskiwania należności były wyższe niż rekompensata, można żądać ich zwrotu w uzasadnionej wysokości (art. 10 ustawy). Warto zachować dokumenty, które potwierdzają te koszty.

Do czego służy nota odsetkowa?

W praktyce odsetki i rekompensatę często dokumentuje się notą obciążeniową, nazywaną też notą odsetkową. Samo prawo do odsetek i rekompensaty w transakcji handlowej nie zależy od wezwania (art. 7 i 10 ustawy). Sposób księgowania i skutki podatkowe noty warto ustalić z księgową lub doradcą podatkowym.

Jakie dane są potrzebne do wyliczenia odsetek i rekompensaty?

Kwota należności, termin zapłaty i dzień wymagalności, stopa odsetek z obwieszczenia w „Monitorze Polskim” obowiązującego w okresie opóźnienia oraz średni kurs euro NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym płatność stała się wymagalna (art. 4 pkt 3, 7 i 10 ustawy). Od kwoty należności zależy, czy rekompensata wynosi 40, 70 czy 100 euro.

Czy szpital (podmiot leczniczy) płaci inne odsetki?

Może tak, jeśli szpital jest podmiotem publicznym. Gdy dłużnikiem jest publiczny podmiot leczniczy, odsetki to stopa referencyjna NBP plus 8 punktów procentowych (art. 4 pkt 3 ustawy). Terminy zapłaty dla podmiotów publicznych regulują odrębne zasady.

Kontrahent ma siedzibę za granicą. Co wtedy?

Gdy kontrahent działa za granicą, osobnej oceny wymagają prawo właściwe dla umowy i droga dochodzenia zapłaty. Umowy z kontrahentami z Niemiec omawiamy w poradniku Umowa z firmą z Niemiec. Na co zwrócić uwagę przy pierwszej umowie z firmą z zagranicy, opisujemy w poradniku Umowa z kontrahentem zagranicznym.

Powiązane usługi

Powiązane poradniki

Mieszkają Państwo za granicą?

Sprawami Polaków za granicą zajmuje się serwis TwojaSprawa.

TwojaSprawa

Mają Państwo pytanie dotyczące własnej sprawy?

Prosimy krótko opisać, czego dotyczy sprawa. Odpowiemy, czy i w jaki sposób możemy pomóc.

Kontakt z kancelarią

Źródła

  • Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1790) – art. 2, 4 pkt 3, 4a–4c, 7, 8, 10
  • Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795) – art. 123, 481
  • Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468) – art. 485 § 1 pkt 3 i § 2¹
  • Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228) – art. 13 ust. 1 i 2, 19 ust. 2

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.