W skrócie
- Środek obrony pozwanego: w postępowaniu upominawczym i w EPU pozwany wnosi sprzeciw, a nakaz traci wtedy moc w zaskarżonej części (art. 505 § 1 KPC).
- Dowody: w postępowaniu upominawczym dołącza się je do pozwu, a w EPU tylko się je wskazuje (art. 505²⁸ i nast. KPC).
- Opłata od pozwu: w EPU pobiera się czwartą część opłaty, nie mniej niż 30 zł (art. 19 ust. 2 u.k.s.c.), a w postępowaniu upominawczym opłatę ustala się według art. 13 ust. 1 i 2 u.k.s.c.
- Dłużnik za granicą: w EPU nie wydaje się nakazu zapłaty, który miałby być doręczony za granicą (art. 505²⁸ i nast. KPC).
- Sprzeciw w EPU: sąd umarza postępowanie w zaskarżonej części, a powód może w ciągu trzech miesięcy wnieść pozew o to samo roszczenie w innym trybie.
Na czym polega postępowanie upominawcze
Postępowanie upominawcze uregulowano w Kodeksie postępowania cywilnego. Sprawa zaczyna się od pozwu, a sąd może wydać nakaz zapłaty, w którym nakazuje pozwanemu zapłacić dochodzoną kwotę albo w terminie oznaczonym w nakazie wnieść sprzeciw. Gdy nakaz doręcza się w kraju, termin ten wynosi dwa tygodnie od dnia doręczenia nakazu (art. 480² § 2 pkt 1 KPC).
Do pozwu dołącza się dowody, zwykle umowę lub zamówienie, faktury, dowody wykonania świadczenia i korespondencję z kontrahentem. Czy w konkretnej sprawie sąd wyda nakaz zapłaty, zależy od treści pozwu i dowodów, a warunki jego wydania omówi adwokat.
Nakaz zapłaty jest etapem sprawy, a nie zapłatą. Jeśli pozwany nie wniesie sprzeciwu w terminie, nakaz może się uprawomocnić. Wierzyciel, który ma tytuł wykonawczy, może wtedy złożyć wniosek do komornika (art. 776 i 777 KPC).
Postępowanie upominawcze a nakazowe
Oba tryby mogą zakończyć się nakazem zapłaty, ale opierają się na innych podstawach. Postępowanie nakazowe wymaga określonych dokumentów. Przy transakcji handlowej są to w szczególności umowa, dowód spełnienia świadczenia i dowód doręczenia dłużnikowi faktury (art. 485 § 2¹ KPC).
Różnią się też skutki nakazu i środki obrony. W postępowaniu nakazowym pozwany wnosi zarzuty (art. 493 § 1 KPC), a nakaz jest od chwili wydania tytułem zabezpieczenia (art. 492 § 1 KPC). W postępowaniu upominawczym pozwany wnosi sprzeciw.
Który tryb pasuje do konkretnej faktury, zależy od dokumentów, jakie wierzyciel ma w ręku. Porównanie wszystkich trzech trybów zawiera poradnik Nakaz zapłaty.
Pozew o zapłatę w e-Sądzie (EPU)
EPU dotyczy roszczeń pieniężnych, a pozew składa się drogą elektroniczną przez e-Sąd. Powód wskazuje w pozwie dowody, ale ich nie dołącza (art. 505²⁸ i nast. KPC). Dokumenty trzeba jednak mieć uporządkowane, bo mogą być potrzebne na dalszym etapie sprawy.
Opłata od pozwu w EPU jest co do zasady niższa niż w zwykłym postępowaniu upominawczym. Pobiera się czwartą część opłaty, nie mniej niż 30 zł (art. 19 ust. 2 u.k.s.c.).
Kiedy EPU nie wchodzi w grę
EPU nie nadaje się do każdej sprawy. Przede wszystkim nie wydaje się w nim nakazu zapłaty, który miałby być doręczony za granicą (art. 505²⁸ i nast. KPC). Tryb ten nie obejmuje też roszczeń, które nie są pieniężne.
Przy wyborze trybu znaczenie ma także to, co dzieje się po sprzeciwie. Jeśli kontrahent już wcześniej kwestionował fakturę albo zgłaszał reklamacje, sprzeciw jest prawdopodobny. Po sprzeciwie postępowanie w EPU zostaje umorzone, a wierzyciel, który chce dalej dochodzić zapłaty, musi wnieść nowy pozew w innym trybie.
Sprzeciw od nakazu z e-Sądu
Po sprzeciwie od nakazu wydanego w EPU sąd umarza postępowanie w części, w której nakaz utracił moc. Powód może w ciągu trzech miesięcy od postanowienia o umorzeniu wnieść pozew o to samo roszczenie w innym trybie. Skutki wytoczenia powództwa liczą się wtedy od dnia wniesienia pozwu w EPU (art. 505²⁸ i nast. KPC).
Ten termin ma szczególne znaczenie przy fakturach, których przedawnienie jest bliskie. Zasady liczenia przedawnienia opisujemy w poradniku Przedawnienie faktury między przedsiębiorcami.
Co powinien zawierać pozew o zapłatę w postępowaniu upominawczym
Przygotowując pozew o zapłatę faktury w postępowaniu upominawczym, warto zadbać w szczególności o:
- informację o próbie rozwiązania sporu: w pozwie trzeba podać, czy strony próbowały rozwiązać spór poza sądem, a jeśli nie, wyjaśnić dlaczego (art. 187 § 1 pkt 3 KPC);
- dowody: do pozwu dołącza się zwykle umowę lub zamówienie, faktury, dowody wykonania świadczenia i korespondencję z kontrahentem;
- dane dłużnika: pełną nazwę, NIP lub numer KRS oraz aktualny adres, a także to, czy pozew kieruje się przeciwko spółce, czy przeciwko wspólnikowi.
Od wartości przedmiotu sporu zależy opłata od pozwu (art. 13 ust. 1 i 2 u.k.s.c.), dlatego dochodzoną kwotę warto ustalić przed złożeniem pozwu. Pozew o zapłatę w e-Sądzie różni się tym, że dowody się w nim wskazuje, ale ich nie dołącza (art. 505²⁸ i nast. KPC).
Przed złożeniem pozwu
Pozew o zapłatę faktury zwykle poprzedza przedsądowe wezwanie do zapłaty. W pozwie trzeba podać, czy strony próbowały rozwiązać spór poza sądem, a jeśli nie, wyjaśnić dlaczego (art. 187 § 1 pkt 3 KPC). Wezwanie i odpowiedź dłużnika są prostym dowodem takiej próby.
Przed złożeniem pozwu w postępowaniu upominawczym lub w EPU należy sprawdzić w szczególności:
- termin przedawnienia: roszczenia związane z działalnością gospodarczą przedawniają się co do zasady po 3 latach, z końcem roku kalendarzowego (art. 118 KC). Dla niektórych umów, m.in. sprzedaży w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, termin wynosi 2 lata (art. 554 KC);
- dane dłużnika: pełną nazwę, NIP lub numer KRS oraz aktualny adres, a także to, czy pozew kieruje się przeciwko spółce, czy przeciwko wspólnikowi;
- sytuację dłużnika: jeśli wobec kontrahenta ogłoszono upadłość albo otwarto postępowanie restrukturyzacyjne, drogę dochodzenia zapłaty trzeba ustalić osobno z adwokatem;
- odsetki i rekompensatę: w transakcji handlowej należą się one co do zasady bez wezwania (art. 7 i 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych), co opisuje poradnik Odsetki w transakcjach handlowych.
Spory między przedsiębiorcami mają w Kodeksie postępowania cywilnego osobne przepisy o postępowaniu w sprawach gospodarczych. Dlatego dowody warto zebrać jeszcze przed złożeniem pozwu, także wtedy, gdy w EPU się ich nie dołącza.
Wniesienie pozwu, także z wnioskiem o wydanie nakazu zapłaty, przerywa bieg przedawnienia (art. 123 KC).
Opłata od pozwu i koszty
Opłata od pozwu zależy od wartości przedmiotu sporu. Do 20 000 zł opłata jest stała i wynosi, zależnie od przedziału, od 30 zł do 1000 zł. Powyżej tego progu wynosi 5% wartości przedmiotu sporu, z górnym limitem kwotowym (art. 13 ust. 1 i 2 u.k.s.c.).
W EPU, podobnie jak w postępowaniu nakazowym, pobiera się czwartą część tak obliczonej opłaty, nie mniej niż 30 zł (art. 19 ust. 2 u.k.s.c.). Pozostałe koszty, w tym koszty zastępstwa procesowego, zależą od przebiegu sprawy i omówi je adwokat.
Co dzieje się po sprzeciwie w postępowaniu upominawczym
Prawidłowo wniesiony sprzeciw pozbawia nakaz mocy w zaskarżonej części (art. 505 § 1 KPC). Sąd rozpoznaje wtedy sprawę dalej, a spór nie jest jeszcze rozstrzygnięty. Wierzyciel musi przygotować się na dalsze postępowanie, w którym będzie wykazywał swoje roszczenie dowodami.
Jeśli pozwany zaskarży nakaz tylko w części, w pozostałej części nakaz nie traci mocy. Jeśli natomiast to Państwa firma otrzymała nakaz zapłaty, sposób postępowania i pilnowania terminu opisuje poradnik Sprzeciw od nakazu zapłaty.
Postępowanie upominawcze i EPU krok po kroku
- Wezwanie do zapłatyPozew o zapłatę faktury zwykle poprzedza przedsądowe wezwanie do zapłaty. W pozwie podaje się, czy strony próbowały rozwiązać spór poza sądem.
- Sprawdzenie przed pozwemWeryfikacja terminu przedawnienia, danych i sytuacji dłużnika oraz odsetek i rekompensaty w transakcji handlowej.
- Pozew we właściwym trybieW postępowaniu upominawczym dowody dołącza się do pozwu, a w EPU tylko się je wskazuje.EPU tylko dla roszczeń pieniężnych, bez doręczenia nakazu za granicą
- Nakaz zapłatySąd może wydać nakaz, w którym nakazuje pozwanemu zapłacić dochodzoną kwotę albo wnieść sprzeciw.w terminie oznaczonym w nakazie
- Brak sprzeciwuNakaz może się uprawomocnić. Wierzyciel, który ma tytuł wykonawczy, może złożyć wniosek do komornika.gdy sprzeciwu nie wniesiono w terminie
- Sprzeciw pozwanegoPrawidłowo wniesiony sprzeciw pozbawia nakaz mocy w zaskarżonej części, a sąd rozpoznaje sprawę dalej.
- Umorzenie po sprzeciwie w EPUSąd umarza postępowanie w części, w której nakaz utracił moc. Powód może wnieść pozew o to samo roszczenie w innym trybie.w ciągu trzech miesięcy od postanowienia o umorzeniu
Dłużnik w Niemczech lub w innym kraju UE
Przy dłużniku z zagranicy zasady doręczeń i wybór sądu wyglądają inaczej. EPU nie wchodzi w grę, jeśli nakaz miałby być doręczony za granicą. Wobec firmy z innego państwa UE można rozważyć m.in. europejski nakaz zapłaty, do którego stosuje się odrębne przepisy.
Sprawy z kontrahentami z Niemiec opisujemy na stronie współpraca polsko-niemiecka oraz w poradniku Firma z Niemiec nie płaci.