W skrócie
- Co się przedawnia: nie faktura jako dokument, lecz roszczenie o zapłatę za towar lub usługę.
- Termin podstawowy: 3 lata dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, z końcem roku kalendarzowego (art. 118 KC).
- Terminy krótsze: 2 lata m.in. przy sprzedaży w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy oraz przy wynagrodzeniu osób, które stale trudnią się danymi czynnościami (art. 554 i art. 751 pkt 1 KC).
- Początek biegu: wymagalność roszczenia, przy fakturze zwykle upływ terminu płatności, a nie data wystawienia (art. 120 KC).
- Przerwanie biegu: następuje m.in. przez czynność przed sądem podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia albo przez uznanie roszczenia przez dłużnika (art. 123 KC). Wezwanie do zapłaty co do zasady biegu nie przerywa.
Faktura się nie przedawnia, przedawnia się roszczenie o zapłatę
Faktura jest dokumentem rozliczeniowym. Przedawnieniu podlega roszczenie, czyli prawo sprzedawcy lub usługodawcy do żądania zapłaty od kontrahenta.
Bieg przedawnienia rozpoczyna się co do zasady w dniu, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 KC). Przy fakturze z oznaczonym terminem płatności chodzi zwykle o upływ tego terminu. Gdy ani umowa, ani faktura nie określają terminu zapłaty, ustalenie wymagalności wymaga analizy dokumentów.
Jeżeli termin przedawnienia wynosi co najmniej dwa lata, jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 KC). Termin rzadko kończy się więc w rocznicę terminu płatności.
Przy fakturach sprzed zmiany Kodeksu cywilnego z 2018 r. znaczenie mogą mieć przepisy przejściowe. Takie przypadki wymagają indywidualnej oceny adwokata.
Termin zależy od rodzaju umowy
Jedna firma może mieć faktury o różnych terminach przedawnienia, bo każda z nich wynika z innej umowy. Pierwszym krokiem jest więc ustalenie, za co wystawiono fakturę: za sprzedany towar, za usługę czy za wykonanie dzieła.
| Rodzaj roszczenia | Termin przedawnienia |
|---|---|
| Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (zasada) | 3 lata, z końcem roku kalendarzowego (art. 118 KC) |
| Sprzedaż w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy | 2 lata (art. 554 KC) |
| Wynagrodzenie osób, które stale trudnią się danymi czynnościami | 2 lata (art. 751 pkt 1 KC) |
| Umowa o dzieło | 2 lata od dnia oddania dzieła (art. 646 KC) |
Umowa o roboty budowlane jest odrębnym rodzajem umowy niż umowa o dzieło, a granica między nimi bywa sporna. Od tej kwalifikacji może zależeć termin przedawnienia, dlatego ocenia się ją na podstawie treści umowy i sposobu jej wykonania. Podobnie jest przy umowach łączących kilka elementów, np. dostawę towaru z montażem.
Odrębne przepisy dotyczą także m.in. przewozu i spedycji. Termin dla faktury za transport omówi adwokat po zapoznaniu się z umową i dokumentami przewozu.
Jak liczyć termin: przykład z datami
Przykład dotyczy faktury objętej terminem podstawowym, bez przerwania biegu przedawnienia. Termin płatności upłynął 15.03.2024 r., więc roszczenie stało się wymagalne następnego dnia. Trzy lata od tej daty mijają w marcu 2027 r., ale koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, czyli 31.12.2027 r.
Gdyby ta sama faktura dotyczyła sprzedaży towaru w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, termin wynosiłby 2 lata i upłynąłby 31.12.2026 r. Przykład jest uproszczony, ponieważ wynik zmienia m.in. uznanie długu przez dłużnika albo wniesienie pozwu.
Co przerywa bieg przedawnienia
Bieg przedawnienia przerywa m.in. (art. 123 KC):
- czynność przed sądem podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, np. wniesienie pozwu o zapłatę, także z wnioskiem o wydanie nakazu zapłaty;
- uznanie roszczenia przez dłużnika.
Po przerwaniu termin przedawnienia biegnie na nowo (art. 124 KC). Uznanie może mieć formę pisemnego potwierdzenia długu, np. w porozumieniu o spłacie w ratach. Za uznanie bywa też oceniane zachowanie dłużnika, np. prośba o rozłożenie zapłaty na raty lub o przesunięcie terminu.
Czy konkretna wiadomość od dłużnika jest uznaniem długu, zależy od jej treści. Dlatego warto zachować ją w oryginale, razem z datą otrzymania. Jaki skutek dla terminu mają zawezwanie do próby ugodowej i mediacja, omówi adwokat.
Po sprzeciwie od nakazu zapłaty wydanego w elektronicznym postępowaniu upominawczym (EPU) sąd umarza postępowanie w części, w której nakaz utracił moc. Powód może w ciągu trzech miesięcy od postanowienia o umorzeniu wnieść pozew o to samo roszczenie w innym trybie. Skutki wytoczenia powództwa liczą się wtedy od dnia pozwu w EPU (art. 505²⁸ i nast. KPC). Przy starszych fakturach ten termin ma szczególne znaczenie.
Co nie przerywa biegu przedawnienia
Wezwanie do zapłaty, także przedsądowe i nazwane „ostatecznym”, co do zasady nie przerywa biegu przedawnienia (art. 123 KC). Kolejne wezwania nie wydłużają więc terminu. Tak samo jest z przypomnieniami wysyłanymi e-mailem lub SMS-em oraz z telefonami do księgowości dłużnika.
Wezwanie ma jednak znaczenie praktyczne. Daje dłużnikowi okazję do zapłaty, a jego odpowiedź może okazać się uznaniem długu. Więcej o tym piśmie w poradniku Przedsądowe wezwanie do zapłaty.
Przedawnienie faktury krok po kroku
- Rodzaj umowyUstala się, za co wystawiono fakturę: za sprzedany towar, za usługę czy za wykonanie dzieła. Od rodzaju umowy zależy długość terminu.
- Data wymagalnościBieg przedawnienia rozpoczyna się co do zasady w dniu wymagalności roszczenia, przy fakturze zwykle po upływie terminu płatności, a nie od daty wystawienia.
- Długość terminuCo do zasady 3 lata dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Krótszy, dwuletni termin dotyczy m.in. sprzedaży w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy oraz umowy o dzieło.przy umowie o dzieło 2 lata od dnia oddania dzieła
- Koniec roku kalendarzowegoTermin co najmniej dwuletni kończy się ostatniego dnia roku kalendarzowego, a nie w rocznicę terminu płatności.ostatni dzień roku kalendarzowego
- Przerwanie bieguBieg przerywa m.in. wniesienie pozwu o zapłatę albo uznanie roszczenia przez dłużnika. Po przerwaniu termin biegnie na nowo.
- Wezwania nie przerywają bieguWezwanie do zapłaty, także „ostateczne”, co do zasady nie przerywa biegu. Odpowiedź dłużnika może okazać się uznaniem długu, dlatego warto ją zachować w oryginale z datą otrzymania.
Po upływie terminu przedawnienia
Przedawnienie nie powoduje, że dług znika. Po upływie terminu dłużnik może jednak uchylić się od zapłaty, podnosząc zarzut przedawnienia (art. 117 KC).
W sprawie sądowej pozwany może podnieść ten zarzut m.in. w sprzeciwie od nakazu zapłaty. Więcej w poradniku Sprzeciw od nakazu zapłaty.
Ile czasu wierzyciel ma na egzekucję po uprawomocnieniu nakazu zapłaty lub wyroku, omówi adwokat. Przebieg postępowania nakazowego i upominawczego opisujemy w poradniku Nakaz zapłaty.
„Przedawnienie faktury VAT” to inne zagadnienie
Pytanie o „przedawnienie faktury VAT” dotyczy zwykle podatków, a nie zapłaty od kontrahenta. Przedawnienie zobowiązań podatkowych i obowiązek przechowywania dokumentów reguluje Ordynacja podatkowa, która przewiduje własne terminy. Nie zmieniają one terminu przedawnienia roszczenia o zapłatę faktury.
Typowe błędy
- Liczenie terminu od daty wystawienia faktury. Znaczenie ma wymagalność, czyli zwykle upływ terminu płatności.
- Pomijanie końca roku kalendarzowego. Termin co najmniej dwuletni kończy się ostatniego dnia roku, a nie w rocznicę terminu płatności.
- Założenie, że każda faktura przedawnia się po 3 latach. Przy sprzedaży w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy czy przy umowie o dzieło termin jest krótszy.
- Liczenie na to, że kolejne wezwania przerwą bieg. Wezwanie do zapłaty co do zasady go nie przerywa.
- Ustne ustalenia z dłużnikiem bez śladu na piśmie. Uznanie długu trudno potem wykazać, dlatego warto zachować e-maile i wiadomości, w których dłużnik odnosi się do długu.
Jakie dokumenty przygotować
Przed rozmową z adwokatem warto zebrać:
- umowę, zamówienie lub korespondencję, z których wynika rodzaj umowy i termin płatności;
- fakturę wraz z dowodem jej doręczenia;
- dowód dostawy towaru lub wykonania usługi, np. protokół odbioru;
- wiadomości, w których dłużnik prosi o raty, o przesunięcie terminu albo w inny sposób odnosi się do długu;
- informacje o wcześniejszych sprawach sądowych, mediacji lub egzekucji dotyczących tej faktury.
Sprawy dotyczące nieopłaconych faktur kancelaria omawia z przedsiębiorcami w ramach obsługi prawnej firm.
Kontrahent z siedzibą za granicą
Gdy kontrahent ma siedzibę za granicą, do umowy może mieć zastosowanie prawo innego państwa, a z nim inne terminy przedawnienia. W EPU nie wydaje się nakazu zapłaty, który miałby być doręczony za granicą (art. 505²⁸ i nast. KPC). Prawo właściwe i drogę dochodzenia zapłaty warto ustalić z adwokatem przed upływem terminu.
Gdy dłużnik proponuje spłatę zaległych faktur w ratach, przydatny jest poradnik Ugoda z dłużnikiem: raty za niezapłacone faktury firmy.