Saldo, od którego zaczynają się rozmowy
Rozmowę najlepiej zacząć od zamówienia, dokumentu dostawy, faktury i historii wpłat. Należność wynika z konkretnej transakcji, a faktura ją dokumentuje. Przy kilku dostawach od tego samego odbiorcy dobrze rozdzielić je w zestawieniu. W przeciwnym razie wpłata dotycząca wcześniejszego zamówienia może omyłkowo zostać uwzględniona przy nowej fakturze.
Załóżmy, że dwie faktury opiewają na 8 000 zł i 4 000 zł, a na pierwszą z nich kontrahent zapłacił już 3 000 zł. W tym przykładzie do omówienia pozostaje 9 000 zł należności głównej. Gdy kontrahent proponuje trzy równe raty, daje to po 3 000 zł. Przykład zakłada zgodność stron co do obu faktur i pomija odsetki. W zestawieniu każda wpłata powinna być przypisana do określonej faktury.
Jeśli dłużnik kwestionuje część dostawy, trzeba ustalić, której faktury i jakiej kwoty dotyczy zastrzeżenie. Kontrahent może potwierdzać pierwszą należność w całości i zgłaszać uwagi tylko do drugiej. Wierzyciel powinien zachować wiadomość z tym wyjaśnieniem i odróżnić kwotę uzgodnioną od tej, która nadal wymaga wyjaśnienia.
Propozycja rozłożenia długu na raty
Zanim przedsiębiorca odpowie na prośbę o raty, dobrze ustalić, co właściwie zaproponował kontrahent. Sformułowanie „zapłacimy po sprzedaży następnej partii” nie określa dnia ani kwoty najbliższej wpłaty. Firma może poprosić o daty i kwoty oraz wskazanie faktur, których ma dotyczyć propozycja. Sama propozycja rat nie oznacza jeszcze, że strony zawarły porozumienie.
Następnie można porównać tę odpowiedź z potrzebami wierzyciela. Dla jednego dostawcy ważniejsza będzie szybka pierwsza wpłata, dla innego rozliczenie całej należności przed rozpoczęciem kolejnych dostaw. Przed przyjęciem harmonogramu należy sprawdzić także, czy równolegle powstają następne należności, których porozumienie ma nie obejmować.
Jeśli dłużnik potwierdza dług, dobrze utrwalić to na piśmie. Pisemne potwierdzenie pozwala później odtworzyć, którą kwotę i z jakiego tytułu kontrahent przyznał. Gdy po pierwszej rozmowie ktoś zapisze jedynie „zgoda na raty”, trudno będzie ustalić, czy strony uzgodniły również saldo oraz konkretne daty wpłat.
Treść pozasądowego porozumienia o spłacie zadłużenia
W porozumieniu należy dokładnie oznaczyć wierzyciela i dłużnika oraz podać, skąd wynika rozliczana należność. Przy kilku fakturach najlepiej przyporządkować kwoty do dokumentów. Jeśli wcześniej wystawiono korektę lub otrzymano część zapłaty, trzeba uwzględnić ją w zestawieniu na określony dzień.
Osobno trzeba omówić rozliczenie odsetek. Strony powinny ustalić, czy podana kwota odsetek dotyczy okresu do konkretnej daty i czy proponowana rata obejmuje również ten składnik. Gdy jedna strona mówi o saldzie całkowitym, a druga tylko o wartości faktur, nawet punktualna wpłata może prowadzić do różnych zapisów u obu przedsiębiorców. Ocena, jak zaliczyć częściową wpłatę i jak rozliczać odsetki po zawarciu porozumienia, wymaga analizy konkretnej sprawy. Zagadnienie odsetek rozwija poradnik Odsetki w transakcjach handlowych.
Przy każdej racie przydają się kwota i dokładna data oraz oznaczenie płatności, które będzie widoczne na przelewie. Zanim strony uzgodnią dokument, mogą zsumować raty i porównać wynik z saldem. Jeżeli kwoty się różnią, trzeba ustalić, czy strony świadomie uzgodniły ustępstwo, czy po prostu pominęły jedną z faktur.
Postępowanie po braku wpłaty
Już podczas rozmów dobrze ustalić, co wierzyciel zamierza zrobić po niedotrzymaniu jednej z dat. W projekcie można wskazać sposób kontaktu po braku wpłaty i odróżnić go od ewentualnej zmiany zasad dalszej spłaty. Jeżeli wierzyciel chce w takiej sytuacji zażądać całej pozostałej kwoty, postanowienie wymaga osobnej oceny prawnej.
Przykładowo po pierwszej nieterminowej wpłacie wierzyciel może potrzebować przede wszystkim informacji, czy przelew został wysłany i na którą fakturę. Przy kolejnym opóźnieniu strony mogą rozważać inną propozycję. W dokumentacji należy odróżnić przyczynę opóźnienia podaną przez kontrahenta od nowej daty, którą rzeczywiście zaakceptowały obie firmy.
Jeżeli dłużnik uiścił mniej, niż wynosiła rata, przydatne będą potwierdzenie przelewu, jego opis oraz pierwotny harmonogram. Sama adnotacja „rata zapłacona” nie wyjaśnia późniejszej różnicy w saldzie. Można odnotować datę i otrzymaną kwotę, a odrębnie zaznaczyć, jaka kwestia pozostaje do uzgodnienia z kontrahentem. Gdy rozmowy nie prowadzą do zapłaty, kolejnym etapem bywa pismo opisane w poradniku Przedsądowe wezwanie do zapłaty.
Uznanie długu a przedawnienie
Uznanie roszczenia przez dłużnika przerywa bieg przedawnienia na podstawie art. 123 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (KC). Czy dana wiadomość stanowi takie uznanie, zależy od jej treści. Szczególnej uwagi wymaga odpowiedź, w której dłużnik przyznaje część należności i wyraźnie kwestionuje resztę. Nie należy zakładać, że prośba o raty lub częściowa wpłata potwierdza całe saldo.
Przy starszych fakturach trzeba też ustalić, czy w dniu, w którym dłużnik potwierdził dług, termin przedawnienia jeszcze biegł. Ocena skutków wypowiedzi złożonej po upływie terminu wymaga analizy konkretnej sprawy, osobno dla każdej faktury. Dobrze zachować oryginalną wiadomość wraz z datą i powiązać ją z konkretną fakturą. Zasady liczenia terminu oraz znaczenie uznania omawia poradnik Przedawnienie faktury.
Przygotowanie porozumienia z kontrahentem
- Ustalenie saldaWierzyciel porównuje faktury z umowami, dowodami dostawy i dokonanymi wpłatami.
- Odpowiedź dłużnikaWarto zachować jego stanowisko, rozdzielić kwoty przyznane i sporne oraz doprecyzować propozycję rat.
- Uzgodnienie spłatyW porozumieniu można wskazać faktury, kwoty rat, terminy i sposób rozliczenia odsetek. Warto utrwalić potwierdzenie długu.
- Kontrola wpłatPo każdej płatności warto zestawić otrzymaną kwotę z harmonogramem i zachować potwierdzenie. Wątpliwości co do skutków uchybienia racie wymagają analizy porozumienia.