W skrócie
- Najpierw umowa. Prawo właściwe i klauzula o sądzie przesądzają, według jakich przepisów liczy się przedawnienie i odsetki oraz gdzie można złożyć pozew.
- Przedawnienie i odsetki zależą od prawa właściwego. Polskie terminy przedawnienia stosuje się, gdy umowa podlega prawu polskiemu. Wtedy zastosowanie mogą mieć też polskie przepisy o odsetkach w transakcjach handlowych.
- Sąd. Firmę z siedzibą w Niemczech co do zasady pozywa się w Niemczech. Sąd polski wchodzi w grę m.in. przy klauzuli wskazującej sąd polski albo gdy zobowiązanie miało być wykonane w Polsce.
- EPU odpada, jeśli nakaz zapłaty miałby być doręczony za granicą.
- Wyrok polskiego sądu wykonalny w Polsce jest wykonalny także w Niemczech, bez osobnego stwierdzania wykonalności.
Od czego zacząć: umowa i dokumenty
Pierwszym krokiem jest przeczytanie umowy, zamówień i ogólnych warunków handlowych pod kątem dwóch postanowień. Pierwsze wskazuje prawo właściwe dla umowy, a drugie sąd, który ma rozstrzygać spory. To dwa odrębne postanowienia, oparte na różnych rozporządzeniach unijnych, dlatego każde z nich trzeba sprawdzić osobno.
Jeśli strony nie wybrały prawa, wskazuje je rozporządzenie Rzym I. Umowa sprzedaży towarów podlega wtedy prawu państwa, w którym sprzedawca ma miejsce zwykłego pobytu, a umowa o świadczenie usług prawu państwa usługodawcy. Gdy to polska firma sprzedała towar lub wykonała usługę, bez wyboru prawa umowa podlega więc zwykle prawu polskiemu. Wyjątkiem jest sytuacja, w której umowa ma wyraźnie znacznie ściślejszy związek z innym państwem.
Często to niemiecki kontrahent przysyła własne ogólne warunki handlowe z klauzulą o prawie niemieckim lub o sądzie w Niemczech. Czy takie warunki stały się częścią umowy, zależy od okoliczności jej zawarcia i wymaga oceny adwokata.
Wezwanie do zapłaty wysyłane do Niemiec
Wezwanie do zapłaty porządkuje sprawę i daje dłużnikowi okazję do zapłaty, zanim sprawa trafi do sądu. Powinno wskazywać fakturę, kwotę, rachunek i konkretny termin zapłaty. Elementy takiego pisma opisujemy w poradniku Przedsądowe wezwanie do zapłaty.
Przy kontrahencie z Niemiec szczególne znaczenie ma dowód doręczenia, ponieważ może być potrzebny w postępowaniu w każdym z obu państw. Warto wysłać wezwanie na adres siedziby oraz na adres e-mail używany w dotychczasowej współpracy i zachować całą korespondencję. Jeśli rozmowy z kontrahentem toczyły się po niemiecku, warto rozważyć wezwanie w wersji niemieckiej lub dwujęzycznej, aby jego treść była dla adresata jasna.
Skutki wezwania dla przedawnienia zależą od prawa właściwego dla umowy. Według prawa polskiego samo wezwanie co do zasady nie przerywa biegu przedawnienia (art. 123 KC).
Prawo właściwe a przedawnienie i odsetki
Według rozporządzenia Rzym I prawo właściwe dla umowy obejmuje m.in. wykonanie zobowiązań, skutki ich niewykonania i przedawnienie. Dlatego termin na dochodzenie należności i zasady naliczania odsetek ustala się według prawa, któremu podlega umowa, a nie według siedziby wierzyciela.
Jeśli umowa podlega prawu polskiemu, roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się co do zasady po 3 latach, z końcem roku kalendarzowego (art. 118 KC). Dla roszczeń ze sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy termin wynosi 2 lata (art. 554 KC). Szerzej piszemy o tym w poradniku Przedawnienie faktury.
Przy prawie polskim zastosowanie mogą mieć także przepisy o odsetkach w transakcjach handlowych, według których odsetki i rekompensata za koszty odzyskiwania należności należą się bez wezwania (art. 7 i 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Zasady te opisujemy w poradniku Odsetki w transakcjach handlowych. Jeśli umowa podlega prawu niemieckiemu, przedawnienie i odsetki ocenia się według tego prawa, a polskich terminów nie należy przyjmować za pewnik.
Gdy dłużnik prosi o raty albo przesunięcie terminu, warto zadbać o pisemne uznanie długu. Według prawa polskiego uznanie roszczenia przez dłużnika przerywa bieg przedawnienia (art. 123 KC).
Gdy kontrahent kwestionuje towar
Zdarza się, że niemiecki odbiorca nie płaci, bo twierdzi, że towar był niezgodny z umową. Do sprzedaży towarów między firmami z Polski i Niemiec stosuje się co do zasady konwencję wiedeńską (CISG), chyba że strony ją wyłączyły.
Według konwencji kupujący traci prawo powoływania się na niezgodność towaru, jeśli nie zawiadomi sprzedającego o jej charakterze w rozsądnym terminie od chwili, w której ją wykrył lub powinien był wykryć. W każdym przypadku traci to prawo po upływie dwóch lat od rzeczywistego wydania towaru, chyba że jest to niezgodne z umownym okresem gwarancji. Sprzedający nie może jednak powołać się na te zasady, jeśli niezgodność dotyczy faktów, o których wiedział lub nie mógł nie wiedzieć, a których nie ujawnił.
Dla wierzyciela oznacza to, że warto ustalić, czy i kiedy kontrahent zgłosił zastrzeżenia do towaru oraz czego one dotyczyły. Gdy kontrahent zapowiada potrącenie albo nalicza karę umowną, sprawa przestaje być prostym długiem i wymaga analizy umowy. O karach umownych piszemy w poradniku Kara umowna.
Który sąd rozpozna sprawę o zapłatę
Jurysdykcję w sprawach cywilnych i handlowych między państwami Unii reguluje rozporządzenie Bruksela I bis. Zasada ogólna jest taka, że spółkę pozywa się przed sądami państwa, w którym ma ona statutową siedzibę, główny organ zarządzający albo główne przedsiębiorstwo. Firmę z siedzibą w Niemczech można więc co do zasady pozwać przed sądem niemieckim.
Przed sądem polskim taką firmę można pozwać tylko na podstawie przepisów rozporządzenia. W praktyce wierzyciela wchodzą w grę przede wszystkim następujące sytuacje:
- strony wskazały w umowie sąd polski, a jurysdykcja z takiej klauzuli jest wyłączna, chyba że strony uzgodniły inaczej;
- przy sprzedaży rzeczy ruchomych towar zgodnie z umową dostarczono albo miał być dostarczony do miejsca w Polsce;
- przy usługach usługi zgodnie z umową były albo miały być świadczone w Polsce;
- pozwany wdał się w spór przed sądem polskim, chyba że uczynił to po to, by podnieść zarzut braku jurysdykcji.
Jeśli polska firma dostarczała towar do Niemiec, a strony nie uzgodniły inaczej, miejscem wykonania zobowiązania jest miejsce dostawy w Niemczech. Z kolei klauzula wskazująca sąd niemiecki co do zasady wyłącza pozwanie kontrahenta w Polsce, bo jurysdykcja z takiej klauzuli jest wyłączna, chyba że strony uzgodniły inaczej. Szczegóły tych reguł omawiamy w poradniku Umowa z firmą z Niemiec.
Postępowanie przed sądem polskim
Elektroniczne postępowanie upominawcze nie wchodzi w grę, gdy nakaz trzeba by doręczyć dłużnikowi za granicą. W EPU nie wydaje się nakazu zapłaty, który miałby być doręczony za granicą (art. 505²⁸ i nast. KPC). Wobec firmy z innego państwa Unii w grę wchodzą inne procedury, m.in. europejski nakaz zapłaty, do którego stosuje się odrębne przepisy. Wybór trybu w konkretnej sprawie omówi adwokat.
Jeśli spór toczy się przed sądem polskim, sąd może zażądać, aby dokument sporządzony w języku obcym został przełożony przez tłumacza przysięgłego. Dlatego przy umowie, fakturach i korespondencji po niemiecku warto wcześniej uwzględnić czas i koszt tłumaczenia. Więcej o nakazie zapłaty w sprawach krajowych piszemy w poradniku Nakaz zapłaty.
Wyrok i jego wykonanie w Niemczech
Orzeczenie wydane w jednym państwie członkowskim jest uznawane w innych państwach członkowskich bez specjalnego postępowania. Jeśli jest wykonalne w państwie, w którym je wydano, jest wykonalne także w innym państwie członkowskim bez potrzeby stwierdzania wykonalności.
Wierzyciel, który chce powołać się w Niemczech na orzeczenie polskiego sądu, przedstawia odpis orzeczenia spełniający warunki potrzebne do stwierdzenia jego autentyczności oraz zaświadczenie wydane zgodnie z art. 53 rozporządzenia Bruksela I bis. Samą egzekucję prowadzi się według prawa państwa, w którym się ją prowadzi, a jej przebieg w Niemczech wymaga odrębnej analizy.
Działa to także w drugą stronę. Jeśli niemiecka firma ma majątek w Polsce, tytułami wykonawczymi są w Polsce m.in. orzeczenia sądów państw członkowskich objęte rozporządzeniem Bruksela I bis, jeżeli nadają się do wykonania w drodze egzekucji.
Odzyskanie należności od firmy z Niemiec krok po kroku
- Analiza umowy i warunkówSprawdzenie umowy, zamówień i ogólnych warunków handlowych pod kątem dwóch odrębnych postanowień: o prawie właściwym i o sądzie rozstrzygającym spory.
- Wezwanie do zapłatyWezwanie wskazuje fakturę, kwotę, rachunek i konkretny termin zapłaty. Warto wysłać je na adres siedziby i używany e-mail oraz zachować dowód doręczenia.
- Kontrola przedawnienia i odsetekTermin przedawnienia i odsetki ocenia się według prawa właściwego dla umowy. Przy prośbie o raty warto zadbać o pisemne uznanie długu.Przy prawie polskim co do zasady 3 lata, przy sprzedaży w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy 2 lata
- Ocena zarzutów co do towaruWarto ustalić, czy i kiedy kontrahent zgłosił zastrzeżenia oraz czego dotyczyły. Zapowiedź potrącenia lub kara umowna wymagają analizy umowy.
- Ustalenie właściwego sąduFirmę z siedzibą w Niemczech pozywa się co do zasady w Niemczech. Sąd polski wchodzi w grę m.in. przy klauzuli o sądzie polskim albo dostawie lub usłudze w Polsce według umowy.
- Wybór trybu postępowaniaWobec firmy z innego państwa Unii w grę wchodzą m.in. europejski nakaz zapłaty i inne procedury. Sąd polski może zażądać tłumaczenia przysięgłego dokumentów.EPU odpada, gdy nakaz miałby być doręczony za granicą
- Wykonanie wyroku w NiemczechWyrok wykonalny w Polsce jest wykonalny w Niemczech bez stwierdzania wykonalności. Potrzebny jest odpis orzeczenia i zaświadczenie, a egzekucję prowadzi się według prawa niemieckiego.
Jakie dokumenty przygotować
- umowę albo zamówienie z potwierdzeniem, w każdej wersji językowej;
- ogólne warunki handlowe obu stron, jeśli były wymieniane;
- faktury oraz dowód ich doręczenia kontrahentowi;
- dowód wykonania świadczenia, np. protokół odbioru, dokumenty dostawy lub list przewozowy CMR;
- korespondencję z kontrahentem, w tym reklamacje, prośby o przesunięcie terminu i propozycje rat;
- wezwanie do zapłaty z dowodem nadania i doręczenia;
- dane kontrahenta: pełną nazwę, adres siedziby i dane z rejestru, w którym jest wpisany;
- informację, dokąd towar miał być dostarczony albo gdzie usługa miała być świadczona.
Kiedy warto porozmawiać z adwokatem
- Umowa lub ogólne warunki kontrahenta wskazują prawo niemieckie albo sąd w Niemczech.
- Nie wiadomo, czy w ogóle doszło do wyboru prawa lub sądu.
- Kontrahent kwestionuje towar, zapowiada potrącenie albo nalicza karę umowną.
- Faktura jest stara i nie wiadomo, według jakiego prawa liczyć przedawnienie.
- Wobec kontrahenta toczy się postępowanie upadłościowe lub podobne postępowanie w Niemczech.
- Polska firma ma już wyrok i chce prowadzić egzekucję w Niemczech.