Opieka naprzemienna w dwóch zdaniach
Opieka naprzemienna to potoczna nazwa układu, w którym dziecko po rozstaniu rodziców mieszka na zmianę u każdego z nich w powtarzających się okresach. Rodzice mogą opisać taki układ w porozumieniu, a gdy go nie ma, o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej rozstrzyga sąd. Szczegóły: Opieka naprzemienna i usługa Władza rodzicielska i miejsce pobytu dziecka.
Czy przy opiece naprzemiennej płaci się alimenty
Punktem wyjścia są te same przepisy co przy każdych alimentach na dziecko. Rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych wobec dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 133 § 1 KRO). Odpowiadają za nie oboje, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 i art. 135 § 1 KRO).
Obowiązek można wykonywać nie tylko pieniędzmi. Rodzic może go wykonywać w całości lub w części przez osobiste starania o utrzymanie i wychowanie dziecka (art. 135 § 2 KRO). Przy opiece naprzemiennej codzienną opiekę sprawuje na zmianę każde z rodziców i zwykle każde ponosi bieżące koszty dziecka w czasie, gdy dziecko u niego mieszka.
Dlatego przy opiece naprzemiennej nie ma jednej odpowiedzi „płaci się” albo „nie płaci się”. Liczy się, jakie są usprawiedliwione potrzeby dziecka, jakie możliwości ma każde z rodziców i kto faktycznie pokrywa które wydatki. Ocena należy do sądu, a jej możliwy wynik w konkretnej sytuacji warto omówić z adwokatem.
Gdy rodzice mają podobne możliwości i dzielą koszty
Jeśli czas opieki i możliwości obojga rodziców są zbliżone, a koszty dziecka są dzielone uczciwie, rodzice mogą uregulować sprawę w porozumieniu. Opisują w nim, kto pokrywa koszty w swoim domu i jak dzielą wydatki wspólne. Przepisy nie podają wzoru takiego podziału ani reguły, że w takim układzie alimentów nie ma.
Gdy możliwości lub koszty rodziców się różnią
Równy czas opieki nie oznacza równych możliwości. Jedno z rodziców może zarabiać znacznie więcej albo może pokrywać większość wydatków, np. za szkołę i leczenie. Ponieważ każde z rodziców odpowiada według swoich możliwości (art. 129 i art. 135 § 1 KRO), w takiej sytuacji może pojawić się kwestia alimentów od jednego z rodziców także przy opiece naprzemiennej. Czy i w jakiej wysokości, zależy od okoliczności sprawy.
Wydatki wspólne: szkoła, leczenie, zajęcia
Część kosztów nie „mieszka” w żadnym z domów: szkoła lub przedszkole, podręczniki, leczenie, zajęcia dodatkowe, wyjazdy. To one najczęściej rodzą spory. W porozumieniu warto zapisać:
- które wydatki są wspólne;
- w jakich proporcjach rodzice je dzielą;
- kto płaci z góry i jak rodzice rozliczają się później;
- jak postępować przy większym, nieplanowanym wydatku.
Jak przygotować wykaz kosztów i dowody, opisujemy w poradniku Wysokość alimentów na dziecko.
800 plus przy opiece naprzemiennej
Świadczenie wychowawcze, potocznie 800 plus, nie wpływa na wysokość alimentów. Tak samo świadczenia rodzinne oraz świadczenia z pomocy społecznej lub z funduszu alimentacyjnego, które podlegają zwrotowi przez zobowiązanego (art. 135 § 3 KRO).
Przy ustalaniu podziału kosztów dziecka nie należy więc traktować 800 plus jako części alimentów. Zasady przyznawania i wypłaty samego świadczenia wynikają z odrębnych przepisów, których tu nie omawiamy. Ich zastosowanie przy opiece naprzemiennej w konkretnej sytuacji warto omówić z adwokatem.
Pozbawienie lub ograniczenie władzy rodzicielskiej a alimenty
Władza rodzicielska i obowiązek alimentacyjny to dwie różne sprawy. Przepis, z którego wynika obowiązek rodziców wobec dziecka, wiąże go z tym, czy dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 133 § 1 KRO). Nie stawia warunku, że rodzic ma władzę rodzicielską.
Dlatego samo ograniczenie albo pozbawienie władzy rodzicielskiej co do zasady nie kończy obowiązku płacenia alimentów na dziecko. Wpływ takiego orzeczenia na alimenty i ich wysokość w konkretnej sprawie warto omówić z adwokatem.
Gdy władza jednego z rodziców jest ograniczona albo odebrana, alimenty ustala się na zasadach opisanych wyżej. Więcej: Ograniczenie władzy rodzicielskiej i Pozbawienie władzy rodzicielskiej.
Jak uregulować alimenty przy opiece naprzemiennej
- Wykaz kosztów dziecka. Warto spisać osobno koszty w każdym z domów i wydatki wspólne, a wydatki roczne przeliczyć na miesiąc.
- Zawarcie porozumienia. W porozumieniu rodzice opisują harmonogram opieki i podział kosztów. Pomocą może być dobrowolna mediacja (art. 183¹ KPC).
- W sprawie o rozwód lub separację porozumienie przedstawia się sądowi. Sąd uwzględnia pisemne porozumienie rodziców o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i kontaktach, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka. W wyroku orzeka też, w jakiej wysokości każdy z małżonków ponosi koszty utrzymania i wychowania dziecka (art. 58 § 1 KRO). Gdy sprawa rozwodowa trwa, nie wszczyna się odrębnej sprawy o alimenty między małżonkami a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi za okres od wytoczenia powództwa o rozwód (art. 445 § 1 KPC).
- Bez rozwodu albo po nim sprawę o alimenty rozpoznaje co do zasady sąd rejonowy. Pozew można złożyć według miejsca zamieszkania dziecka (art. 16, art. 17 pkt 4 i art. 32 KPC). Szczegóły: Pozew o alimenty.
- Gdy sytuacja się zmieni, np. zmienią się dochody albo układ opieki, można żądać zmiany orzeczenia lub umowy o alimentach (art. 138 KRO).
Jakie dokumenty przygotować
- Porozumienie rodzicielskie, jeśli zostało zawarte.
- Harmonogram pobytów dziecka u każdego z rodziców, taki jak jest w praktyce.
- Wykaz kosztów dziecka w każdym z domów i wydatków wspólnych, z rachunkami lub potwierdzeniami przelewów.
- Wcześniejsze orzeczenia lub ugody o alimentach i o władzy rodzicielskiej, jeśli są.
- Znane informacje o dochodach i majątku obojga rodziców.
Lista jest pomocnicza. Komplet dokumentów zależy od sprawy.
Opłaty i terminy
- Koszty sądowe. Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.). Koszty po stronie rodzica, który chce obniżyć albo uchylić alimenty, warto omówić z adwokatem.
- Przedawnienie. Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem trzech lat (art. 137 § 1 KRO).
- Wykonalność. Wyrok zasądzający alimenty sąd z urzędu opatruje rygorem natychmiastowej wykonalności: co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a co do rat wcześniejszych za okres nie dłuższy niż trzy miesiące (art. 333 § 1 pkt 1 KPC).
Typowe błędy
- Założenie „opieka naprzemienna = zero alimentów”. Równy czas opieki nie przesądza, że nikt nie płaci. Liczą się potrzeby dziecka i możliwości obojga rodziców (art. 129 i art. 135 § 1 KRO).
- Założenie „zawsze ktoś musi płacić”. To także uproszczenie. Rozstrzygają okoliczności konkretnej sprawy.
- Brak pisemnego podziału wydatków. Ustne ustalenia trudno później wykazać. Warto spisać, kto i za co płaci.
- Zaprzestanie płacenia po zmianie układu opieki. Zasądzone alimenty zmienia się przez żądanie zmiany orzeczenia lub umowy (art. 138 KRO), a nie samą zmianą opieki.
- Liczenie 800 plus jako części alimentów. Świadczenie wychowawcze nie wpływa na ich wysokość (art. 135 § 3 KRO).
- Opieranie się na cudzych sprawach z forów. Inne dziecko, inne koszty i inne dochody to inna sprawa.
Kiedy warto porozmawiać z adwokatem
- Rodzice ustalają opiekę naprzemienną i nie mogą się porozumieć co do kosztów.
- Rodzice mają podobny czas opieki, ale bardzo różne dochody.
- Alimenty zostały zasądzone, a układ opieki zmienił się na naprzemienny albo odwrotnie.
- Toczy się sprawa o rozwód lub separację, a rodzic chce, by porozumienie rodzicielskie zostało uwzględnione w wyroku.
- Sąd ograniczył albo odebrał władzę rodzicielską jednemu z rodziców i nie jest jasne, co z alimentami.