Dwa kryteria: potrzeby dziecka i możliwości rodzica
Zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego rodzica (art. 135 § 1 KRO). Oba kryteria ocenia się razem. Wysokie potrzeby dziecka same nie przesądzają kwoty. Niskie obecne zarobki rodzica też nie zamykają sprawy, bo liczą się jego możliwości.
Obowiązek mają oboje rodzice, każdy w części odpowiadającej jego możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 i 135 § 1 KRO). Rodzic, z którym dziecko mieszka na co dzień, może wykonywać swój obowiązek w całości lub w części przez osobiste starania o utrzymanie i wychowanie dziecka (art. 135 § 2 KRO).
Co to są „usprawiedliwione potrzeby”
To koszty, które dziecko ma w swojej sytuacji i w swoim wieku. Zwykle są to:
- mieszkanie: część czynszu, rachunków, mediów;
- wyżywienie i środki higieny;
- ubrania i obuwie;
- edukacja: przedszkole lub szkoła, podręczniki, korepetycje;
- leczenie: wizyty, leki, rehabilitacja, okulary;
- zajęcia dodatkowe, wypoczynek, wyjazdy.
Inne potrzeby ma niemowlę, inne nastolatek, inne dziecko z niepełnosprawnością. Co w konkretnej sprawie jest „usprawiedliwione”, ocenia sąd.
Możliwości zarobkowe a faktyczne zarobki
Przepis mówi o możliwościach zarobkowych i majątkowych, a nie wyłącznie o faktycznych dochodach (art. 135 § 1 KRO). Dlatego na pytanie „jakie alimenty przy takich a takich zarobkach” nie ma jednej odpowiedzi. Jakie okoliczności dotyczące pracy i majątku drugiego rodzica warto wykazać w konkretnej sprawie, można omówić z adwokatem.
Gdy rodzic rzucił pracę albo pozbył się majątku
Jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat przed sądowym dochodzeniem alimentów osoba, która była już do nich zobowiązana, bez ważnego powodu zrzekła się prawa majątkowego lub dopuściła do jego utraty albo zrzekła się zatrudnienia lub zmieniła je na mniej zyskowne, sąd nie uwzględnia wynikłej stąd zmiany (art. 136 KRO). Warto więc zebrać informacje o wcześniejszej pracy i dochodach drugiego rodzica.
Dlaczego nie ma tabeli ani „minimalnych alimentów”
Przepisy nie podają tabel ani kwot alimentów. Sąd ustala wysokość w każdej sprawie osobno. Kwoty z forów, artykułów czy „średnie alimenty” opisują cudze sprawy, z innymi potrzebami i innymi dochodami. Żaden kalkulator internetowy nie zastąpi oceny konkretnej sytuacji.
Hasła „minimalne alimenty” często mylą alimenty z funduszem alimentacyjnym. Fundusz to odrębne świadczenie, z własnymi zasadami. Jego zasad nie należy traktować jako minimalnej kwoty alimentów zasądzanych przez sąd.
Co nie wpływa na wysokość alimentów
Na wysokość alimentów nie wpływają m.in. (art. 135 § 3 KRO):
- świadczenie wychowawcze, potocznie 800 plus;
- świadczenia rodzinne;
- świadczenia z pomocy społecznej lub z funduszu alimentacyjnego, które podlegają zwrotowi przez zobowiązanego.
Sytuację, w której dziecko mieszka na zmianę u każdego z rodziców, omawiamy w poradniku Opieka naprzemienna.
Jak wykazać koszty utrzymania dziecka
Im lepiej udokumentowane są koszty, tym łatwiej je ocenić. Sam wykaz kwot bez rachunków i wyjaśnień jest słabszy niż wykaz z dokumentami.
Krok po kroku
- Wykaz miesięcznych kosztów dziecka. Koszty warto podzielić na grupy: mieszkanie, jedzenie, ubrania, szkoła, zajęcia, leczenie, wypoczynek.
- Przeliczenie wydatków rocznych na miesiąc. Na przykład koszt wyprawki szkolnej, obozu czy rocznego ubezpieczenia dzieli się przez 12.
- Dowody. Do wykazu warto dołączyć rachunki, faktury, potwierdzenia przelewów i umowy z placówkami.
- Opis osobistych starań. Codzienna opieka nad dzieckiem to także sposób wykonywania obowiązku alimentacyjnego (art. 135 § 2 KRO).
- Informacje o drugim rodzicu. Warto zebrać znane informacje o jego zawodzie, pracy, majątku i innych osobach na jego utrzymaniu.
Dokumenty, które warto przygotować
- akt urodzenia dziecka;
- wcześniejsze orzeczenia lub ugody o alimentach, jeśli są;
- miesięczny wykaz kosztów dziecka;
- rachunki i faktury: przedszkole, szkoła, zajęcia, leczenie, leki;
- dokumentacja medyczna, jeśli dziecko ma szczególne potrzeby zdrowotne;
- informacje o pracy, dochodach i majątku drugiego rodzica;
- dokumenty o własnych dochodach i kosztach.
Lista jest pomocnicza. Komplet dokumentów zależy od sprawy.
Dodatkowe wydatki na dziecko
Czasem pojawia się większy wydatek: leczenie ortodontyczne, operacja, wyjazd szkolny. Sposób ujęcia takiego wydatku w konkretnej sprawie warto omówić z adwokatem. W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy o alimentach (art. 138 KRO).
Kilkoro dzieci
Przepisy nie podają kwot, więc nie ma też gotowej reguły dla dwojga czy trojga dzieci. Ocenę potrzeb każdego dziecka i możliwości rodzica w konkretnej sprawie warto omówić z adwokatem.
Opłaty i terminy
- Koszty sądowe. Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.).
- Wartość przedmiotu sporu. W sprawie o alimenty to suma świadczeń za jeden rok (art. 22 KPC).
- Okres przed pozwem. Niezaspokojone potrzeby dziecka z czasu przed wniesieniem pozwu sąd uwzględnia, zasądzając odpowiednią sumę pieniężną (art. 137 § 2 KRO).
- Przedawnienie. Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem trzech lat (art. 137 § 1 KRO). Czy i od kiedy zaległe alimenty w konkretnej sprawie mogły się przedawnić, zależy od okoliczności, zwłaszcza gdy dochodzi ich dziecko od rodzica. Nie należy zakładać, że zaległości przepadły, zanim adwokat oceni sytuację.
- Wykonalność. Wyrok zasądzający alimenty sąd z urzędu opatruje rygorem natychmiastowej wykonalności: co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a co do rat wcześniejszych za okres nie dłuższy niż trzy miesiące (art. 333 § 1 pkt 1 KPC).
- W trakcie sprawy. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem sprawy lub w jej toku (art. 730 § 2 KPC). W sprawach o alimenty zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu rodzica do zapłaty jednorazowo albo okresowo określonej sumy (art. 753 § 1 KPC). Szczegóły omawiamy w poradniku Alimenty na dziecko.
Typowe błędy
- Kwota „wyliczona” z forum. Kwota z cudzej sprawy nie mówi nic o innej sprawie.
- Brak dowodów kosztów. Sama lista bez rachunków i wyjaśnień jest słabsza niż wykaz z dokumentami.
- Pominięcie osobistych starań. Rodzic, z którym dziecko mieszka, też wykonuje obowiązek, choć nie zawsze w pieniądzu (art. 135 § 2 KRO).
- Liczenie 800 plus jako części alimentów. Świadczenie wychowawcze nie wpływa na ich wysokość (art. 135 § 3 KRO).
- Skupienie się tylko na obecnej pensji drugiego rodzica. Liczą się także jego możliwości zarobkowe (art. 135 § 1 KRO).