Czym jest weksel in blanco w praktyce umów
Weksel in blanco to w obrocie gospodarczym jeden ze sposobów zabezpieczenia zapłaty. Jedna strona podpisuje weksel, a druga otrzymuje go na wypadek, gdyby należność z umowy nie została uregulowana. W chwili podpisania nie wiadomo jeszcze, czy i na jaką kwotę weksel zostanie wykorzystany.
Jakie elementy musi zawierać weksel, kiedy niewypełniony weksel może zostać uzupełniony i kto może to zrobić, określają przepisy prawa wekslowego. Te zasady, wraz z ich wpływem na konkretną umowę, warto omówić z adwokatem przed podpisaniem dokumentów, a nie dopiero po sporze.
Deklaracja wekslowa: co warto w niej sprawdzić
Deklaracja wekslowa to dokument, w którym strony opisują, kiedy i jak posiadacz może uzupełnić weksel. Jej treść bywa przygotowana przez bank lub kontrahenta jako gotowy formularz. Przed podpisaniem warto przeczytać ją tak samo uważnie jak umowę główną.
Przy lekturze deklaracji pomocne są pytania praktyczne:
- Jaką umowę lub jakie zobowiązanie weksel zabezpiecza i czy dokument wskazuje je jednoznacznie, np. numerem i datą.
- Czy deklaracja określa kwotę albo sposób jej ustalenia oraz jakie należności mogą zostać objęte wekslem.
- Kiedy posiadacz może uzupełnić weksel i czy ma wcześniej powiadomić osobę, która go podpisała, a jeśli tak, w jaki sposób i na jaki adres.
- Czy na wekslu lub w deklaracji mają się podpisać także inne osoby, np. wspólnik lub członek rodziny, i w jakim charakterze.
- Co dzieje się z wekslem po spłacie zobowiązania.
Odpowiedzi na te pytania nie przesądzają o skutkach prawnych. Pozwalają jednak przygotować konkretne pytania do adwokata i ewentualnie negocjować treść dokumentu. Szersze uwagi o czytaniu umów między firmami zawiera poradnik Umowa handlowa – co sprawdzić przed podpisem.
Jakie dokumenty zachować przy podpisaniu weksla
Spór o weksel in blanco może sprowadzać się do porównania tego, co wpisano na wekslu, z tym, co strony wcześniej ustaliły. Dlatego już w dniu podpisania warto zadbać o komplet dokumentów:
- kopię deklaracji wekslowej z podpisami i datą,
- kopię umowy, którą weksel zabezpiecza, wraz z aneksami,
- notatkę, ile weksli podpisano, kiedy i komu je przekazano,
- dane osób, które podpisały weksel lub deklarację, i informację, w jakim charakterze to zrobiły,
- adres do korespondencji wskazany w dokumentach.
Bez kopii deklaracji trudno później ocenić, czy weksel uzupełniono zgodnie z ustaleniami. Jeśli kopii nie przekazano przy podpisaniu, warto poprosić o nią na piśmie i zachować dowód tej prośby.
Ryzyko wypełnienia weksla niezgodnie z porozumieniem
Przy wekslu niezupełnym trzeba porównać sposób jego uzupełnienia z porozumieniem. Chodzi m.in. o kwotę, termin płatności, zabezpieczone zobowiązanie i uzgodnione zawiadomienia.
Art. 10 Prawa wekslowego reguluje zarzut uzupełnienia niezgodnego z porozumieniem. Wobec posiadacza, który nabył weksel, możliwość powołania takiej niezgodności jest ograniczona. Ustawa wskazuje nabycie w złej wierze albo rażące niedbalstwo przy nabyciu. Znaczenie ma więc, kto dochodzi zapłaty i w jaki sposób uzyskał weksel.
Osobno art. 17 ogranicza zarzuty oparte na stosunkach osobistych z wystawcą lub wcześniejszymi posiadaczami. Wyjątek dotyczy posiadacza działającego świadomie na szkodę dłużnika przy nabyciu. Nie wolno utożsamiać tych dwóch różnych reguł. Weksel i deklarację trzeba ocenić łącznie z historią jego przekazania.
Weksel w sądzie: postępowanie nakazowe
Art. 485 § 2 KPC przewiduje nakaz na podstawie należycie wypełnionego weksla, którego prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości. Trzeba przedłożyć oryginał. Przy przejściu praw mogą być potrzebne dalsze dokumenty. Dla weksla zabezpieczającego umowę konsumencką ustawodawca wymaga także umowy, deklaracji i załączników. Oba tryby wydawania nakazu opisuje poradnik Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym i nakazowym.
Od nakazu w postępowaniu nakazowym wnosi się zarzuty. Przy doręczeniu na terytorium Unii Europejskiej termin wynosi miesiąc od doręczenia, a poza UE trzy miesiące (art. 480² § 2 pkt 3–4 KPC). Dotyczy to również miesięcznego terminu przy doręczeniu w Polsce. Nie należy stosować dwutygodniowego terminu ze zwykłego postępowania upominawczego.
Zarzuty powinny określać zakres zaskarżenia, żądanie, fakty i dowody (art. 480³ i 493 KPC). Pozwany przedsiębiorca uiszcza zasadniczo trzy czwarte opłaty od pozwu. Dla pozwanego konsumenta ustawa przewiduje limit 750 zł (art. 19 ust. 4 u.k.s.c.).
Nakaz od wydania jest tytułem zabezpieczenia bez klauzuli. Nakaz z weksla staje się też natychmiast wykonalny po upływie terminu do zapłaty. Po zarzutach sąd może na wniosek pozwanego wstrzymać wykonanie (art. 492 KPC). Samo złożenie zarzutów nie oznacza automatycznego wstrzymania.
Przedawnienie wekslowe
Roszczenie wobec wystawcy weksla własnego przedawnia się po trzech latach od dnia płatności. Wynika to z art. 70 w związku z art. 103–104 Prawa wekslowego. Ustawa przewiduje inne terminy dla roszczeń regresowych, m.in. rok wobec indosantów i sześć miesięcy dla określonych rozliczeń między indosantami. Należy ustalić rolę osoby podpisanej na wekslu. Oddzielnej oceny wymaga roszczenie z umowy, którą weksel zabezpiecza.
Różnice między sprzeciwem a zarzutami od nakazu mają znaczenie dla terminu i sposobu obrony.
Co przygotować przed rozmową z adwokatem
- weksel lub jego kopię, jeśli jest dostępna, oraz deklarację wekslową,
- umowę, którą weksel zabezpiecza, z aneksami i harmonogramem spłat,
- potwierdzenia wszystkich płatności i zestawienie salda,
- korespondencję z wierzycielem, w tym ewentualne wezwania i zawiadomienia o uzupełnieniu weksla,
- nakaz zapłaty z kopertą lub potwierdzeniem odbioru, jeśli sprawa jest już w sądzie,
- informację, kto podpisał weksel i deklarację oraz w jakim charakterze.
Opis sprawy można przesłać przez formularz kontaktowy.