Ocena umowy przed złożeniem oświadczenia
Podstawą sankcji jest art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Przepis ten wymienia zamknięty katalog obowiązków, których naruszenie uruchamia sankcję. Obejmuje on m.in. art. 29 ust. 1, wybrane punkty art. 30 ust. 1 (pkt 1–8, 10, 11 i 14–17), art. 31–33, art. 33a oraz art. 36a–36c tej ustawy. Pominięte punkty art. 30 ust. 1 nie otwierają drogi do sankcji.
Z tego wynika praktyczna zasada: samo stwierdzenie, że umowa zawiera błąd, nie wystarcza. Trzeba wskazać, który obowiązek z katalogu został naruszony i w którym miejscu umowy to widać. Uznanie postanowienia za niedozwolone na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego samo w sobie nie uruchamia sankcji kredytu darmowego. Przykłady uchybień, które bywają analizowane w takich sprawach, omawia poradnik Sankcja kredytu darmowego – błędy w umowie.
Przed przygotowaniem pisma warto też ustalić, kto jest kredytodawcą. W jednej grupie kapitałowej działają często odrębne spółki o zbliżonych nazwach, a korespondencję z klientem może prowadzić inny podmiot niż ten, który zawarł umowę. Nazwę, siedzibę i numer umowy najlepiej przepisać bezpośrednio z pierwszej strony umowy, a nie z wiadomości e-mail czy aplikacji.
Treść i doręczenie oświadczenia
Oświadczenie ma formę pisemną i jest kierowane do kredytodawcy. W piśmie warto oznaczyć umowę jej numerem i datą, wskazać, że konsument korzysta z uprawnienia z art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, oraz opisać naruszenia z odwołaniem do konkretnych postanowień umowy. Zwięzłe, uporządkowane pismo ułatwia późniejsze przedstawienie sprawy w sądzie.
Na gruncie art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego liczy się chwila, w której oświadczenie doszło do właściwego kredytodawcy, a nie data nadania. Z tego powodu pismo wysyła się zwykle listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, z zapasem czasu. Kopię pisma, dowód nadania i zwrotne potwierdzenie odbioru dobrze przechowywać razem, ponieważ te trzy dokumenty pokazują, co i kiedy dotarło do kredytodawcy.
Uprawnienie wygasa po upływie terminu z art. 45 ust. 5 ustawy, liczonego od dnia wykonania umowy. Spłacony kredyt także może być podstawą sankcji, ale tylko w tym terminie. Od jakiego zdarzenia liczyć termin, wymaga oceny konkretnej umowy i historii spłaty. Szerzej tę kwestię opisuje poradnik Sankcja kredytu darmowego – termin.
Skutki skutecznego oświadczenia
Jeżeli przesłanki sankcji są spełnione, konsument zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy, w tym prowizji i opłat. Zwrot kapitału następuje na warunkach i w terminach określonych w umowie. Oświadczenie nie oznacza więc, że cały kapitał staje się natychmiast wymagalny, ani że można zaprzestać płatności.
Odsetki, prowizje i opłaty zapłacone przed złożeniem oświadczenia mogą stanowić świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 w zw. z art. 405 Kodeksu cywilnego, ponieważ odpadła podstawa ich zapłaty. Właśnie tego zwrotu dotyczy zazwyczaj pozew. Przed obliczeniem żądanej kwoty warto zestawić wszystkie wpłaty i rozdzielić je na część kapitałową oraz odsetki, prowizje i inne koszty.
Kredytodawca może zakwestionować oświadczenie i wtedy o jego skutkach rozstrzyga sąd. Orzecznictwo dotyczące sankcji kredytu darmowego jest podzielone, a część zagadnień pozostaje otwarta. Z tego powodu żadnego naruszenia nie należy traktować z góry jako przesądzającego wynik sprawy.
Pozew o zwrot zapłaconych kosztów
Pozew staje się potrzebny, gdy kredytodawca nie uznaje oświadczenia albo nie zwraca zapłaconych kwot. Pismo procesowe powinno przedstawiać umowę, wskazane naruszenia z katalogu art. 45 ust. 1, chronologię spłaty, złożone oświadczenie i stanowisko kredytodawcy. Kwota żądania wynika z zestawienia wpłat, dlatego jego dokładność wpływa na całą sprawę.
Roszczenie o zwrot ulega przedawnieniu. Kredytodawca nie jest konsumentem, dlatego nie korzysta z reguły, zgodnie z którą sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu, i musi sam podnieść zarzut przedawnienia. Od kiedy roszczenie stało się wymagalne i jak liczyć jego przedawnienie, pozostaje przedmiotem oceny w konkretnej sprawie. Kto ponosi koszty procesu po wyroku, opisuje poradnik Koszty procesu w sprawie cywilnej.
Do analizy przed pozwem przydają się zwykle następujące dokumenty:
- umowa kredytu lub pożyczki wraz z regulaminem i załącznikami,
- harmonogram spłat oraz jego późniejsze zmiany,
- historia spłat albo zaświadczenie kredytodawcy o dokonanych wpłatach,
- kopia oświadczenia, dowód nadania i potwierdzenie odbioru,
- odpowiedź kredytodawcy oraz dalsza korespondencja w sprawie.
Sposób uporządkowania dokumentów i dat przed spotkaniem opisuje poradnik Jak uporządkować informacje przed rozmową.
Od oświadczenia do pozwu
- Ocena umowyUstalenie, czy umowa jest kredytem konsumenckim i który obowiązek z katalogu art. 45 ust. 1 mógł zostać naruszony.
- OświadczeniePisemne oświadczenie do właściwego kredytodawcy z oznaczeniem umowy i opisem naruszeń.W terminie z art. 45 ust. 5 ustawy
- DoręczenieList polecony za potwierdzeniem odbioru, wysłany z zapasem czasu; liczy się dojście do adresata.
- RozliczenieDalsza spłata kapitału według umowy i zestawienie zapłaconych odsetek oraz kosztów.
- PozewDroga sądowa, jeżeli kredytodawca nie uznaje skutków oświadczenia lub nie zwraca kwot.