Opoka · Krawczyk
ADWOKACI

Koszty procesu w sprawie cywilnej: kto je ponosi po wyroku

Koszty procesu to jedno z pierwszych pytań przed pozwem albo po otrzymaniu nakazu zapłaty. Firmy chcą wiedzieć, ile trzeba wyłożyć na start i czy pieniądze wrócą po wygranej sprawie. Zasady ostatecznego rozliczenia kosztów między stronami w konkretnej sprawie omawia adwokat.

Przed sprawą da się ustalić, z jakich pozycji składają się koszty, jak liczy się opłatę od pozwu i od czego zależy ryzyko kosztów. Opłaty w sprawie rozwodowej omawiamy osobno w poradniku Ile kosztuje rozwód.

Opoka · KrawczykStan prawny:

Koszty procesu a koszty sądowe

Koszty sądowe obejmują opłaty i wydatki pobierane w postępowaniu. Koszty procesu to szersza kategoria rozliczenia między stronami, obejmująca także niezbędne koszty celowego dochodzenia praw lub obrony. Uwzględnia się m.in. koszty pełnomocnika w ustawowych granicach.

Zasadniczo strona przegrywająca zwraca przeciwnikowi na jego żądanie niezbędne koszty (art. 98 KPC). Przy częściowym uwzględnieniu żądań sąd wzajemnie znosi lub stosunkowo rozdziela koszty. Może obciążyć jedną stronę całością, gdy druga uległa tylko w nieznacznej części albo określenie sumy zależało od obrachunku lub oceny sądu (art. 100 KPC).

W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może zasądzić tylko część kosztów lub w ogóle nie obciążyć nimi przegrywającego (art. 102 KPC). To wyjątek podlegający ocenie okoliczności sprawy. Sąd rozstrzyga o kosztach w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji (art. 108 KPC).

Opłata od pozwu w sprawie o zapłatę

Przy wartości przedmiotu sporu do 20 000 zł włącznie art. 13 u.k.s.c. przewiduje opłaty stałe według przedziałów, od 30 do 1000 zł. Powyżej 20 000 zł opłata wynosi 5% wartości, z limitem 100 000 zł. Przepisy szczególne mogą przewidywać inną opłatę lub zwolnienie.

Od pozwu kwalifikującego się do postępowania nakazowego oraz pozwu w EPU pobiera się jedną czwartą opłaty. Nie można tej zniżki przenieść na każdy pozew o zapłatę. Ogólna minimalna opłata wynosi 30 zł (art. 19–20 u.k.s.c.).

Wezwanie do zapłaty a koszty procesu

Wysłanie przedsądowego wezwania do zapłaty nie jest czynnością sądową, więc nie wiąże się z opłatą sądową. Koszt obejmuje tylko wysyłkę.

Wezwanie ma znaczenie z dwóch powodów. W pozwie trzeba podać, czy strony próbowały rozwiązać spór poza sądem, a jeśli nie – wyjaśnić dlaczego (art. 187 § 1 pkt 3 KPC). Wezwanie jest prostym dowodem takiej próby.

Brak wezwania może też mieć znaczenie przy rozliczaniu kosztów procesu, gdy dłużnik od razu uzna roszczenie (art. 101 KPC). Treść i sposób doręczenia wezwania opisujemy w poradniku Przedsądowe wezwanie do zapłaty.

Zwolnienie od kosztów sądowych

Osoba fizyczna może wnosić o zwolnienie, jeżeli nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Dołącza oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania (art. 102 u.k.s.c.).

Osoba prawna lub jednostka mająca zdolność prawną musi wykazać brak dostatecznych środków. Spółka osobowa wykazuje także sytuację wspólników odpowiadających za jej zobowiązania w zakresie wskazanym w art. 103 u.k.s.c.

Zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia z obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi (art. 108 u.k.s.c.).

Ugoda i mediacja

Przy ugodzie sądowej koszty procesu znosi się wzajemnie, chyba że strony postanowią inaczej (art. 104 KPC). Analogiczna zasada dotyczy kosztów mediacji sądowej zakończonej ugodą (art. 104¹ KPC). W porozumieniu warto więc wyraźnie ustalić rozliczenie poniesionych kosztów.

Odrębną sprawą jest zwrot opłaty przez sąd. Art. 79 u.k.s.c. różnicuje zwrot zależnie od etapu i rodzaju ugody. Przykładowo po rozpoczęciu rozprawy ugoda sądowa uzasadnia zwrot połowy opłaty, a ugoda przed mediatorem trzech czwartych. Przy wskazanych zwrotach uwzględnia się ustawowe pomniejszenie o opłatę minimalną.

Co przygotować przed rozmową z adwokatem

Przed pozwem albo przed odpowiedzią na pozew warto zebrać:

  • umowę, faktury i zestawienie dochodzonej kwoty;
  • przedsądowe wezwanie do zapłaty z dowodem nadania i doręczenia;
  • korespondencję z kontrahentem, w tym odpowiedzi na wezwanie i propozycje ugody;
  • otrzymany nakaz zapłaty albo pozew wraz z datą doręczenia;
  • przy wniosku o zwolnienie: dokumenty o dochodach, majątku i stałych wydatkach.

Lista jest pomocnicza, a komplet dokumentów zależy od sprawy.

Typowe błędy

  • Liczenie tylko opłaty od pozwu. W toku sprawy mogą dojść wydatki, np. na opinię biegłego, a także koszty pomocy prawnej.
  • Pozew bez wcześniejszego wezwania. Gdy dłużnik od razu uzna roszczenie, brak wezwania może mieć znaczenie dla kosztów procesu (art. 101 KPC).
  • Sprzeciw bez oceny ryzyka kosztów. Sprzeciw nie przesądza wyniku sprawy. Szanse i ryzyko kosztów warto omówić przed złożeniem pisma. Więcej: Sprzeciw od nakazu zapłaty.
  • Ugoda bez ustaleń o kosztach. Sposób rozliczenia poniesionych kosztów warto ustalić przed podpisaniem ugody.
  • Pominięcie wniosku o zwolnienie. Problem pojawia się, gdy od początku wiadomo, że strona nie będzie w stanie uiścić opłaty.

Kontakt

Krótki opis sprawy można przekazać przez formularz kontaktowy.

Najczęstsze pytania

Kto ponosi koszty procesu po wyroku?

Zasadniczo przegrywający zwraca przeciwnikowi na żądanie niezbędne koszty celowego dochodzenia praw lub obrony. Częściowa wygrana prowadzi do rozliczenia według art. 100 KPC. Szczególnie uzasadniony wyjątek od obciążenia przewiduje art. 102 KPC.

Czym różnią się koszty procesu od kosztów sądowych?

Koszty sądowe to przede wszystkim opłaty, np. od pozwu, i wydatki, np. na opinię biegłego. Wynagrodzenie pełnomocnika nie jest opłatą sądową. Koszty zastępstwa procesowego zależą od przebiegu sprawy.

Ile wynosi opłata od pozwu o zapłatę?

Do 20 000 zł wartości sporu obowiązują ustawowe przedziały opłaty od 30 do 1000 zł. Powyżej tej wartości zasadniczo jest to 5%, maksymalnie 100 000 zł. Inaczej liczy się opłatę m.in. przy pozwie nakazowym i EPU (art. 13 i 19 u.k.s.c.).

Czy brak wezwania do zapłaty wpływa na koszty procesu?

Może mieć znaczenie przy rozliczaniu kosztów procesu, gdy dłużnik od razu uzna roszczenie (art. 101 KPC). Wezwanie jest też prostym dowodem próby polubownego rozwiązania sporu (art. 187 § 1 pkt 3 KPC).

Jak rozliczyć koszty procesu przy ugodzie?

Strony mogą ustalić to w ugodzie. W braku innego porozumienia koszty procesu znosi się wzajemnie (art. 104 KPC). Zwrot opłaty sądowej jest odrębnym rozliczeniem według art. 79 u.k.s.c.

Powiązane poradniki

Mieszkają Państwo za granicą?

Sprawami Polaków za granicą zajmuje się serwis TwojaSprawa.

TwojaSprawa

Mają Państwo pytanie dotyczące własnej sprawy?

Prosimy krótko opisać, czego dotyczy sprawa. Odpowiemy, czy i w jaki sposób możemy pomóc.

Kontakt z kancelarią

Źródła

Stan źródeł sprawdzono 15 listopada 2026 r.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.