W skrócie
- W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy o alimentach (art. 138 KRO).
- Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego rodzica (art. 135 § 1 KRO).
- Do czasu zmiany obowiązuje dotychczasowy wyrok lub umowa, a ustne ustalenia rodziców nie zmieniają ich treści.
- W sprawach o alimenty sąd może udzielić zabezpieczenia na czas trwania sprawy (art. 730 § 2 i art. 753 § 1 KPC).
- Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.).
Kiedy można żądać podwyższenia alimentów: zmiana stosunków
Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego rodzica (art. 135 § 1 KRO). Przepis mówi o możliwościach, a nie wyłącznie o faktycznych dochodach. Zmiana stosunków oznacza, że od poprzedniego wyroku lub umowy zmieniła się sytuacja, od której zależała ustalona wtedy kwota (art. 138 KRO).
Okoliczności, które warto opisać w sprawie i udokumentować, to między innymi:
- rozpoczęcie przez dziecko nauki w szkole albo przejście na kolejny etap edukacji, z nowymi wydatkami;
- rozpoczęcie leczenia, rehabilitacji lub terapii dziecka;
- wzrost kosztów wyżywienia, ubrań lub zajęć dodatkowych wraz z wiekiem dziecka;
- podjęcie przez zobowiązanego rodzica lepiej płatnej pracy, wzrost przychodów z jego działalności albo nabycie majątku.
Przepisy nie podają tabel ani kwot podwyżki. Czy dana okoliczność uzasadnia wyższe alimenty i w jakim zakresie, sąd ocenia w każdej sprawie osobno.
Gdy zobowiązany rodzic pogarsza swoją sytuację
Przepisy chronią uprawnionego także wtedy, gdy zobowiązany bez ważnego powodu pogarsza swoją sytuację. Jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat przed sądowym dochodzeniem alimentów zobowiązany bez ważnego powodu zrzekł się zatrudnienia lub zmienił je na mniej zyskowne, sąd nie uwzględnia wynikłej stąd zmiany (art. 136 KRO). Ta sama zasada dotyczy zrzeczenia się prawa majątkowego lub dopuszczenia do jego utraty.
Świadczenia, które nie wpływają na wysokość alimentów
Na wysokość alimentów nie wpływają m.in. świadczenie wychowawcze, świadczenia rodzinne ani świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego podlegające zwrotowi przez zobowiązanego (art. 135 § 3 KRO). Szerzej o czynnikach, od których zależy kwota: Wysokość alimentów na dziecko.
Podwyższenie alimentów bez sądu
Rodzice mogą spróbować porozumieć się co do nowej kwoty bez procesu, także z pomocą mediatora (art. 183¹ KPC). Rozmowa ani ustne ustalenia nie zmieniają jednak treści wyroku ani ugody.
Formę i skutki takiego porozumienia, w tym możliwość jego przymusowego wykonania, należy omówić z adwokatem przed podpisaniem. Warto też ustalić, od kiedy obowiązuje nowa kwota i czy porozumienie zmienia inne postanowienia dotychczasowego wyroku lub ugody.
Pozew o podwyższenie alimentów
Sąd i strony
Sprawy o alimenty rozpoznaje sąd rejonowy, niezależnie od kwoty (art. 16 i art. 17 pkt 4 KPC). Pozew można złożyć według miejsca zamieszkania dziecka jako osoby uprawnionej (art. 32 KPC).
Uprawnionym do alimentów jest dziecko. Rodzic może je reprezentować w sprawie o środki utrzymania i wychowania należne od drugiego rodzica (art. 98 § 1–3 KRO).
Gdy toczy się sprawa o rozwód lub separację, obowiązują szczególne reguły dotyczące alimentów na wspólne małoletnie dzieci (art. 445 § 1 KPC). Ich znaczenie dla żądania podwyższenia omówi adwokat.
Co zawiera pozew o podwyższenie alimentów
Pozew zawiera m.in. dokładnie określone żądanie, wartość przedmiotu sporu, fakty uzasadniające żądanie oraz informację, czy strony próbowały mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu (art. 187 § 1 KPC). W żądaniu podaje się kwotę, do której alimenty mają wzrosnąć, oraz datę, od której mają być płacone w nowej wysokości.
W sprawie o alimenty wartość przedmiotu sporu to suma świadczeń za jeden rok (art. 22 KPC). Sposób jej obliczenia w sprawie o podwyższenie oraz datę, od której sąd może podwyższyć alimenty, omówi adwokat na podstawie okoliczności sprawy.
Dowody do pozwu: porównanie sytuacji z poprzedniej sprawy i obecnej
Pozew powinien pokazywać różnicę między sytuacją z czasu poprzedniego wyroku lub umowy a sytuacją obecną. Do pozwu warto przygotować:
- poprzedni wyrok lub ugodę o alimentach, a jeśli jest dostępne, także uzasadnienie wyroku;
- zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania dziecka z czasu poprzedniej sprawy oraz obecnych;
- rachunki, faktury i potwierdzenia opłat za szkołę, zajęcia, leczenie, mieszkanie i wyżywienie;
- dokumentację medyczną, jeżeli wyższe koszty wynikają ze stanu zdrowia dziecka;
- znane informacje o pracy, dochodach i majątku zobowiązanego rodzica;
- informacje o własnych dochodach oraz o udziale w codziennej opiece nad dzieckiem.
Rodzic, z którym dziecko mieszka na co dzień, może wykonywać obowiązek alimentacyjny w całości lub w części przez osobiste starania o utrzymanie i wychowanie dziecka (art. 135 § 2 KRO). Opis codziennej opieki pokazuje więc sądowi, jak obowiązki rozkładają się między rodzicami.
Zabezpieczenie na czas sprawy o podwyższenie alimentów
Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem sprawy lub w jej toku (art. 730 § 2 KPC). W sprawach o alimenty zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu rodzica do zapłaty jednorazowo albo okresowo określonej sumy (art. 753 § 1 KPC).
Czy i w jakiej kwocie wnosić o zabezpieczenie w sprawie o podwyższenie, omówi adwokat. Szerzej: Zabezpieczenie alimentów na czas sprawy.
Podwyższenie alimentów krok po kroku
- Ocena zmiany stosunkówUstalenie, czy od poprzedniego wyroku lub umowy wzrosły usprawiedliwione potrzeby dziecka albo możliwości zarobkowe zobowiązanego rodzica.zmiana stosunków od poprzedniego wyroku lub umowy
- Próba porozumienia bez procesuRodzice mogą spróbować porozumieć się co do nowej kwoty, także z pomocą mediatora. Ustne ustalenia nie zmieniają treści wyroku ani ugody.
- Zebranie dowodów porównawczychPoprzedni wyrok lub ugoda, zestawienie kosztów utrzymania dziecka z czasu poprzedniej sprawy i obecnych, rachunki, dokumentacja medyczna oraz informacje o dochodach zobowiązanego.
- Przygotowanie pozwuPozew zawiera m.in. dokładne żądanie z kwotą i datą, od której alimenty mają być płacone w nowej wysokości, wartość przedmiotu sporu, fakty oraz informację, czy strony próbowały mediacji.
- Złożenie pozwu w sądzie rejonowymSprawy o alimenty rozpoznaje sąd rejonowy niezależnie od kwoty. Pozew można złożyć według miejsca zamieszkania dziecka.
- Wniosek o zabezpieczenieSąd może zobowiązać rodzica do zapłaty jednorazowo albo okresowo określonej sumy na czas sprawy. Czy i w jakiej kwocie wnosić o nie przy podwyższeniu, omawia się z adwokatem.przed wszczęciem sprawy lub w jej toku
- Rozstrzygnięcie sąduSąd ocenia w każdej sprawie osobno, czy okoliczności uzasadniają wyższe alimenty i w jakim zakresie. Do czasu zmiany obowiązuje dotychczasowy wyrok lub umowa.
Koszty sądowe w sprawie o podwyższenie alimentów
Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Zakres tego zwolnienia w sprawie o podwyższenie alimentów omówi adwokat.
Inne sprawy związane z alimentami, np. pozew rodzica, który chce obniżenia alimentów, mogą podlegać innym zasadom. Koszt pomocy adwokata ustala się indywidualnie.
Jak się bronić, gdy pozew o podwyższenie alimentów otrzymał rodzic zobowiązany
Zmiana stosunków może uzasadniać także obniżenie alimentów, o które może wystąpić zobowiązany rodzic (art. 138 KRO). Szerzej o zmianie i wygaśnięciu obowiązku: Do kiedy płaci się alimenty na dziecko.
Rodzic, który otrzymał pozew o podwyższenie, może przedstawić własne zestawienie dochodów i wydatków, w tym wydatków na dziecko, oraz zgłosić dowody. Sąd bierze przy tym pod uwagę możliwości zarobkowe, a nie wyłącznie obecne wynagrodzenie (art. 135 § 1 KRO). Terminy na odpowiedź i skutki ich przekroczenia omówi adwokat.
Typowe błędy
- Brak odniesienia do poprzedniego wyroku lub umowy. Pozew opisuje tylko obecne wydatki, bez porównania z sytuacją z czasu wcześniejszej sprawy.
- Brak dowodów nowych kosztów. Same kwoty bez rachunków, zaświadczeń lub wyjaśnień trudniej ocenić.
- Pozew bez zmiany okoliczności. Jeżeli od poprzedniego wyroku lub umowy sytuacja nie uległa zmianie, trudno wykazać zmianę stosunków (art. 138 KRO).
- Ustne ustalenia zamiast zmiany wyroku lub umowy. Rozmowa rodziców nie zmienia treści wyroku ani ugody.
- Mylenie podwyższenia z zaległymi alimentami. Gdy drugi rodzic nie płaci zasądzonej kwoty, chodzi o egzekucję zasądzonych świadczeń, a nie o podwyższenie.