Kiedy przysługują alimenty na byłego małżonka
Rozwód nie tworzy obowiązku alimentacyjnego automatycznie. Sąd sprawdza warunki z przepisu w każdej sprawie osobno, a kluczowe jest rozstrzygnięcie o winie rozkładu pożycia (art. 60 KRO).
Orzekając rozwód, sąd co do zasady ustala, czy i który z małżonków ponosi winę. Na zgodne żądanie obojga małżonków sąd o winie nie orzeka. Skutki są wtedy takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy (art. 57 KRO).
Gdy osoba żądająca alimentów nie jest wyłącznie winna
Małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego i znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego środków utrzymania (art. 60 § 1 KRO). To, czy osoba żądająca alimentów jest w niedostatku, sąd ocenia na podstawie faktów konkretnej sprawy.
Przy rozwodzie bez orzekania o winie nikt nie jest uznany za winnego. Możliwość żądania alimentów bez niedostatku, opisana niżej, wtedy nie wchodzi w grę (art. 57 § 2 w zw. z art. 60 § 2 KRO). Więcej: Rozwód bez orzekania o winie.
Rozwód z orzeczeniem o wyłącznej winie jednego z małżonków
Gdy sąd uzna jednego z małżonków za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód istotnie pogorszy sytuację materialną małżonka niewinnego, ten może żądać alimentów także wtedy, gdy nie jest w niedostatku (art. 60 § 2 KRO).
Decyzję, czy w konkretnej sprawie żądać orzekania o winie, warto omówić z adwokatem.
Ile wynoszą alimenty na byłego małżonka
Przepisy nie podają kwot ani tabel. Wysokość ustala sąd w konkretnej sprawie, na podstawie dowodów obu stron.
Jak długo płaci się alimenty na byłego małżonka
Czas trwania obowiązku zależy od tego, kto płaci, i od dalszych losów osoby uprawnionej.
- Płaci małżonek, który nie został uznany za winnego. Obowiązek co do zasady wygasa po upływie pięciu lat od orzeczenia rozwodu (art. 60 § 3 KRO).
- Przedłużenie. Na żądanie uprawnionego sąd może przedłużyć ten termin ze względu na wyjątkowe okoliczności (art. 60 § 3 KRO).
- Nowe małżeństwo uprawnionego. Obowiązek wygasa, gdy osoba uprawniona zawrze nowe małżeństwo (art. 60 § 3 KRO).
- Inne sytuacje. Jak długo trwa obowiązek, gdy płaci małżonek uznany za wyłącznie winnego, zależy od treści wyroku i okoliczności. Tę kwestię można omówić z adwokatem.
Niezależnie od tego obowiązek może zostać zmieniony albo uchylony przez sąd po zmianie stosunków (art. 138 KRO).
Separacja a alimenty między małżonkami
Separacja nie kończy małżeństwa. Do alimentów między małżonkami w separacji stosuje się odpowiednio przepis o alimentach po rozwodzie, z wyjątkiem jego § 3 (art. 60 KRO).
Oznacza to, że małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego i jest w niedostatku, może żądać od drugiego środków utrzymania. Przepisy o wygaśnięciu obowiązku po rozwodzie, w tym termin pięcioletni, w separacji nie mają zastosowania (art. 60 § 3 KRO). Jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie w separacji muszą sobie wzajemnie pomagać.
Więcej: Separacja.
Alimenty w trakcie małżeństwa, bez rozwodu
Opisane wyżej zasady dotyczą alimentów po rozwodzie i w separacji. Kwestia utrzymania może się jednak pojawić także w trwającym małżeństwie, bez rozwodu ani separacji. Czy i na jakiej podstawie można wtedy żądać środków od małżonka, zależy od sytuacji rodziny, dlatego tę kwestię warto omówić z adwokatem.
Jak żądać alimentów od byłego małżonka
Krok 1. Etap sprawy
- Sprawa o rozwód lub separację jeszcze się toczy. Kwestię alimentów dla siebie warto poruszyć w tej sprawie. KPC przewiduje szczególne reguły dla spraw alimentacyjnych w czasie trwania sprawy o rozwód lub separację (art. 445 § 1 KPC). Ich zastosowanie w konkretnej sytuacji warto omówić z adwokatem.
- Rozwód już orzeczono. Alimentów można żądać w osobnej sprawie, jeżeli spełnione są warunki z art. 60 KRO.
W sprawie małżeńskiej sąd może w każdym stanie sprawy skierować strony do mediacji, m.in. co do alimentów (art. 436 i 445² KPC). Więcej o samym pozwie: Pozew o rozwód krok po kroku.
Krok 2. Sąd
Sprawy o rozwód i o separację rozpoznaje w pierwszej instancji sąd okręgowy (art. 17 pkt 1 KPC). Odrębną sprawę o alimenty co do zasady rozpoznaje sąd rejonowy, niezależnie od kwoty (art. 16 i 17 pkt 4 KPC). Właściwość miejscową sądu w konkretnej sprawie warto ustalić z adwokatem.
Krok 3. Pozew i dowody
Pozew zawiera m.in. dokładnie określone żądanie, wartość przedmiotu sporu i fakty, na których powód je opiera (art. 187 § 1 KPC). W sprawie o alimenty wartość przedmiotu sporu to suma świadczeń za jeden rok (art. 22 KPC). Więcej o samym piśmie: Pozew o alimenty.
Krok 4. Zabezpieczenie na czas sprawy
Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem sprawy lub w jej toku (art. 730 § 2 KPC). Czy i w jakiej formie wnosić o zabezpieczenie alimentów na czas sprawy, warto omówić z adwokatem.
Wyrok zasądzający alimenty sąd z urzędu opatruje rygorem natychmiastowej wykonalności: co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a co do rat wcześniejszych za okres nie dłuższy niż trzy miesiące (art. 333 § 1 pkt 1 KPC).
Alimenty od byłego małżonka krok po kroku
- Ustalenie etapu sprawyGdy sprawa o rozwód lub separację się toczy, kwestię alimentów warto poruszyć w tej sprawie. Po orzeczeniu rozwodu alimentów można żądać w osobnej sprawie, jeżeli spełnione są warunki.
- Sprawdzenie warunkówZnaczenie ma rozstrzygnięcie o winie. Wymagany jest niedostatek albo, przy wyłącznej winie drugiego małżonka, istotne pogorszenie sytuacji materialnej wskutek rozwodu.Osoba żądająca alimentów nie została uznana za wyłącznie winną
- Wybór sąduRozwód i separację rozpoznaje sąd okręgowy. Odrębną sprawę o alimenty co do zasady rozpoznaje sąd rejonowy, niezależnie od kwoty.
- Pozew i dowodyPozew zawiera m.in. dokładnie określone żądanie, wartość przedmiotu sporu i fakty. Wartość to suma świadczeń za jeden rok. Pomocne są dokumenty o dochodach, wydatkach i zmianie sytuacji materialnej.
- Zabezpieczenie na czas sprawySąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem sprawy lub w jej toku. Czy i w jakiej formie wnosić o zabezpieczenie alimentów, omawia się z adwokatem.Przed wszczęciem sprawy lub w jej toku
- Wyrok z rygorem wykonalnościWyrok zasądzający alimenty sąd z urzędu opatruje rygorem natychmiastowej wykonalności.Raty płatne po dniu wniesienia powództwa oraz wcześniejsze za okres nie dłuższy niż trzy miesiące
Dokumenty, które warto zebrać
- odpis aktu małżeństwa albo wyrok rozwodowy lub orzeczenie o separacji;
- dokumenty o własnych dochodach i stałych wydatkach, np. na mieszkanie, leczenie i codzienne utrzymanie;
- dostępne informacje o pracy, dochodach i majątku drugiego małżonka;
- dokumenty pokazujące, jak rozwód zmienił sytuację materialną osoby żądającej alimentów;
- wcześniejsze orzeczenia lub ugody o alimentach, jeśli są.
Lista jest pomocnicza. Komplet dowodów zależy od sprawy.
Opłaty i terminy
Opłaty sądowe.
- Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.). Zakres tego zwolnienia w konkretnej sprawie warto omówić z adwokatem.
- Opłata od pozwu o rozwód wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.). Więcej: Ile kosztuje rozwód.
- Opłata od pozwu o separację wynosi 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.), a od wniosku o separację na zgodne żądanie małżonków 100 zł (art. 26 ust. 2 u.k.s.c.).
- Gdy sąd w wyroku zasądza alimenty na rzecz małżonka, mogą dojść dodatkowe opłaty. Ich wysokość warto omówić z adwokatem.
Terminy.
- Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem trzech lat (art. 137 § 1 KRO).
- Obowiązek wobec byłego małżonka, gdy płaci małżonek niewinny, co do zasady wygasa po pięciu latach od orzeczenia rozwodu (art. 60 § 3 KRO).
Nie podajemy średnich czasów trwania spraw. Zależą od sądu i od tego, co sąd musi ustalić.
Zmiana lub uchylenie alimentów na byłego małżonka
W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy o alimentach (art. 138 KRO). Czy zmiana w konkretnej sprawie jest wystarczająca, ocenia sąd.
Gdy obowiązek wygasł z mocy przepisu, np. po nowym małżeństwie osoby uprawnionej (art. 60 § 3 KRO), sposób postępowania warto omówić z adwokatem.
Typowe błędy
- Mylenie alimentów na dziecko z alimentami na byłego małżonka. To dwa różne obowiązki, z innymi warunkami. O dziecku piszemy w poradniku Alimenty na dziecko.
- Pomijanie przesłanki winy. Po rozwodzie znaczenie ma, czy osoba żądająca alimentów nie została uznana za wyłącznie winną (art. 60 § 1 KRO).
- Przekonanie, że alimenty są zawsze dożywotnie. Gdy płaci małżonek niewinny, obowiązek co do zasady wygasa po pięciu latach. Wygasa też po nowym małżeństwie uprawnionego (art. 60 § 3 KRO).
- Zgoda na rozwód bez orzekania o winie bez sprawdzenia skutków. Przy takim rozwodzie nie ma możliwości żądania alimentów bez niedostatku z art. 60 § 2 KRO.
- Brak dowodów na niedostatek lub pogorszenie sytuacji. Sąd ocenia fakty i dokumenty, a nie same deklaracje.