Kiedy pracodawca nie płaci wynagrodzenia
Wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Zaległość może dotyczyć całej pensji, jej części, dodatków albo godzin nadliczbowych, które nie zostały rozliczone.
Najpierw warto ustalić, od kiedy i w jakiej wysokości wynagrodzenie nie jest wypłacane. Warto też ustalić daty, w których poszczególne wypłaty powinny nastąpić. Pomocne są w tym umowa o pracę i dokumenty obowiązujące u pracodawcy. Od tych dat liczy się termin przedawnienia poszczególnych należności.
Umowa o pracę a umowa zlecenia lub B2B
Sąd pracy rozpoznaje sprawy ze stosunku pracy. Spór o zapłatę z umowy zlecenia albo z kontraktu B2B nie jest sprawą ze stosunku pracy i trafia do sądu cywilnego.
O tym, czy istnieje stosunek pracy, decydują jednak rzeczywiste warunki wykonywania pracy, a nie tylko nazwa umowy (art. 22 § 1¹ KP). Jeżeli praca była wykonywana osobiście, pod kierunkiem pracodawcy i za wynagrodzenie, można wystąpić do sądu o ustalenie istnienia stosunku pracy.
Dokumenty i wezwanie pracodawcy
Przed dalszymi krokami warto zebrać dokumenty, które pokazują, ile i za jaki okres pracodawca nie zapłacił. Przydatne są m.in. umowa o pracę, paski wynagrodzeń lub wyciągi z konta, grafiki oraz korespondencja z pracodawcą.
Pisemne wezwanie do zapłaty porządkuje sprawę. Powinno wskazywać kwotę, okres, którego dotyczy, oraz termin zapłaty. Kopia wezwania z potwierdzeniem nadania pokazuje, kiedy pracownik upomniał się o wynagrodzenie.
Wezwanie do zapłaty w relacjach między firmami opisujemy w poradniku Przedsądowe wezwanie do zapłaty. W sprawie pracowniczej podstawą roszczenia są przepisy prawa pracy.
Niewypłacone nadgodziny
Za nadgodziny przysługuje normalne wynagrodzenie oraz, co do zasady, dodatek z art. 151¹ KP. Dodatek 100% dotyczy m.in. nadgodzin w nocy, w określone niedziele i święta oraz w dniu wolnym udzielonym za pracę w niedzielę lub święto. W pozostałych sytuacjach wskazanych w § 1 wynosi 50%.
Dodatek 100% dotyczy też przekroczenia przeciętnej normy tygodniowej, z wyjątkiem godzin już rozliczonych jako nadgodziny dobowe. Podstawę dodatku określa art. 151¹ § 3. Nie zawsze jest nią całość miesięcznej wypłaty.
Art. 151² KP dopuszcza czas wolny. Na wniosek pracownika udziela się go w takim samym wymiarze. Bez wniosku pracownika wymiar jest o połowę wyższy, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego. W tych sytuacjach dodatek nie przysługuje. Ewidencja powinna więc pokazywać nie tylko godziny pracy, ale też sposób rekompensaty.
Zgłoszenie do inspekcji pracy
Naruszenie, takie jak brak wypłaty wynagrodzenia, można zgłosić do Państwowej Inspekcji Pracy, która może przeprowadzić kontrolę u pracodawcy. Inspekcja jest organem administracyjnym i nie rozstrzyga sporu o zapłatę.
Zgłoszenie do inspekcji nie zastępuje pozwu. To dwie odrębne drogi: inspekcja zajmuje się naruszeniami po stronie pracodawcy, a o zapłacie zaległego wynagrodzenia rozstrzyga sąd. Pracownik może z nich korzystać równolegle.
Pozew do sądu pracy
Pozew o zapłatę zaległego wynagrodzenia można wnieść do sądu pracy właściwego m.in. dla siedziby pracodawcy albo dla miejsca, w którym praca była wykonywana (art. 461 KPC). Wybór sądu warto omówić z prawnikiem przed złożeniem pozwu.
Pracownik jest zwolniony z opłaty od pozwu niezależnie od wartości roszczenia (art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych). Odrębna reguła dotyczy apelacji.
W sprawie przed sądem pracy pracownik może ustanowić pełnomocnika, np. adwokata, który przygotuje pisma i będzie reprezentować go w sądzie.
Zaległe wynagrodzenie: od dokumentów do pozwu
- DokumentyUmowa o pracę, paski wynagrodzeń lub wyciągi z konta, grafiki, zapiski godzin i korespondencja z pracodawcą.
- Wezwanie pracodawcyPisemne wezwanie ze wskazaniem kwoty, okresu i terminu zapłaty, z potwierdzeniem nadania.
- Zgłoszenie do inspekcji pracyInspekcja może przeprowadzić kontrolę u pracodawcy. Zgłoszenie nie zastępuje pozwu.Równolegle z pozwem
- Pozew do sądu pracySąd pracy m.in. siedziby pracodawcy albo miejsca wykonywania pracy. Bez opłaty od pozwu niezależnie od wartości roszczenia.
- Pilnowanie terminuRoszczenia przedawniają się co do zasady po trzech latach od dnia, w którym wynagrodzenie powinno zostać wypłacone.3 lata
Wezwanie, inspekcja i opłaty sądowe
Samo wezwanie pracodawcy do zapłaty nie jest czynnością przed organem rozstrzygającym spór i nie przerywa przedawnienia z art. 295 KP. Takiego skutku nie należy też przypisywać samemu zgłoszeniu skargi do PIP. Inaczej ocenia się uznanie roszczenia przez pracodawcę albo właściwą czynność przed sądem.
Pracownik nie płaci opłaty od pozwu także wtedy, gdy dochodzi więcej niż 50 000 zł. Dla apelacji art. 35 ustawy o kosztach sądowych przewiduje opłatę od nadwyżki wartości sporu ponad 50 000 zł. Zwolnienie od kosztów sądowych nie oznacza gwarancji braku kosztów pełnomocnika lub przeciwnika.
Przedawnienie roszczeń pracowniczych
Roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się co do zasady z upływem trzech lat (art. 291 KP). Przy wynagrodzeniu termin biegnie od dnia, w którym dana należność powinna zostać wypłacona. Przy zaległościach z kilku miesięcy upływa on więc w różnych datach dla każdej wypłaty.
Termin ten wynika z Kodeksu pracy, a nie z ogólnych przepisów Kodeksu cywilnego. Przedawnienie należności między firmami opisujemy osobno w poradniku Przedawnienie faktury.
Czy i jakie działania przerywają bieg przedawnienia roszczeń pracowniczych, warto omówić z prawnikiem odpowiednio wcześnie, a nie tuż przed upływem trzech lat.
Co przygotować przed rozmową z prawnikiem
- umowę o pracę i aneksy;
- zestawienie niewypłaconych kwot z datami, w których powinny zostać wypłacone;
- paski wynagrodzeń, wyciągi z konta i ewentualne potwierdzenia częściowych wpłat;
- grafiki, zapiski godzin i korespondencję dotyczącą nadgodzin;
- kopię wezwania do zapłaty z potwierdzeniem nadania;
- informację o zgłoszeniu do inspekcji pracy i otrzymane z niej pisma.
Jak uporządkować te informacje, opisujemy w poradniku Jak uporządkować informacje przed rozmową. Lista jest pomocnicza, a komplet dokumentów zależy od sprawy.
Typowe błędy
- Czekanie do końca terminu. Każda wypłata ma własną datę przedawnienia, dlatego najstarsze zaległości przedawniają się jako pierwsze.
- Traktowanie zgłoszenia do inspekcji jak pozwu. Inspekcja nie rozstrzyga sporu o zapłatę.
- Brak zapisków godzin. Bez zestawienia konkretnych dni trudno wykazać, ile nadgodzin nie zostało rozliczonych.
- Mylenie umowy o pracę z umową zlecenia. Spór z umowy cywilnoprawnej trafia do sądu cywilnego, chyba że sąd ustali istnienie stosunku pracy.