Zadatek a zaliczka w umowie przedwstępnej
Przy umowie przedwstępnej kupna mieszkania strony uzgadniają zwykle, jaka kwota zostanie przekazana od razu i na jakich zasadach. Zadatek jest szczególną formą wpłaty, z którą ustawa wiąże określone skutki przy niewykonaniu umowy. Zaliczka to część ceny zapłacona z góry, bez tych dodatkowych skutków.
Ta różnica ma znaczenie przede wszystkim dla kupującego, który wpłaca pieniądze przed uzyskaniem kredytu i przed aktem sprzedaży. Jeżeli strony chcą, aby wpłata pełniła funkcję zadatku, dobrze nazwać ją tak wprost i opisać jej skutki spójnie w całej umowie. Gdy w jednym miejscu umowa mówi o zadatku, a w innym o zaliczce, ustalenie charakteru wpłaty może wymagać oceny w konkretnej sprawie.
Zasady formy samej umowy przedwstępnej i jej skutki omawia poradnik Umowa przedwstępna kupna mieszkania. Te same pojęcia w umowach między przedsiębiorcami, gdzie strony mają większą swobodę kształtowania rozliczeń, opisuje poradnik Zaliczka a zadatek w umowie B2B.
Gdy sprzedający lub kupujący się wycofuje
Skutki zadatku zależą od tego, która strona nie wykonała umowy. Jeżeli sprzedający bez usprawiedliwienia odmawia zawarcia umowy sprzedaży, kupujący, który dał zadatek, może odstąpić od umowy bez wyznaczania dodatkowego terminu i żądać sumy dwukrotnie wyższej. Dwukrotność odnosi się do kwoty zadatku, a nie do całej ceny mieszkania.
Jeżeli to kupujący nie przystępuje do zawarcia umowy, sprzedający, który otrzymał zadatek, może od umowy odstąpić i zadatek zatrzymać. Przykładowo kupujący wpłacił zadatek, a następnie zrezygnował z zakupu, ponieważ znalazł inne mieszkanie. W takiej sytuacji sprzedający może co do zasady zachować wpłatę.
Często spór dotyczy jednak przyczyny niewykonania umowy. Gdy bank odmówił kredytu, sprzedający nie przedstawił potrzebnych dokumentów albo okazało się, że lokal ma nieujawnione obciążenie, strony mogą różnie oceniać, kto odpowiada za niedojście do aktu. Od tej oceny zależy, czy zadatek przepada, wraca w podwójnej wysokości, czy w zwykłej kwocie. Dlatego warto od początku gromadzić korespondencję i dokumenty dotyczące przyczyny.
Losy zadatku przy kupnie mieszkania
- Umowa wykonanaZadatek zalicza się na poczet ceny przy akcie sprzedaży.
- Sprzedający nie wykonuje umowyKupujący może odstąpić i żądać sumy dwukrotnie wyższej od zadatku.
- Kupujący nie wykonuje umowySprzedający może odstąpić i zatrzymać zadatek.
- Rozwiązanie umowy lub niewykonanie bez winy stronZadatek wraca w zwykłej kwocie, bez podwojenia.
Zwrot zadatku w zwykłej kwocie
Nie każde niedojście do umowy prowadzi do zatrzymania albo podwojenia zadatku. Jeżeli strony rozwiązały umowę za porozumieniem albo umowa nie została wykonana z przyczyn, za które żadna ze stron nie odpowiada, zadatek podlega zwykłemu zwrotowi. W takiej sytuacji kupujący otrzymuje zwrot wpłaconej kwoty, ale bez dodatkowej sumy.
Przy rozwiązaniu umowy za porozumieniem warto spisać, jak strony rozliczają wpłatę i w jakim terminie nastąpi zwrot. Krótkie porozumienie podpisane przez obie strony ogranicza ryzyko późniejszych sporów o to, czy jedna z nich zrezygnowała jednostronnie.
Zadatek a opłata rezerwacyjna u dewelopera
Przy zakupie mieszkania od dewelopera pierwszą wpłatą bywa opłata rezerwacyjna z umowy rezerwacyjnej. Rządzą nią przepisy ustawy deweloperskiej. Opłata nie może przekraczać 1% ceny lokalu określonej w prospekcie informacyjnym i jest zaliczana na poczet ceny. Jej zwrot, także w podwójnej wysokości, ustawa reguluje odrębnie od art. 394 Kodeksu cywilnego. Szczegóły opisuje poradnik Umowa rezerwacyjna z deweloperem.
Dokumenty potrzebne przy sporze o zadatek
Do oceny, czy zadatek należy zwrócić, zatrzymać czy podwoić, przydadzą się:
- umowa przedwstępna wraz z ewentualnymi aneksami,
- potwierdzenie wpłaty z tytułem przelewu,
- korespondencja dotycząca terminu aktu i przyczyn jego niezawarcia,
- dokumenty z banku, jeżeli zakup miał być finansowany kredytem,
- wezwania do zawarcia umowy lub do zwrotu wpłaty, jeżeli zostały wysłane.
Tytuł przelewu nie przesądza samodzielnie charakteru wpłaty, ale bywa pomocny obok treści umowy. Warto zachować go w niezmienionej postaci wraz z potwierdzeniem z banku.