W skrócie
- Swoboda umów: strony mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, o ile treść lub cel umowy nie sprzeciwiają się naturze stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego (art. 353¹ KC).
- Nazwa nie przesądza: w razie sporu bada się zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie tylko jej brzmienie (art. 65 § 2 KC).
- Treść umowy: zakres i odbiór prac, wynagrodzenie i termin zapłaty, poufność, kary umowne i odpowiedzialność, czas trwania i wypowiedzenie oraz sąd właściwy dla sporów.
- Forma: umowę można co do zasady zawrzeć w dowolnej formie, chyba że ustawa stanowi inaczej. Wypowiedzenie umowy zawartej w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej wymaga co najmniej formy dokumentowej, chyba że ustawa lub umowa zastrzega inną (art. 77 § 2 KC).
- Termin zapłaty: w umowie między przedsiębiorcami co do zasady nie może przekraczać 60 dni od doręczenia faktury lub rachunku (art. 7 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych).
Czym jest umowa o współpracy B2B
Określenie „B2B” oznacza umowę zawieraną między przedsiębiorcami. W praktyce dotyczy ono dwóch różnych sytuacji. Pierwsza to stała współpraca dwóch firm, na przykład dostawcy z odbiorcą albo agencji marketingowej z klientem. Druga to współpraca firmy z osobą prowadzącą jednoosobową działalność, która świadczy usługi głównie dla tej firmy, na przykład jako programista lub grafik.
Kodeks cywilny nie reguluje odrębnie „umowy o współpracy”. Strony mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, o ile treść lub cel umowy nie sprzeciwiają się naturze stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego (art. 353¹ KC). Postanowienie sprzeczne z ustawą jest co do zasady nieważne. Gdy dotyczy to tylko części umowy, reszta zostaje w mocy, chyba że bez tej części umowa nie zostałaby zawarta (art. 58 § 1 i § 3 KC).
W razie sporu umowę tłumaczy się przede wszystkim według zgodnego zamiaru stron i celu umowy, a nie tylko według jej dosłownego brzmienia (art. 65 § 2 KC). Znaczenie mogą mieć wtedy oferty, korespondencja z negocjacji i wersje robocze, dlatego warto je zachować.
Umowa o współpracy a zlecenie, umowa o dzieło i umowa agencyjna
Kodeks cywilny opisuje m.in. zlecenie, umowę o dzieło, umowę agencyjną i umowę dostawy. Jeśli umowa o współpracy czegoś nie reguluje, rozstrzygnięcia szuka się zwykle w przepisach o tym typie umowy, który najbliżej odpowiada temu, co strony faktycznie robią. Od tej kwalifikacji mogą zależeć zasady odpowiedzialności, wypowiedzenia i przedawnienia roszczeń.
W uproszczeniu znaczenie ma to, czy umowa dotyczy starannego wykonywania czynności lub usług, czy dostarczenia określonego, sprawdzalnego rezultatu. Stałe pozyskiwanie klientów dla firmy za prowizję albo stałe dostawy rzeczy to jeszcze inne sytuacje. Umowa o współpracy często łączy elementy kilku typów, dlatego jej kwalifikację w konkretnej sprawie ocenia adwokat na podstawie całej treści dokumentu i sposobu wykonywania współpracy.
Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się co do zasady po 3 latach, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 KC). Przepisy o poszczególnych typach umów mogą jednak przewidywać inne terminy. Termin właściwy dla konkretnej umowy i początek jego biegu omówi adwokat.
Co powinna zawierać umowa o współpracy
Umowa powinna jasno wskazywać, kto jest stroną, co dokładnie ma być świadczone, za jakie wynagrodzenie i w jakim terminie oraz co się dzieje, gdy któraś strona nie wykona obowiązku. Każdy z tych tematów lepiej rozstrzygnąć w umowie wprost, niż pozostawiać go przepisom ogólnym i późniejszej wykładni.
Zakres, standard i odbiór
Opis zakresu powinien określać, co ma być wykonywane, w jakich terminach i według jakiego standardu, na przykład z podaniem czasu reakcji lub dostępności usługi. Przy pracach podlegających odbiorowi warto ustalić, kto go dokonuje, w jakim terminie i według jakich kryteriów.
Umowa powinna też rozstrzygać, czy wykonawca może korzystać z podwykonawców. Dłużnik odpowiada jak za własne działania za osoby, przy pomocy których wykonuje zobowiązanie (art. 474 KC).
Wynagrodzenie, faktury i termin zapłaty
W umowie warto określić sposób ustalania wynagrodzenia, okres rozliczeniowy i termin zapłaty. Jeżeli termin nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu (art. 455 KC).
Termin zapłaty w umowie między przedsiębiorcami co do zasady nie może przekraczać 60 dni od doręczenia faktury lub rachunku potwierdzających dostawę towaru albo wykonanie usługi. Dłuższy termin w umowie jest dopuszczalny tylko wyjątkowo (art. 7 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych). Te wyjątki, odsetki i rekompensatę za koszty odzyskiwania należności omawia poradnik Odsetki w transakcjach handlowych.
Poufność i zakaz konkurencji
Jeżeli w toku negocjacji strona udostępniła informacje z zastrzeżeniem poufności, druga strona nie może ich ujawniać, przekazywać innym osobom ani wykorzystywać dla własnych celów, chyba że strony uzgodniły inaczej (art. 72¹ KC). Ten obowiązek dotyczy jednak tylko informacji przekazanych z takim zastrzeżeniem. Dlatego w umowie warto określić, co jest informacją poufną, jak długo trwa obowiązek jej ochrony i jakie są skutki naruszenia.
Strony często chcą także ograniczyć konkurencję w czasie współpracy lub po jej zakończeniu. Dopuszczalny zakres takiego zakazu między przedsiębiorcami zależy od okoliczności i wymaga oceny adwokata.
Prawa do rezultatów pracy
Jeśli wykonawca tworzy oprogramowanie, teksty, grafiki lub inne utwory, umowa powinna rozstrzygać, kto i w jakim zakresie może z nich korzystać po wykonaniu pracy. Przeniesienie praw autorskich podlega odrębnym wymogom ustawowym, dlatego takie postanowienia warto omówić z adwokatem przed podpisem.
Kary umowne i odpowiedzialność
W umowie można zastrzec, że naprawienie szkody z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego, na przykład terminu wykonania usługi, nastąpi przez zapłatę określonej sumy (art. 483 § 1 KC). Kara należy się w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość szkody (art. 484 § 1 KC). Zasady dochodzenia i zmniejszenia kary opisuje poradnik Kara umowna.
Umowa może rozszerzyć odpowiedzialność, na przykład przez przyjęcie odpowiedzialności za oznaczone okoliczności, za które dłużnik z ustawy nie odpowiada. Nieważne jest natomiast zastrzeżenie, że dłużnik nie odpowiada za szkodę wyrządzoną umyślnie (art. 473 § 1 i § 2 KC). Dopuszczalny zakres kwotowych limitów odpowiedzialności wymaga oceny adwokata.
Czas trwania, wypowiedzenie i rozwiązanie
Umowa powinna wskazywać, czy zawarto ją na czas oznaczony, czy nieoznaczony. Warto w niej także określić okres wypowiedzenia, jego formę i sytuacje, w których strona może rozwiązać umowę ze skutkiem natychmiastowym. Bez takich postanowień zasady zakończenia współpracy trzeba wywodzić z przepisów właściwych dla danego typu umowy, co bywa sporne.
Gdy umowę zawarto w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej, jej wypowiedzenie, odstąpienie od niej albo rozwiązanie za zgodą stron wymaga co najmniej formy dokumentowej, chyba że ustawa lub umowa zastrzega inną (art. 77 § 2 KC). Szerzej opisuje to poradnik Wypowiedzenie i odstąpienie od umowy między firmami.
Sąd dla sporów i prawo właściwe
Strony mogą umówić się na piśmie, że spór rozpozna sąd pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy. Nie mogą jednak zmieniać właściwości wyłącznej (art. 46 Kodeksu postępowania cywilnego). Przy kontrahencie zagranicznym dochodzi jeszcze wybór prawa właściwego, który omawia poradnik Umowa z firmą z Niemiec.
Współpraca z jednoosobową działalnością
Gdy wykonawcą jest osoba prowadząca jednoosobową działalność, znaczenie ma charakter umowy dla tej osoby. Jeżeli z treści umowy bezpośrednio związanej z jej działalnością wynika, że nie ma ona dla niej charakteru zawodowego, mogą mieć do niej zastosowanie przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych dotyczące konsumenta (art. 385¹ i 385⁵ KC). Charakter zawodowy ocenia się w szczególności według przedmiotu działalności ujawnionego w CEIDG (art. 385⁵ KC).
Pytanie, czy współpraca z osobą prowadzącą działalność nie ma w rzeczywistości cech zatrudnienia, a także kwestie podatkowe i ubezpieczeniowe wymagają odrębnej analizy. Umowa o współpracy z osobą fizyczną, która nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest umową B2B i wymaga osobnej oceny.
Umowa ramowa i zamówienia
Przy stałej współpracy handlowej strony często zawierają umowę ramową, a konkretne dostawy lub usługi zamawiają osobno. Warto wtedy ustalić, jak składa się i potwierdza zamówienie oraz co ma pierwszeństwo: umowa ramowa, zamówienie czy ogólne warunki umów (OWU).
Ogólne warunki, wzór umowy albo regulamin ustalony przez jedną stronę wiąże drugą, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy (art. 384 § 1 KC). Jeśli treść umowy jest sprzeczna z wzorcem, strony są związane umową (art. 385 § 1 KC). Gdy obie firmy stosują różne wzorce, umowa nie obejmuje tych postanowień, które są ze sobą sprzeczne (art. 385⁴ KC). Szerzej o wzorcach i formie umowy: Umowa handlowa – co sprawdzić przed podpisem.
Jak przygotować umowę o współpracy
- Warto najpierw spisać, co każda strona ma robić, w jakich terminach i jak strony sprawdzą wykonanie.
- Należy zebrać ofertę, korespondencję z negocjacji, OWU lub regulamin drugiej strony oraz dane obu firm z KRS lub CEIDG.
- Trzeba ustalić, kto podpisuje umowę w imieniu każdej firmy i czy jest do tego umocowany.
- Przed podpisem warto przeczytać postanowienia o karach, odpowiedzialności, wypowiedzeniu i sądzie właściwym dla sporów.
- Strony powinny uzgodnić formę umowy oraz formę jej zmian i wypowiedzenia.
Typowe błędy
- Sama nazwa „umowa o współpracy” bez opisu, co właściwie ma być świadczone.
- Brak okresu wypowiedzenia albo brak zasad rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym.
- Brak zasad odbioru prac.
- Obowiązek poufności bez definicji informacji poufnych.
- Wzór skopiowany z innej branży albo przygotowany dla innego rodzaju współpracy.
- Brak postanowienia o sądzie właściwym dla sporów.
Gdy kontrahent ma siedzibę w Niemczech, przydatny jest poradnik Umowa z firmą z Niemiec, a zakres pomocy kancelarii opisuje strona Współpraca polsko-niemiecka. Przy umowach krajowych zakres pomocy opisuje strona Umowy handlowe.
Porządkowanie dokumentów dostaw, gdy kontrahent zawiadamia o przeniesieniu należności na inny podmiot, opisuje poradnik Cesja wierzytelności z faktury: dokumenty do sprawdzenia.
Ustalenia z podwykonawcą przy robotach budowlanych omawia poradnik Umowa podwykonawcza: roboty budowlane, odbiór i zapłata.