Opoka · Krawczyk
ADWOKACI

Umowa handlowa – co sprawdzić przed podpisem

Treść umowy handlowej strony ustalają w dużej mierze same, dlatego to, co zostanie podpisane, zwykle rozstrzyga późniejszy spór. Przed podpisem warto sprawdzić, kto jest stroną, jak opisano przedmiot, cenę i terminy oraz czy doręczono OWU. Należy też zwrócić uwagę na postanowienia o karach, odpowiedzialności, formie zmian i sądzie właściwym dla sporów.

Opoka · KrawczykStan prawny:

Co powinna zawierać umowa handlowa

Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania. Granica jest jedna: treść lub cel umowy nie mogą sprzeciwiać się naturze stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego (art. 353¹ KC). Postanowienie sprzeczne z ustawą jest co do zasady nieważne. Gdy dotyczy to tylko części umowy, reszta zostaje w mocy, chyba że bez tej części umowa nie zostałaby zawarta (art. 58 KC).

Umowa powinna jasno opisywać:

  • kto jest stroną,
  • co dokładnie ma być świadczone,
  • za jaką cenę i w jakim terminie,
  • co się dzieje, gdy ktoś nie wykona obowiązku.

Jeśli dojdzie do sporu, oświadczenia stron tłumaczy się tak, jak tego wymagają okoliczności ich złożenia, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać zgodny zamiar stron i cel umowy, niż opierać się na jej dosłownym brzmieniu (art. 65 KC). Korespondencja z negocjacji może więc mieć znaczenie i warto ją zachować.

Negocjacje, oferta i poufność

Negocjacje

Jeżeli strony negocjują oznaczoną umowę, umowa zostaje zawarta, gdy dojdą do porozumienia co do wszystkich postanowień, które były przedmiotem negocjacji (art. 72 § 1 KC). Strona, która rozpoczęła lub prowadziła negocjacje z naruszeniem dobrych obyczajów, w szczególności bez zamiaru zawarcia umowy, musi naprawić szkodę, jaką druga strona poniosła, licząc na zawarcie umowy (art. 72 § 2 KC).

Poufność

Jeżeli w toku negocjacji strona udostępniła informacje z zastrzeżeniem poufności, druga strona nie może ich ujawniać ani przekazywać innym osobom, ani wykorzystywać dla własnych celów, chyba że strony uzgodniły inaczej. W razie naruszenia uprawniony może żądać naprawienia szkody albo wydania uzyskanych korzyści (art. 72¹ KC). Ten obowiązek dotyczy informacji przekazanych z takim zastrzeżeniem. Dlatego warto je wyraźnie oznaczać.

Oferta i odpowiedź na ofertę

Oświadczenie woli zawarcia umowy jest ofertą, jeżeli określa istotne postanowienia umowy (art. 66 § 1 KC). Ogłoszenia, reklamy i cenniki uważa się w razie wątpliwości za zaproszenie do zawarcia umowy, a nie za ofertę (art. 71 KC). Między przedsiębiorcami obowiązują szczególne zasady:

  • Ofertę można odwołać przed zawarciem umowy, jeśli oświadczenie o odwołaniu zostanie złożone drugiej stronie przed wysłaniem przez nią oświadczenia o przyjęciu. Nie dotyczy to oferty, z której treści wynika, że nie można jej odwołać, ani oferty z terminem przyjęcia (art. 66² KC).
  • Odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień, które nie zmieniają istotnie treści oferty, uważa się za jej przyjęcie. Wyjątki: oferta dopuszcza tylko przyjęcie bez zastrzeżeń, oferent niezwłocznie sprzeciwi się zastrzeżeniom albo odpowiadający uzależnił przyjęcie od zgody na zastrzeżenia i jej niezwłocznie nie otrzymał (art. 68¹ KC).
  • Jeśli przedsiębiorca otrzyma od firmy, z którą pozostaje w stałych stosunkach gospodarczych, ofertę zawarcia umowy w ramach swojej działalności, brak niezwłocznej odpowiedzi uważa się za przyjęcie oferty (art. 68² KC).

W razie wątpliwości umowę uważa się za zawartą w chwili, gdy składający ofertę otrzymał oświadczenie o jej przyjęciu (art. 70 § 1 KC).

Umowa przedwstępna

Umowa, w której strony zobowiązują się zawrzeć oznaczoną umowę w przyszłości, powinna określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej. Jeśli nie oznaczono terminu zawarcia umowy przyrzeczonej, a w ciągu roku od zawarcia umowy przedwstępnej nikt go nie wyznaczył, nie można żądać jej zawarcia (art. 389 KC).

Gdy druga strona uchyla się od zawarcia umowy przyrzeczonej, uprawniony może żądać naprawienia szkody. Jeśli umowa przedwstępna spełnia wymagania, od których zależy ważność umowy przyrzeczonej (np. co do formy), uprawniony może dochodzić jej zawarcia (art. 390 KC).

Forma umowy i jej zmian

Co do zasady umowę można zawrzeć w dowolnej formie, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli ustawa zastrzega formę pisemną, dokumentową albo elektroniczną, umowa zawarta bez niej jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności (art. 73 § 1 KC). Przepisów ograniczających dowody przy niezachowaniu formy „dla celów dowodowych” nie stosuje się między przedsiębiorcami (art. 74 § 4 KC).

Formę mogą zastrzec także same strony. Jeśli zastrzegą formę pisemną, dokumentową albo elektroniczną bez określenia skutków jej niezachowania, w razie wątpliwości przyjmuje się, że chodziło tylko o cele dowodowe (art. 76 KC).

  • Forma pisemna – własnoręczny podpis na dokumencie. Wystarcza też wymiana podpisanych dokumentów (art. 78 § 1 KC).
  • Forma elektroniczna – kwalifikowany podpis elektroniczny. Jest równoważna formie pisemnej (art. 78¹ KC).
  • Forma dokumentowa – oświadczenie w postaci dokumentu, złożone tak, by dało się ustalić, kto je złożył. Dokumentem jest nośnik informacji, który pozwala zapoznać się z jej treścią (art. 77² i 77³ KC).

Zmiana lub uzupełnienie umowy wymaga takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały dla jej zawarcia. Gdy umowę zawarto w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej, jej wypowiedzenie, odstąpienie od niej albo rozwiązanie za zgodą stron wymaga co najmniej formy dokumentowej, chyba że ustawa lub umowa zastrzega inną (art. 77 KC).

Pismo potwierdzające

Jeśli przedsiębiorcy zawarli umowę bez formy pisemnej, a jeden z nich niezwłocznie potwierdzi ją w piśmie do drugiej strony, strony wiąże umowa o treści z tego pisma. Dotyczy to zmian lub uzupełnień, które nie zmieniają istotnie treści umowy. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy druga strona niezwłocznie sprzeciwi się na piśmie (art. 77¹ KC). Tak samo działa potwierdzenie w dokumencie umowy zawartej bez formy dokumentowej. Wtedy sprzeciw składa się w dokumencie. Treść takich potwierdzeń warto sprawdzać od razu po otrzymaniu.

Ogólne warunki umów (OWU) i wzorce

Ogólne warunki umów, wzór umowy albo regulamin ustalony przez jedną stronę wiąże drugą, jeżeli został jej doręczony przed zawarciem umowy. Gdy posługiwanie się wzorcem jest w danych stosunkach zwyczajowo przyjęte, wiąże on także wtedy, gdy druga strona mogła się z łatwością dowiedzieć o jego treści. Wzorzec w postaci elektronicznej trzeba udostępnić drugiej stronie przed zawarciem umowy tak, by mogła go przechowywać i odtwarzać w zwykłym toku czynności (art. 384 KC).

Jeśli treść umowy jest sprzeczna z wzorcem, strony są związane umową (art. 385 § 1 KC). To, co strony wynegocjują w samej umowie, ma więc pierwszeństwo przed OWU.

Gdy obie firmy stosują różne wzorce, umowa nie obejmuje tych postanowień, które są ze sobą sprzeczne. Umowa nie zostaje zawarta, jeśli strona po otrzymaniu oferty niezwłocznie zawiadomi, że nie zamierza zawierać umowy na takich warunkach, czyli bez sprzecznych postanowień wzorców (art. 385⁴ KC).

Jednoosobowa działalność a klauzule niedozwolone

Jeśli osoba prowadząca jednoosobową działalność zawiera umowę związaną z tą działalnością, a z treści umowy wynika, że nie ma ona dla niej charakteru zawodowego, stosuje się do niej przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych dotyczące konsumenta (art. 385¹–385³ KC). Charakter zawodowy ocenia się w szczególności według przedmiotu działalności ujawnionego w CEIDG. Gdy z umowy to nie wynika, przedsiębiorca może najpóźniej przy jej zawarciu oświadczyć, czy umowa ma dla niego charakter zawodowy (art. 385⁵ KC).

Kara umowna

W umowie można zastrzec, że naprawienie szkody z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (art. 483 § 1 KC). Kara umowna dotyczy więc np. terminu dostawy czy wykonania usługi, a nie samej zapłaty ceny.

  • Kara należy się w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość szkody.
  • Odszkodowania wyższego niż kara nie można żądać, chyba że strony inaczej postanowiły.
  • Dłużnik może żądać zmniejszenia kary, gdy zobowiązanie wykonał w znacznej części albo gdy kara jest rażąco wygórowana.
  • Dłużnik nie może bez zgody wierzyciela zwolnić się z zobowiązania przez zapłatę kary (art. 483 § 2 i art. 484 KC).

Przed podpisem warto sprawdzić, za co dokładnie należy się kara, jak jest liczona i czy umowa pozwala dochodzić odszkodowania ponad jej wysokość.

Odpowiedzialność za niewykonanie umowy

Dłużnik musi naprawić szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że wynika ono z okoliczności, za które nie odpowiada (art. 471 KC). Jeśli ustawa ani umowa nie stanowią inaczej, odpowiada za niezachowanie należytej staranności (art. 472 KC).

Umowa może tę odpowiedzialność rozszerzyć. Dłużnik może przyjąć odpowiedzialność także za oznaczone okoliczności, za które z ustawy nie odpowiada. Nieważne jest natomiast zastrzeżenie, że dłużnik nie odpowiada za szkodę wyrządzoną umyślnie (art. 473 KC). Dłużnik odpowiada też jak za własne działania za osoby, przy pomocy których wykonuje zobowiązanie, np. podwykonawców (art. 474 KC).

Termin zapłaty i odsetki

Termin zapłaty warto wpisać do umowy wprost. Jeżeli termin nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika (art. 455 KC).

Przy opóźnieniu w zapłacie wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie, nawet jeśli nie poniósł szkody. Gdy stopa nie została ustalona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie, równe stopie referencyjnej NBP powiększonej o 5,5 punktu procentowego. Odsetki za opóźnienie nie mogą w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne). Jeśli umowa przewiduje więcej, należą się odsetki maksymalne (art. 481 KC).

Terminy zapłaty między firmami, odsetki w transakcjach handlowych i rekompensatę za koszty odzyskiwania należności regulują dodatkowo przepisy ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.

Lista przed podpisem

  1. Sprawdzić dane stron i to, kto podpisuje umowę w imieniu firmy.
  2. Upewnić się, że przedmiot, cena i terminy są opisane jednoznacznie.
  3. Ustalić, czy umowa odsyła do OWU lub regulaminu i czy zostały one doręczone przed podpisem.
  4. Przeczytać postanowienia o karach umownych, odpowiedzialności i jej limitach.
  5. Sprawdzić, w jakiej formie możliwa jest zmiana, wypowiedzenie i odstąpienie.
  6. Ustalić, który sąd ma rozstrzygać spory. Strony mogą umówić się na piśmie, że spór rozpozna sąd pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy. Nie mogą jednak zmieniać właściwości wyłącznej. Wybrany sąd jest wtedy wyłącznie właściwy, chyba że strony postanowiły inaczej albo powód złożył pozew w elektronicznym postępowaniu upominawczym (art. 46 KPC).
  7. Zachować korespondencję z negocjacji i wersje robocze.

Umowy z kontrahentem z Niemiec dotyczy poradnik Umowa z firmą z Niemiec. Przygotowanie do rozmowy opisuje poradnik Jak przygotować się do pierwszej rozmowy z adwokatem, a zakres pomocy kancelarii – strona Umowy handlowe.

Krok po kroku

  1. Sprawdzenie drugiej strony. Warto ustalić dane firmy w KRS lub CEIDG i to, kto może ją reprezentować przy podpisie.
  2. Negocjacje i zastrzeżenie poufności. Informacje przekazane z zastrzeżeniem poufności druga strona musi zachować dla siebie, chyba że strony uzgodnią inaczej (art. 72¹ KC).
  3. Chwila zawarcia umowy. Przy negocjacjach umowa jest zawarta, gdy strony uzgodnią wszystkie negocjowane postanowienia. Między firmami odpowiedź z nieistotnymi zmianami może już być przyjęciem oferty (art. 72 § 1 i art. 68¹ KC).
  4. Uzgodnienie OWU. Wzorzec drugiej strony wiąże co do zasady, jeśli został doręczony przed zawarciem umowy. Przy sprzecznych wzorcach obu stron umowa nie obejmuje sprzecznych postanowień (art. 384 i 385⁴ KC).
  5. Podpis w wybranej formie. Forma pisemna to własnoręczny podpis na dokumencie, forma elektroniczna – kwalifikowany podpis elektroniczny (art. 78 i 78¹ KC). Przy podpisie warto sprawdzić klauzulę o sądzie właściwym dla sporów (art. 46 KPC).
  6. Zmiany w zastrzeżonej formie. Zmiana wymaga formy przewidzianej dla zawarcia umowy. Wypowiedzenie, odstąpienie i rozwiązanie umowy zawartej w formie pisemnej, dokumentowej lub elektronicznej wymaga co najmniej formy dokumentowej, chyba że ustawa lub umowa zastrzega inną (art. 77 KC).
  7. Niewykonanie umowy. Druga strona odpowiada za szkodę z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, chyba że wynika ono z okoliczności, za które nie odpowiada. Przy zastrzeżonej karze umownej należy się ona w umówionej wysokości (art. 471 i 484 KC).

Jakie dokumenty przygotować

  • Projekt umowy z załącznikami oraz, jeśli istnieją, wcześniejsze wersje robocze.
  • OWU, wzór umowy lub regulamin, do którego umowa odsyła, oraz informację, kiedy zostały doręczone. Wzorzec wiąże co do zasady, jeśli doręczono go przed zawarciem umowy (art. 384 § 1 KC).
  • Korespondencję z negocjacji: oferty, odpowiedzi, potwierdzenia. Przy wykładni umowy bada się zgodny zamiar stron i cel umowy (art. 65 § 2 KC).
  • Umowę o poufności albo wiadomości, w których zastrzeżono poufność przekazanych informacji, jeśli takie istnieją.
  • Dane drugiej strony z KRS lub CEIDG oraz, jeśli jest dostępny, dokument umocowania osoby, która ma podpisać umowę.
  • Przy jednoosobowej działalności: wydruk z CEIDG z przedmiotem działalności. Ma on znaczenie dla oceny, czy umowa ma dla przedsiębiorcy charakter zawodowy (art. 385⁵ KC).
  • Jeśli kontrahent je złożył: oświadczenie o statusie dużego przedsiębiorcy. Składa się je najpóźniej przy zawarciu pierwszej transakcji handlowej między stronami (art. 4c ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych).

Kiedy warto skonsultować umowę z adwokatem

  • Druga strona przedstawia własne OWU albo wzorzec sprzeczny z wzorcem stosowanym przez firmę.
  • Kontrahent ma siedzibę w innym państwie albo umowa ma podlegać prawu obcemu.
  • Umowa przewiduje kary umowne, limity odpowiedzialności lub zabezpieczenia o znacznej wartości.
  • Projekt umowy przygotował pełnomocnik drugiej strony.
  • Firma otrzymała pismo potwierdzające zawarcie umowy, które zmienia lub uzupełnia ustalenia. Sprzeciw trzeba złożyć niezwłocznie (art. 77¹ KC).

Przygotowanie zmiany umowy, która jest już wykonywana, opisuje poradnik Aneks do umowy handlowej: jak przygotować zmianę warunków.

Jak określić zakres zlecenia dotyczącego oceny jednej umowy albo stałego doradztwa, opisuje poradnik Stała obsługa prawna firmy czy jednorazowa porada.

Najczęstsze pytania

Czy umowa handlowa musi być zawarta na piśmie?

Co do zasady nie. Jeśli ustawa wymaga formy pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej, umowa zawarta bez niej jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności. Między przedsiębiorcami nie stosuje się ograniczeń dowodowych za niezachowanie formy przewidzianej dla celów dowodowych (art. 73 § 1 i art. 74 § 4 KC).

Czy e-mail z akceptacją oferty oznacza, że umowa jest zawarta?

Jeśli dla umowy nie zastrzeżono szczególnej formy, umowa może dojść do skutku przez przyjęcie oferty. W razie wątpliwości uważa się ją za zawartą w chwili, gdy składający ofertę otrzymał oświadczenie o jej przyjęciu. Między przedsiębiorcami odpowiedź z nieistotnymi zastrzeżeniami uważa się za przyjęcie oferty, z wyjątkami, np. gdy oferta dopuszcza tylko przyjęcie bez zastrzeżeń (art. 70 § 1 i art. 68¹ KC).

Czy potrzebuję osobnej umowy o poufności (NDA)?

Kodeks cywilny chroni informacje udostępnione w toku negocjacji z zastrzeżeniem poufności. Druga strona nie może ich ujawniać, przekazywać ani wykorzystywać dla własnych celów, chyba że strony uzgodniły inaczej (art. 72¹ KC). Czy w konkretnej sytuacji potrzebna jest osobna umowa, zależy od okoliczności. Ocenia to adwokat.

Czy jako firma mogę powołać się na klauzule niedozwolone?

Przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych dotyczą umów zawieranych z konsumentem. Stosuje się je także do osoby fizycznej prowadzącej działalność, gdy z treści umowy bezpośrednio związanej z tą działalnością wynika, że nie ma ona dla niej charakteru zawodowego (art. 385¹ i 385⁵ KC).

Czy mogę wpisać karę umowną za spóźnioną zapłatę?

Kara umowna dotyczy niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego, np. terminu dostawy czy wykonania usługi, a nie samej zapłaty ceny (art. 483 § 1 KC). Przy opóźnieniu w zapłacie należą się odsetki za opóźnienie, nawet jeśli wierzyciel nie poniósł szkody (art. 481 KC).

Co, jeśli cena w umowie jest rażąco nieadekwatna?

Jeżeli jedna strona, wyzyskując przymusowe położenie, niedołęstwo, niedoświadczenie lub brak dostatecznego rozeznania drugiej strony co do przedmiotu umowy, zastrzega świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy rażąco przewyższa wartość jej własnego świadczenia, druga strona może żądać zmniejszenia swojego świadczenia, zwiększenia należnego jej świadczenia albo unieważnienia umowy. Przewyższenie co najmniej dwukrotne domniemywa się jako rażące. Uprawnienia te wygasają po trzech latach od zawarcia umowy (art. 388 KC). Czy przesłanki są spełnione, zależy od okoliczności. Ocenia to adwokat.

Powiązane usługi

Powiązane poradniki

Mieszkają Państwo za granicą?

Sprawami Polaków za granicą zajmuje się serwis TwojaSprawa.

TwojaSprawa

Mają Państwo pytanie dotyczące własnej sprawy?

Prosimy krótko opisać, czego dotyczy sprawa. Odpowiemy, czy i w jaki sposób możemy pomóc.

Kontakt z kancelarią

Źródła

  • Kodeks cywilny
  • Kodeks postępowania cywilnego
  • Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.