Dwa pytania o sąd
Pierwsze dotyczy jurysdykcji, czyli tego, czy sprawę rozwodową mogą rozpoznać sądy polskie. W sprawach objętych rozporządzeniem Rady (UE) 2019/1111 jedną z podstaw jest obywatelstwo polskie obojga małżonków, a nie tylko powoda. Rozporządzenie stosuje się do postępowań wszczętych od 1 sierpnia 2022 r.
Znaczenie może mieć również ostatnie wspólne miejsce zwykłego pobytu małżonków w Polsce, jeżeli jedno z nich nadal tu mieszka. Warto ustalić, gdzie małżonkowie żyli przed rozstaniem, kiedy każde z nich się przeprowadziło i gdzie żyje obecnie. W opisie przydatne są miejscowości i daty. Zdanie „od dawna żyjemy osobno” niewiele mówi o kolejności przeprowadzek. Ocena, gdzie dana osoba ma miejsce zwykłego pobytu, wymaga analizy okoliczności konkretnej sprawy.
Drugie pytanie dotyczy konkretnego sądu już po ustaleniu jurysdykcji polskiej. Sprawę o rozwód w pierwszej instancji rozpoznaje sąd okręgowy. Wynika to z art. 17 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego (KPC). Właściwość miejscową ustala się odrębnie według art. 41 KPC. Wspólne obywatelstwo nie wskazuje konkretnej miejscowości. Nazwę sądu i jego adres warto sprawdzić przed złożeniem pozwu.
Jeżeli po rozstaniu pozostało kilka adresów, można krótko opisać rolę każdego z nich. Na przykład po wspólnym mieszkaniu w Polsce jedno z małżonków wyjechało, a drugie wkrótce potem przeniosło się do innego miasta. Dla oceny właściwego sądu znaczenie ma wówczas cała kolejność zdarzeń. Adres potrzebny do wysłania pozwu za granicę wymaga osobnego ustalenia.
Doręczenie pozwu rozwodowego za granicę
W pozwie małżonek wnoszący o rozwód występuje jako powód, a drugi małżonek jako pozwany. Pismo powinno zawierać adresy obojga. Sąd doręcza pozew pozwanemu. Kiedy adresat mieszka za granicą, sposób doręczenia może być inny niż w sprawie, w której oboje małżonkowie mieszkają w Polsce. Konkretny sposób przekazania pism i wymagania co do tłumaczenia zależą od państwa pozwanego i wymagają ustalenia w danej sprawie.
Przy znanym adresie warto sprawdzić nazwę miejscowości, kod pocztowy i numer lokalu w zapisie używanym w państwie pozwanego. Przydatna będzie też informacja, kiedy ostatnio potwierdzono ten adres. Zdarza się, że małżonkowie nadal rozmawiają przez telefon, choć jeden z nich od czasu ostatniej wizyty zmienił mieszkanie. Możliwość zadzwonienia ułatwia ustalenia rodzinne, ale nie wyjaśnia, gdzie sąd powinien skierować przesyłkę.
Inna jest sytuacja, gdy adres jest znany, inna, gdy powód tylko przypuszcza, gdzie małżonek mieszka, a jeszcze inna, gdy obecnego miejsca pobytu nie da się ustalić. Przedstawienie przypuszczenia jako aktualnego adresu może wydłużyć doręczenie. Brak aktualnego adresu wymaga natomiast osobnego omówienia z adwokatem przed wniesieniem pozwu. Język dokumentów i sposób przekazania pism dobrze ustalić dla konkretnego kraju jeszcze przed zamówieniem tłumaczenia.
Stanowisko małżonka i udział w rozprawie
Po doręczeniu pozwu drugi małżonek może przedstawić własne stanowisko. Znaczenie ma to, czy zgadza się na rozwód i czy chce ustalania winy. To, że sprawę rozpoznaje polski sąd, nie przesądza jeszcze, według prawa którego państwa ocenia się przesłanki rozwodu. Gdy małżonkowie mieszkają w różnych państwach, wymaga to sprawdzenia, a opisane dalej zasady dotyczą prawa polskiego.
Zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym (KRO) na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie. Nawet przy zgodzie małżonków sąd bada, czy rozkład pożycia jest zupełny i trwały. Przepisy przewidują też sytuacje, w których rozwód nie jest dopuszczalny mimo rozkładu pożycia, na przykład gdy wymaga tego dobro wspólnych małoletnich dzieci.
Jeżeli małżonkowie uzgodnili podczas rozmowy jedynie, że chcą się rozwieść, warto ustalić, jakie stanowisko każde z nich zamierza przedstawić sądowi. Jedno może uważać sprawę za uzgodnioną, podczas gdy drugie zamierza wnosić o ustalenie winy. Sytuację, w której małżonkowie różnią się w tej sprawie, omawia poradnik o rozwodzie przy sprzeciwie drugiej strony.
W sprawie obecności na rozprawie punktem wyjścia jest otrzymane pismo. Trzeba ustalić, do kogo jest skierowane, czego sąd oczekuje i jaką datę wskazał. Jeżeli małżonek za granicą spodziewa się trudności z podróżą, warto omówić z adwokatem treść wezwania i dostępny sposób udziału. W planie podróży nie należy z góry zakładać, że wystarczy połączenie wideo.
Przygotowanie sprawy o rozwód w Polsce
- Ocena jurysdykcjiWarto zestawić obywatelstwo obojga małżonków, ostatnie wspólne miejsce zwykłego pobytu, obecne miejsca zamieszkania i daty przeprowadzek.
- Ustalenie sąduPo potwierdzeniu jurysdykcji polskiej trzeba wskazać właściwy miejscowo sąd okręgowy.
- Przygotowanie pozwuPowód podaje m.in. dane i adresy stron, określa swoje żądanie oraz stanowisko w sprawie winy.
- Doręczenie i odpowiedźSąd doręcza pozew drugiemu małżonkowi. Pozwany może przedstawić swoje stanowisko oraz dowody w sposób i w terminie wynikającym z pisma sądu.
- RozprawaInformacji o wyznaczonym terminie i oczekiwanej czynności należy szukać w korespondencji sądowej.
Dokumenty i informacje do rozmowy
Oprócz odpisu aktu małżeństwa przyda się krótka chronologia życia osobno. Dobrze oddzielić datę wyjazdu do pracy od czasu, kiedy według powoda ustało pożycie. Te zdarzenia mogą przypadać w różnych latach. Dokument wydany za granicą wymaga osobnej oceny co do formy i tłumaczenia.
Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, warto przygotować także odpisy aktów urodzenia oraz informację o tym, gdzie dzieci mieszkają. Jurysdykcja w sprawie rozwodu nie przesądza o tym, który sąd może orzekać w sprawach dzieci, co wymaga odrębnej oceny. Gdy dziecko mieszka za granicą, praktyczne kwestie kontaktów opisuje poradnik Kontakty z dzieckiem mieszkającym za granicą.
Jeśli sprawa już się toczy, pomocna będzie pełna treść pism z sądu. Daty wysłania, odbioru i wyznaczonego terminu warto zapisać osobno, tak aby podczas rozmowy nie trzeba było ich odtwarzać z pamięci. Przygotowanie samego pisma i załączników szerzej omawia poradnik o pozwie rozwodowym.