Co to jest prawo właściwe dla umowy
Prawo właściwe to prawo państwa, według którego ocenia się umowę i obowiązki jej stron. Do zobowiązań umownych w sprawach cywilnych i handlowych, które wiążą się z prawem więcej niż jednego państwa, stosuje się rozporządzenie Rzym I. Prawo, które ono wskaże, stosuje się także wtedy, gdy nie jest prawem państwa członkowskiego Unii.
Prawo właściwe obejmuje m.in. wykładnię umowy, wykonanie zobowiązań, skutki ich niewykonania, przedawnienie oraz skutki nieważności umowy. Od tego wyboru zależy więc odpowiedź na wiele pytań, które pojawiają się dopiero wtedy, gdy współpraca przestaje układać się zgodnie z planem.
Wybór prawa w umowie
Strony mogą wybrać prawo dla całej umowy albo tylko dla jej części. Mogą też w każdym czasie uzgodnić, że umowa będzie podlegać innemu prawu niż dotąd. Taka zmiana po zawarciu umowy nie narusza ważności umowy co do formy ani praw osób trzecich.
Postanowienie o prawie właściwym wskazuje państwo, którego prawo stosuje się do umowy, oraz to, czy wybór obejmuje całą umowę, czy tylko jej część. Przy sprzedaży towarów warto w tym samym miejscu rozstrzygnąć, czy ma być stosowana konwencja wiedeńska, bo strony mogą wyłączyć jej stosowanie. Gotowych klauzul nie publikujemy, ponieważ ich treść zależy od rodzaju umowy i stron.
Granice wyboru prawa
Wybór prawa nie wyłącza przepisów wymuszających swoje zastosowanie, które obowiązują w państwie sądu rozpoznającego sprawę. Są to przepisy, które państwo stosuje bez względu na prawo właściwe dla umowy. Gdy w chwili wyboru wszystkie inne elementy stanu faktycznego są zlokalizowane w jednym państwie, wybór prawa innego państwa nie narusza tych przepisów pierwszego państwa, których nie można wyłączyć w drodze umowy.
Czy w konkretnej umowie takie przepisy mają znaczenie, ocenia się na podstawie jej przedmiotu i miejsca wykonania.
Gdy umowa milczy o prawie
Jeśli strony nie wybrały prawa, rozporządzenie Rzym I wskazuje je samo. Umowa sprzedaży towarów podlega wtedy prawu państwa, w którym sprzedawca ma miejsce zwykłego pobytu. Umowa o świadczenie usług podlega prawu państwa, w którym miejsce zwykłego pobytu ma usługodawca.
Dla innych umów decyduje miejsce zwykłego pobytu strony, która spełnia świadczenie charakterystyczne dla umowy. Jeżeli z okoliczności wyraźnie wynika, że umowa ma znacznie ściślejszy związek z innym państwem, stosuje się prawo tego państwa. Miejscem zwykłego pobytu spółki jest miejsce siedziby jej głównego organu zarządzającego, ustalane na chwilę zawarcia umowy.
Polska firma, która kupuje towar od zagranicznego sprzedawcy i nie uzgodni prawa, musi więc liczyć się z tym, że umowa podlega prawu państwa sprzedawcy. Umowy z konsumentami mają odrębne zasady (art. 6 rozporządzenia Rzym I), a ten poradnik dotyczy umów między firmami.
Sąd właściwy dla sporu z umowy
Wybór prawa nie przesądza, przed sądem którego państwa toczy się spór. Jurysdykcję w sprawach cywilnych i handlowych w Unii reguluje rozporządzenie Bruksela I bis. Zasadą jest, że osobę mającą miejsce zamieszkania w państwie członkowskim można pozwać przed sądy tego państwa.
Spółka ma „miejsce zamieszkania” tam, gdzie jest jej statutowa siedziba, główny organ zarządzający albo główne przedsiębiorstwo. W sprawach dotyczących umowy można ją pozwać także przed sąd miejsca wykonania zobowiązania. Jeśli strony nie uzgodniły inaczej, przy sprzedaży rzeczy ruchomych jest to miejsce, do którego rzeczy dostarczono lub miały być dostarczone, a przy usługach miejsce ich świadczenia.
Klauzula o wyborze sądu
Strony mogą uzgodnić, że spory z danego stosunku prawnego rozstrzyga sąd określonego państwa członkowskiego. Taka jurysdykcja jest wyłączna, chyba że strony uzgodnią inaczej. Klauzulę traktuje się jak umowę niezależną od reszty umowy, więc nieważność umowy podstawowej sama nie podważa jej ważności.
Umowa jurysdykcyjna musi mieć formę przewidzianą w rozporządzeniu Bruksela I bis, m.in. pisemną albo ustną z potwierdzeniem na piśmie. Wymogi formy i skutki wdania się w spór opisujemy w poradniku Umowa z firmą z Niemiec.
Odrębną kwestią jest wskazanie w umowie konkretnego sądu w Polsce, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy. Reguluje to art. 46 Kodeksu postępowania cywilnego, opisany w poradniku Umowa handlowa przed podpisem.
Kontrahent z siedzibą poza Unią
Rozporządzenie Rzym I wskazuje prawo właściwe także wtedy, gdy będzie nim prawo państwa spoza Unii. Opisane wyżej zasady pozwania przed sądy państwa siedziby pozwanego albo przed sąd miejsca wykonania zobowiązania dotyczą natomiast pozwanego, który ma miejsce zamieszkania w państwie członkowskim.
Gdy kontrahent ma siedzibę poza Unią, przed sądem którego państwa można go pozwać i czy wyrok da się wykonać w państwie jego siedziby, wymaga odrębnej oceny. Warto ją przeprowadzić jeszcze przed podpisaniem umowy, kiedy postanowienie o sądzie można negocjować.
Język umowy a prawo właściwe
Język, w którym prowadzi się rozmowy lub korespondencję, nie decyduje o prawie właściwym. Decyduje o nim wybór stron, a gdy go nie ma, reguły rozporządzenia Rzym I. Jeśli umowa ma dwie wersje językowe, warto, by wskazywała, która z nich rozstrzyga przy rozbieżnościach.
Gdy spór toczy się przed sądem polskim, sąd może zażądać przekładu dokumentu w języku obcym sporządzonego przez tłumacza przysięgłego.
Typowe błędy
- Założenie, że umowa polskiej firmy podlega prawu polskiemu. Bez wyboru prawa o prawie właściwym decyduje m.in. to, która strona sprzedaje towar albo świadczy usługę.
- Wybór prawa bez wyboru sądu albo odwrotnie. To dwa odrębne postanowienia i jedno nie zastępuje drugiego.
- Ogólne warunki kontrahenta z inną klauzulą niż umowa. Czy takie warunki stały się częścią umowy, zależy od okoliczności jej zawarcia i wymaga oceny adwokata.
- Klauzula o sądzie bez wymaganej formy. Umowa jurysdykcyjna musi spełniać wymogi formy z rozporządzenia Bruksela I bis.
- Dwie wersje językowe bez wskazania wersji rozstrzygającej. Rozbieżności między wersjami mogą stać się osobnym przedmiotem sporu.
Co przygotować przed rozmową z adwokatem
Przed rozmową o prawie właściwym i sądzie dla sporów warto zebrać:
- projekt umowy albo umowę już podpisaną, w każdej wersji językowej;
- ogólne warunki handlowe obu stron, jeśli zostały wymienione;
- nazwę kontrahenta i państwo jego siedziby;
- informację, w którym państwie umowa ma być wykonywana, dokąd ma trafić towar albo gdzie mają być świadczone usługi;
- korespondencję z negocjacji, zamówienia i ich potwierdzenia;
- listę pytań, w tym o to, które postanowienia projektu dotyczą prawa właściwego i rozstrzygania sporów.
Lista jest pomocnicza, a komplet dokumentów zależy od sprawy. Treści prawa obcego nie opisujemy, a zakres pomocy ustala się indywidualnie.
Prawo i sąd w umowie międzynarodowej krok po kroku
- Rodzaj umowy i stronyUstala się, czy chodzi o sprzedaż towarów, usługę czy inną umowę, oraz w jakich państwach strony mają siedziby.
- Prawo właściweSprawdza się, czy strony wybrały prawo. Bez wyboru prawo wskazuje rozporządzenie Rzym I, m.in. według siedziby sprzedawcy lub usługodawcy.
- Sprzedaż towarówPrzy sprzedaży towarów rozstrzyga się, czy ma być stosowana konwencja wiedeńska.
- Sąd dla sporówSprawdza się klauzulę o wyborze sądu i jej formę. Bez niej w Unii w grę wchodzi sąd siedziby pozwanego albo sąd miejsca wykonania zobowiązania.
- Kontrahent spoza UniiJurysdykcję i możliwość wykonania wyroku w państwie siedziby kontrahenta ocenia się odrębnie.