Kto prowadzi egzekucję i na jakiej podstawie
Czynności egzekucyjne wykonują komornicy, z wyjątkiem czynności zastrzeżonych dla sądów (art. 759 § 1 KPC). Komornik działa na podstawie tytułu wykonawczego. Wniosek o wszczęcie egzekucji składa wierzyciel, który ma taki tytuł.
W sprawach alimentacyjnych podstawą jest zwykle wyrok sądu albo ugoda o alimentach. Czy konkretne orzeczenie lub ugoda jest już tytułem wykonawczym, wymaga oceny adwokata. Pierwszym krokiem po otrzymaniu pisma od komornika jest więc ustalenie, na podstawie jakiego tytułu wykonawczego prowadzi on egzekucję.
Skarga na czynności komornika a powództwo przeciwegzekucyjne
Skarga dotyczy czynności lub zaniechania komornika. Powództwo dłużnika z art. 840 KPC zmierza do pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności, w całości, części albo do jej ograniczenia.
Dłużnik może powołać ustawowe podstawy, np. zdarzenie po powstaniu tytułu, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane. Takim zdarzeniem może być późniejsza spłata. Przy wyroku powództwo nie służy ponownemu rozpoznaniu zarzutów rozstrzygniętych wcześniej. Art. 840 § 1 pkt 2 określa także granice powoływania spełnienia świadczenia i potrącenia.
Osoba trzecia, której prawa narusza zajęcie przedmiotu, może żądać jego zwolnienia od egzekucji na podstawie art. 841 KPC. Pozwanym jest wierzyciel. Gdy dłużnik zaprzecza prawu osoby trzeciej, trzeba pozwać również dłużnika. Termin wynosi miesiąc od dowiedzenia się o naruszeniu prawa, z zastrzeżeniem odrębnych przepisów.
Sąd, opłata i zabezpieczenie
Art. 843 KPC kieruje pozew do sądu rzeczowo właściwego, w którego okręgu prowadzi się egzekucję. Przy egzekucji wybranej u komornika poza właściwością ogólną miejsce ustala się według zasad wskazanych w tym przepisie. Przed wszczęciem egzekucji pozew o pozbawienie wykonalności wnosi się według właściwości ogólnej.
Przy prawach majątkowych zasadą jest sąd rejonowy do 100 000 zł wartości sporu i okręgowy powyżej tej kwoty. Trzeba uwzględnić wyjątki z art. 17 KPC. Wartość odpowiada zakresowi kwestionowanej wykonalności albo prawu objętemu żądaniem zwolnienia.
Do wartości sporu 20 000 zł opłata wynosi od 30 do 1000 zł według przedziałów art. 13 ustawy o kosztach sądowych. Powyżej 20 000 zł do 40 000 zł wynosi 5% wartości. Przy wartości ponad 40 000 zł w sprawie o pozbawienie wykonalności albo zwolnienie zajętego przedmiotu obowiązuje opłata stała 2000 zł (art. 13c pkt 2–3). Można wystąpić o zwolnienie od kosztów na zasadach ustawowych.
Sam pozew nie zawiesza egzekucji. Można żądać zabezpieczenia przez jej zawieszenie na podstawie art. 730, 730¹ i 755 § 1 pkt 3 KPC. Trzeba uprawdopodobnić roszczenie oraz interes prawny. Decyzję podejmuje sąd, dlatego wniosku nie należy utożsamiać z już udzieloną ochroną.
Art. 840 nie przewiduje wspólnego miesięcznego terminu dla dłużnika. Nie należy jednak czekać na całkowite wykonanie tytułu. W pozwie trzeba od razu podać wszystkie zarzuty, które można już zgłosić, pod rygorem z art. 843 § 3 KPC.
Gdy egzekucja jeszcze się nie zaczęła
Jeżeli sąd wydał nakaz zapłaty, który się jeszcze nie uprawomocnił, zastrzeżenia do długu zgłasza się zwykle w sprzeciwie albo w zarzutach. Termin na sprzeciw lub zarzuty jest oznaczony w nakazie, a pismo musi pasować do trybu, w którym nakaz wydano. Piszemy o tym w poradnikach Nakaz zapłaty oraz Sprzeciw od nakazu zapłaty.
Przedawnienie także warto sprawdzić na wczesnym etapie. W sprawie sądowej pozwany może podnieść zarzut przedawnienia m.in. w sprzeciwie od nakazu zapłaty. Ile czasu wierzyciel ma na egzekucję po uprawomocnieniu się nakazu zapłaty lub wyroku, wymaga osobnej oceny. Zasady przedawnienia należności z faktur opisujemy w poradniku Przedawnienie faktury.
Przykład: alimenty po zmianie sytuacji
Wyrok lub ugoda o alimentach obowiązują w dotychczasowym brzmieniu, dopóki nie zostaną zmienione. W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy o alimentach (art. 138 KRO). Prywatne ustalenia nie powodują automatycznie utraty wykonalności istniejącego tytułu. Ich wpływ na obowiązek i dopuszczalność dalszej egzekucji trzeba ocenić oddzielnie.
Jeśli zobowiązany wstrzyma płatności przed rozstrzygnięciem sprawy, niezapłacone raty mogą stać się zaległością. Wierzyciel może wtedy złożyć wniosek do komornika. Jakie żądanie zgłosić w konkretnej sytuacji, np. obniżenie alimentów, uchylenie obowiązku albo stwierdzenie, że obowiązek ustał, wymaga oceny adwokata. Więcej w poradniku Obniżenie i uchylenie alimentów.
Co przygotować przed rozmową z adwokatem
Ocena, który środek jest właściwy, zaczyna się od uporządkowania dokumentów. Przydatne są:
- wszystkie pisma od komornika, z kopertami lub potwierdzeniami doręczenia, jeśli zostały zachowane;
- oznaczenie komornika i sygnatura sprawy egzekucyjnej, które widnieją na pismach;
- tytuł wykonawczy albo informacja, na podstawie jakiego orzeczenia lub ugody prowadzi się egzekucję;
- potwierdzenia wpłat, wyciągi bankowe i korespondencja z wierzycielem, jeśli dług był spłacany;
- zestawienie dat: wydania orzeczenia, wpłat, doręczenia pism i czynności komornika.
Lista jest pomocnicza, a komplet dokumentów zależy od sprawy. Zestawienie dat jest szczególnie ważne, bo od niego zależy ocena terminów.
Obrona przed egzekucją: od czego zacząć
- Pismo od komornikaPismo czyta się od razu i ustala, czego dotyczy oraz jaki termin w nim wskazano.
- Tytuł wykonawczyUstala się, na podstawie jakiego tytułu wykonawczego komornik prowadzi egzekucję.
- Rodzaj zastrzeżeniaOcenia się, czy zastrzeżenie dotyczy czynności komornika, czy samego obowiązku objętego tytułem.
- Etap sprawyGdy nakaz zapłaty nie jest prawomocny, zastrzeżenia zgłasza się w sprzeciwie albo w zarzutach.W terminie oznaczonym w nakazie
- Dokumenty i datyZbiera się pisma komornika, tytuł wykonawczy, potwierdzenia wpłat i zestawienie dat.
Typowe błędy
- Odkładanie pisma od komornika. Należy sprawdzić, czego dotyczy pismo i jaki termin w nim wskazano.
- Skarga zamiast sporu o obowiązek. Skarga na czynności komornika jest środkiem wobec czynności komornika, dlatego przy zastrzeżeniach do samego długu trzeba ocenić, czy to właściwa droga.
- Samodzielne wstrzymanie płatności alimentów. Wyrok lub ugoda obowiązują, dopóki nie zostaną zmienione.
- Założenie, że pozew zatrzymuje egzekucję. Skutki pozwu dla toku egzekucji trzeba ocenić osobno.