Umowa pośrednictwa i jej forma
Umowa pośrednictwa w obrocie nieruchomościami wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Ustne uzgodnienie przez telefon albo sama wymiana wiadomości przed oglądaniem mieszkania nie zastępuje podpisanej umowy. Jeżeli klient pośrednika nie ma w ręku egzemplarza umowy, warto poprosić o jego przesłanie, zanim pojawi się pytanie o prowizję.
Przy lekturze umowy dobrze zwrócić uwagę na kilka elementów:
- dane stron i oznaczenie nieruchomości, której dotyczy pośrednictwo,
- zakres czynności pośrednika, na przykład prezentacje, ogłoszenia, przygotowanie dokumentów,
- wysokość prowizji, wyrażoną kwotowo albo procentowo, i sposób jej obliczenia,
- moment, w którym prowizja staje się wymagalna,
- okres obowiązywania umowy,
- zapis o wyłączności, jeżeli umowa go zawiera.
Przy procentowej prowizji warto ustalić, od jakiej kwoty się ją liczy i czy podana stawka obejmuje podatek VAT. Gdy cena w akcie notarialnym różni się od ceny ofertowej, różnica w podstawie obliczenia może mieć znaczenie dla wysokości prowizji.
Kiedy prowizja pośrednika nieruchomości staje się należna
Prowizja jest co do zasady wynagrodzeniem za doprowadzenie do zawarcia umowy, której dotyczyło pośrednictwo. Szczegółowe warunki jej wymagalności określa jednak umowa pośrednictwa. Jedne umowy wiążą zapłatę z podpisaniem umowy przedwstępnej, inne z zawarciem aktu notarialnego sprzedaży, a jeszcze inne rozkładają prowizję na części.
Ta różnica ma znaczenie, gdy transakcja się rozpada. Przykładowo strony podpisały umowę przedwstępną, a do aktu sprzedaży nie doszło, bo kupujący nie uzyskał kredytu. Jeżeli umowa pośrednictwa uzależnia prowizję od zawarcia umowy sprzedaży, ocena będzie inna niż wtedy, gdy wiąże ją z umową przedwstępną. Skutki umowy przedwstępnej opisuje poradnik Umowa przedwstępna kupna mieszkania.
Pytanie o prowizję w sytuacji, gdy klient wycofał się z transakcji, do której doprowadził pośrednik, wymaga oceny na podstawie umowy i okoliczności sprawy. Podobnie jest, gdy sprzedaż doszła do skutku z osobą, którą pośrednik przedstawił wcześniej, ale już po wygaśnięciu umowy. W takich przypadkach znaczenie mają dokładne daty i korespondencja.
Zapis o wyłączności
Umowa pośrednictwa może przewidywać wyłączność. Taki zapis sprawia, że w określonym czasie sprawę prowadzi tylko jeden pośrednik. Skutki wyłączności dla sprzedającego, który sam znajdzie kupca albo skorzysta z innego biura, zależą od dokładnego brzmienia umowy i wymagają oceny w konkretnej sprawie.
Przed podpisaniem umowy z wyłącznością warto ustalić jej czas trwania, sposób zakończenia oraz to, czy obejmuje także sprzedaż bez udziału pośrednika. Po podpisaniu dobrze zapisać datę końca wyłączności i zachować dowód ewentualnego wypowiedzenia umowy.
Prowizja od umowy do rozliczenia
- Umowa pośrednictwaForma pisemna, zakres usług, wysokość prowizji, wyłączność i okres obowiązywania.
- Prezentacje i ofertyNotatki z dat prezentacji i nazwisk osób przedstawionych przez pośrednika.
- Umowa przedwstępna lub sprzedażZestawienie daty zdarzenia z momentem wymagalności prowizji w umowie.
- Rozliczenie lub spórFaktura, wezwanie do zapłaty albo pismo kwestionujące prowizję wraz z dokumentami.
Ubezpieczenie OC pośrednika i rzetelność informacji
Pośrednik w obrocie nieruchomościami ma obowiązek posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Numer polisy i dane ubezpieczyciela warto mieć przy umowie, zwłaszcza gdy w trakcie transakcji pojawią się zastrzeżenia do pracy pośrednika.
Informacje o stanie prawnym nieruchomości przekazane przez pośrednika dobrze porównać z księgą wieczystą. Sposób odczytu opisuje poradnik Jak sprawdzić księgę wieczystą przed zakupem nieruchomości. Rozbieżność między ofertą a treścią księgi warto zgłosić pośrednikowi na piśmie jeszcze przed podpisaniem umowy przedwstępnej.
Spór o prowizję – dokumenty i kolejne kroki
Gdy strony różnie oceniają, czy prowizja jest należna albo w jakiej wysokości, przydadzą się:
- umowa pośrednictwa z załącznikami i ewentualnymi aneksami,
- korespondencja z pośrednikiem, w tym wiadomości e-mail i SMS,
- potwierdzenia prezentacji nieruchomości, jeżeli je podpisywano,
- umowa przedwstępna lub akt notarialny sprzedaży,
- faktura lub wezwanie do zapłaty prowizji.
Pierwszym krokiem bywa pismo do pośrednika z opisem stanowiska i odwołaniem do konkretnych postanowień umowy. Konsumentem jest osoba fizyczna, która zawiera z przedsiębiorcą umowę niezwiązaną bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Konsument może zwrócić się o bezpłatną pomoc do powiatowego lub miejskiego rzecznika konsumentów. UOKiK zajmuje się ochroną zbiorowych interesów konsumentów i nie prowadzi spraw indywidualnych. Przed ewentualnym pozwem strony mogą też skorzystać z zawezwania do próby ugodowej.