Co wchodzi do majątku wspólnego, a co nie
Wspólność ustawowa powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa, chyba że małżonkowie zawarli umowę majątkową małżeńską (art. 31 KRO). Taka umowa, nazywana intercyzą, wymaga formy aktu notarialnego (art. 47 § 1 KRO).
Do majątku wspólnego co do zasady należy to, co małżonkowie nabyli w czasie trwania wspólności. Przepis wymienia w szczególności (art. 31 KRO):
- wynagrodzenie za pracę i dochody z działalności każdego z małżonków;
- dochody z majątku wspólnego oraz z majątku osobistego każdego z małżonków.
Do majątku osobistego należą m.in. (art. 33 KRO):
- przedmioty nabyte przed zawarciem małżeństwa;
- przedmioty otrzymane w spadku lub w darowiźnie, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej;
- odszkodowania za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia;
- przedmioty osobistego użytku.
Jeżeli są wątpliwości, do którego majątku należy dana rzecz, np. mieszkanie kupione częściowo z pieniędzy od rodziców, warto omówić to z adwokatem na podstawie dokumentów.
Kiedy można podzielić majątek
W wyroku rozwodowym
Na wniosek jednego z małżonków sąd może podzielić majątek wspólny już w wyroku rozwodowym. Warunkiem jest to, aby przeprowadzenie podziału nie spowodowało nadmiernej zwłoki w postępowaniu (art. 58 § 3 KRO). O samej sprawie rozwodowej piszemy w poradniku Pozew o rozwód krok po kroku.
Po rozwodzie
Rozwód kończy wspólność majątkową. Jeżeli sąd nie podzielił majątku w wyroku, byli małżonkowie mają dwie drogi:
- umowa, gdy zgadzają się co do podziału;
- wniosek do sądu, gdy porozumienia nie ma.
Przed rozwodem
Wspólność może ustać jeszcze w trakcie małżeństwa. Orzeczenie separacji powoduje powstanie rozdzielności majątkowej. U notariusza małżonkowie mogą też zawrzeć umowę majątkową małżeńską, np. o rozdzielności. Podział wcześniejszego majątku wspólnego to wtedy osobna sprawa. O separacji piszemy w poradniku Separacja.
Rozwód z orzeczeniem o winie lub bez orzekania o winie a podział majątku
O winie rozkładu pożycia sąd rozstrzyga w wyroku rozwodowym, a na zgodne żądanie małżonków może od orzekania o winie odstąpić (art. 57 KRO). Orzeczenie o winie samo nie dzieli majątku wspólnego. Podobnie rezygnacja z orzekania o winie nie oznacza podziału. W obu przypadkach podział następuje w wyroku na wniosek jednego z małżonków (art. 58 § 3 KRO) albo po rozwodzie, umową lub w sądzie.
Wybór rozwodu bez orzekania o winie nie zmienia zasad podziału. Co do zasady udziały są równe (art. 43 § 1 KRO), a z ważnych powodów każde z małżonków może żądać ich ustalenia z uwzględnieniem stopnia, w jakim przyczyniło się do powstania majątku (art. 43 § 2 KRO). Czy okoliczności związane z rozkładem pożycia mogą mieć znaczenie w takim żądaniu, warto omówić z adwokatem na podstawie konkretnej sprawy.
Szerzej o obu rodzajach rozwodu piszemy w poradnikach Rozwód z orzeczeniem o winie i Rozwód bez orzekania o winie.
Podział majątku po rozwodzie krok po kroku
- Ustalenie składu majątkuDo majątku wspólnego co do zasady należy to, co nabyto w czasie trwania wspólności. Rzeczy sprzed ślubu, darowizny i spadki co do zasady są majątkiem osobistym.
- Wniosek w sprawie rozwodowejNa wniosek jednego z małżonków sąd może podzielić majątek wspólny już w wyroku rozwodowym.gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki
- Umowa o podział po rozwodziePrzy zgodzie co do tego, kto co otrzymuje i czy ktoś komuś dopłaca, zawiera się umowę. Potrzebna forma zależy od tego, co się dzieli.gdy jest porozumienie
- Wniosek do sąduKażde z byłych małżonków może złożyć do sądu wniosek o podział majątku wspólnego.gdy porozumienia nie ma
- Ustalenia sąduSąd ustala, co wchodzi do majątku wspólnego, jaką ma wartość i jak go podzielić. Można zgłosić rozliczenie wydatków i nakładów.
- Udziały i spłataZasadą są równe udziały, nierówne sąd ustala tylko na żądanie z ważnych powodów. Sposób podziału oraz wysokość i termin spłaty zależą od okoliczności sprawy.
Podział majątku umową
Jeżeli byli małżonkowie zgadzają się, kto co otrzymuje i czy ktoś komuś coś dopłaca, mogą zawrzeć umowę o podział. Jaka forma umowy jest potrzebna, zależy od tego, co podlega podziałowi. Gdy w majątku jest mieszkanie, dom albo działka, warto ustalić to z adwokatem lub notariuszem przed podpisaniem czegokolwiek.
Podział majątku w sądzie
Gdy nie ma porozumienia, każde z byłych małżonków może złożyć do sądu wniosek o podział majątku wspólnego. Sąd ustala, co wchodzi do majątku wspólnego, jaką ma wartość i jak go podzielić.
Jeżeli rzecz, np. mieszkanie, ma przypaść jednemu z byłych małżonków, pojawia się kwestia spłaty na rzecz drugiego. Sposób podziału, wysokość i termin spłaty zależą od okoliczności sprawy i warto omówić je z adwokatem.
Przy podziale można też zgłosić rozliczenie wydatków i nakładów, np. gdy remont wspólnego mieszkania sfinansowano z majątku osobistego jednego z małżonków. Zakres takich rozliczeń w konkretnej sprawie można ocenić z adwokatem.
Równe i nierówne udziały
Co do zasady oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 KRO). Z ważnych powodów każde z nich może żądać, aby udziały ustalić z uwzględnieniem stopnia, w jakim każde przyczyniło się do powstania majątku (art. 43 § 2 KRO). Nierówne udziały nie są regułą. Sąd ustala je tylko na żądanie i po ocenie okoliczności konkretnej sprawy.
Mieszkanie z kredytem
Podział majątku rozstrzyga sprawy między byłymi małżonkami. Umowa kredytu to osobny stosunek z bankiem. Przed uzgodnieniem, kto przejmuje mieszkanie, warto sprawdzić warunki kredytu i porozmawiać z bankiem.
Opłaty i koszty
- Wniosek o podział majątku, także zgłoszony w sprawie rozwodowej, podlega opłacie sądowej na podstawie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Aktualną wysokość opłaty warto ustalić przed złożeniem wniosku.
- W sprawie mogą dojść koszty opinii biegłego, np. przy sporze o wartość nieruchomości.
- Umowa zawierana u notariusza wiąże się z taksą notarialną.
- Osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, może wnosić o zwolnienie od kosztów. Do wniosku dołącza się oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania (art. 102 ust. 1 i 2 u.k.s.c.).
Ogólne koszty sprawy rozwodowej opisujemy w poradniku Ile kosztuje rozwód.
Podział majątku i spłata mogą mieć skutki podatkowe, które warto sprawdzić z doradcą podatkowym.
Co przygotować przed rozmową z adwokatem
- odpis wyroku rozwodowego, jeśli sprawa jest już zakończona;
- listę składników majątku wspólnego z przybliżoną wartością;
- dokumenty nabycia, np. umowy kupna, numery ksiąg wieczystych, dowody rejestracyjne pojazdów;
- umowę kredytu i aktualny stan zadłużenia;
- dowody na to, z jakich pieniędzy kupiono lub wyremontowano poszczególne rzeczy;
- intercyzę, jeśli została zawarta.
Typowe błędy
- Przekonanie, że rozwód sam dzieli majątek. Wyrok rozwodowy dzieli majątek tylko wtedy, gdy jedno z małżonków o to wniesie, a sąd uzna, że nie spowoduje to nadmiernej zwłoki (art. 58 § 3 KRO).
- Ocenianie, czyje jest mieszkanie, tylko po tym, kto jest wpisany w umowie. Trzeba sprawdzić, kiedy i z jakich środków je nabyto.
- Pominięcie wydatków i nakładów, np. remontu opłaconego z pieniędzy z darowizny.
- Uzgodnienie, kto bierze mieszkanie, bez sprawdzenia, co dzieje się z kredytem.
Sposób dokumentowania wydatków z majątku osobistego na majątek wspólny i odwrotnie opisuje poradnik Nakłady z majątku osobistego na majątek wspólny – dowody.
Gdy po rozwodzie jedno z byłych małżonków rozważa upadłość konsumencką, przydatny jest poradnik Upadłość konsumencka a małżonek: co ustalić na początku.