Wspólność majątkowa: majątek wspólny i osobisty
Zgodnie z art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO) z chwilą zawarcia małżeństwa co do zasady powstaje wspólność ustawowa. Obejmuje ona przedmioty nabyte w czasie jej trwania, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków. Do majątku wspólnego zaliczają się między innymi pobrane wynagrodzenia za pracę oraz dochody z majątku osobistego każdego z małżonków. To, które z tych składników i w jakim zakresie wchodzą do masy upadłości, wymaga już zastosowania przepisów upadłościowych i analizy konkretnej sprawy.
Do majątku osobistego należą między innymi przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności. Co do zasady dotyczy to również przedmiotów uzyskanych przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej. Dlatego w opisie sytuacji dobrze zaznaczyć sposób nabycia każdego kosztowniejszego składnika. Szerzej o tym rozróżnieniu przy spadkach pisze poradnik Spadek a majątek wspólny małżonków.
Przykładowo żona nabyła lokal przed powstaniem wspólności, a po ślubie uzyskiwała przychody z jego wynajmowania. Dokument nabycia i rozliczenie dochodów odpowiadają na dwa różne pytania. Podobnie jest, gdy pieniądze na zakup rodzinnego samochodu pochodziły częściowo ze spadku. Warto odszukać dokument dziedziczenia i przelewy dotyczące zakupu, zwłaszcza gdy środki pochodziły z kilku rachunków. Jeden przelew ze środków spadkowych nie przesądza, do którego majątku należy cały samochód.
Kto zaciągnął zobowiązanie
Każdą umowę należy przeczytać osobno. W dokumentacji kredytowej warto odszukać strony wskazujące kredytobiorców i warunki zmiany umowy. Nazwisko małżonka na przelewie z ratą opisuje czynność zapłaty. Żeby ustalić, co ta osoba uzgodniła z bankiem, trzeba sięgnąć do podpisanej umowy oraz późniejszych aneksów.
Jeżeli klient przynosi kilka podobnych umów, pomocna bywa prosta lista z datą zawarcia, numerem, osobami podpisanymi i nazwą wierzyciela. Osobno można dopisać, na co przeznaczono środki. Kredyt określony w domu jako „na remont mamy” może w dokumentach figurować pod zupełnie inną nazwą. Łączenie dokumentów jedynie według celu utrudnia późniejsze ustalenie źródła konkretnego długu.
Warto też oddzielić kwotę wynikającą z ostatniego zestawienia wierzyciela od sum zapłaconych przez drugiego małżonka. Jeżeli raty przelewano ze wspólnego rachunku, a później z osobnych kont, dobrze zaznaczyć moment zmiany. Przy każdym przelewie warto zachować tytuł, numer umowy i datę. Osobno warto też opisać, czy drugi małżonek jest stroną umowy, czy tylko wyraził zgodę na jej zawarcie, ponieważ są to różne okoliczności.
Rozdzielność majątkowa przed upadłością
Małżonkowie mogą ustanowić rozdzielność majątkową w umowie zawartej w formie aktu notarialnego. Mogą też umownie rozszerzyć lub ograniczyć wspólność. Zgodnie z art. 47 KRO umowa majątkowa może zostać zmieniona lub rozwiązana. W praktyce należy więc odszukać cały akt oraz późniejsze dokumenty dotyczące ustroju.
W potocznej rozmowie „mamy rozdzielność” może oznaczać wyłącznie prowadzenie osobnych rachunków. Lepiej ustalić, jaki dokument i jaką datę ma na myśli osoba opisująca sytuację. Gdy rodzina powołuje się na orzeczenie sądowe, warto przygotować jego pełną treść. Skutek umowy między samymi małżonkami i jej znaczenie dla postępowania upadłościowego to odrębne kwestie, które wymagają oceny prawnika w konkretnej sprawie.
Szczególnie przydatna bywa kolejność zdarzeń obejmująca nabycie mieszkania, zaciągnięcie kredytu, zawarcie umowy majątkowej i złożenie wniosku o upadłość. Nieznaną datę można oznaczyć jako wymagającą ustalenia. Zastąpienie jej datą pierwszego spotkania u notariusza lub pierwszej rozmowy z wierzycielem mogłoby zmienić obraz sprawy.
Jeżeli ustrojów było kilka, przy każdym składniku można dopisać, który dokument obowiązywał według rodziny w dniu jego zakupu. Przy samochodzie kupionym na raty warto zachować osobno datę umowy sprzedaży, datę wydania i terminy przelewów. Późniejsza pojedyncza wpłata sama nie wyjaśnia, kiedy doszło do nabycia ani jakie ustalenia obowiązywały w tym czasie.
Upadłość konsumencka po rozwodzie
Rozwód, podział majątku i zmiana umowy kredytowej mogą wynikać z różnych dokumentów. Wyrok rozwodowy sam nie wskazuje bankowi nowego dłużnika. Jeśli byli małżonkowie uzgodnili, że jedno z nich zatrzyma mieszkanie i będzie dalej płaciło raty, należy sprawdzić także, czy bank podpisał zmianę umowy oraz jak sformułowano jej warunki. Tę kwestię szerzej omawia poradnik Rozwód a kredyt hipoteczny.
Łatwo przeoczyć tę różnicę, kiedy przez kilka lat raty rzeczywiście płaciła jedna osoba. Przydadzą się więc umowa z bankiem, dokument podziału i przelewy z odpowiedniego okresu. Jeśli zamiast aneksu jest tylko wniosek skierowany do banku, warto odnaleźć odpowiedź. Samo pytanie o przejęcie kredytu nie wskazuje jeszcze, jakie ostatecznie przyjęto rozwiązanie. Sposoby podziału majątku po rozwodzie opisuje poradnik Rozwód a podział majątku.
Rodzinne dokumenty w kolejności zdarzeń
- UstrójWarto ustalić datę ślubu oraz zgromadzić umowy majątkowe i orzeczenia, na które powołują się małżonkowie.
- Składnik majątkuPrzy nieruchomości lub innym przedmiocie trzeba odnotować datę, sposób i źródło finansowania nabycia.
- ZobowiązanieZ umowy i aneksów odczytuje się strony, a z przelewów rzeczywiste wpłaty w poszczególnych okresach.
- PostępowanieDaty z pism dotyczących upadłości należy umieścić obok wcześniejszych zdarzeń rodzinnych i przedstawić prawnikowi.