Majątek przed zawarciem umowy
Kodeks rodzinny i opiekuńczy (KRO) przewiduje, że z chwilą zawarcia małżeństwa co do zasady powstaje wspólność ustawowa. Inaczej może być, gdy umowa majątkowa poprzedziła ślub. Wspólność obejmuje przedmioty nabyte w czasie jej trwania, chyba że należą do majątku osobistego. Do majątku wspólnego wchodzą m.in. pobrane wynagrodzenia za pracę oraz dochody z majątku wspólnego i osobistego.
Jeśli jedno z małżonków odziedziczyło mieszkanie, lokal co do zasady należy do jego majątku osobistego. Przy wspólności ustawowej dochód uzyskany z wynajmu tego lokalu wchodzi jednak do majątku wspólnego. Przy rozmowie o intercyzie właściciel mieszkania może chcieć oddzielnie ustalić, co stanie się z samym lokalem i jak małżonkowie zamierzają gospodarować przyszłym czynszem.
Do majątku osobistego należą m.in. rzeczy nabyte przed powstaniem wspólności. Dziedziczenie, zapis i darowizna również prowadzą co do zasady do nabycia do majątku osobistego, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej. Ocena, czy w konkretnej sytuacji zachodzi wyjątek od tej zasady, wymaga analizy sprawy. Warto więc przed wizytą u notariusza ustalić, do kogo należą poszczególne składniki i na jakiej podstawie ta osoba je nabyła.
Rodzaj umowy a zamierzony skutek
Artykuł 47 KRO pozwala małżonkom rozszerzyć lub ograniczyć wspólność ustawową, ustanowić rozdzielność majątkową albo rozdzielność z wyrównaniem dorobków. Są to różne rozwiązania. Gdy sprawa dotyczy wyłącznie jednego składnika, dobrze zacząć od wskazania tego składnika i oczekiwanego rezultatu. Dopiero potem można ocenić, która umowa odpowiada temu zamiarowi. Zakres, w jakim można objąć wspólnością konkretne składniki, wymaga sprawdzenia przy przygotowaniu umowy.
Przy rozdzielności każde z małżonków zachowuje własny majątek sprzed zawarcia umowy oraz majątek nabyty później i samodzielnie nim zarządza. Majątek wspólny zgromadzony przed umową nie dzieli się jednak przez samo jej zawarcie, o czym mowa niżej. Jeżeli małżonkowie zastanawiają się nad zakupem lokalu po zawarciu intercyzy, przydatne będzie ustalenie, kto ma go nabyć i z jakich pieniędzy chce zapłacić. Takie informacje można porównać z planowaną treścią aktu.
Wariant z wyrównaniem dorobków wymaga osobnej decyzji. Po ustaniu tego ustroju małżonek, którego dorobek jest mniejszy, może żądać wyrównania. Jeżeli jeden z małżonków przez dłuższy czas zajmował się domem, a drugi gromadził majątek z dochodów, warto omówić z notariuszem znaczenie tej różnicy. Sposobu policzenia dorobków w konkretnej sytuacji nie da się ustalić na podstawie samych miesięcznych pensji ani utożsamiać z podziałem wszystkich aktywów po połowie; wymaga on analizy konkretnej sprawy.
Intercyza w trakcie małżeństwa
Umowa majątkowa może poprzedzać ślub. Można ją także zawrzeć w trakcie małżeństwa, zmienić albo rozwiązać. Dla umowy wymagana jest forma aktu notarialnego, a umowa zawarta bez tej formy jest nieważna. Prywatne pismo podpisane przez oboje małżonków nie spełnia tego wymogu.
Jeżeli małżonkowie po kilku latach wspólności ustanawiają rozdzielność, podział zgromadzonego wcześniej majątku wspólnego pozostaje osobną sprawą. Przykładowo małżonkowie mogą uzgodnić, że przyszłe zarobki będą gromadzić osobno, a dopiero później zdecydować o dotychczasowym mieszkaniu. Sama decyzja o rozdzielności nie wskazuje, komu to mieszkanie ma przypaść. Sposoby podziału majątku wspólnego opisuje poradnik Rozwód a podział majątku, a rozdzielność w kontekście rozstania małżonków – poradnik Separacja a rozwód.
Praktyczna trudność może dotyczyć zakupu już rozpoczętego. Jedna płatność mogła nastąpić jeszcze podczas wspólności, a następną strony planują po zmianie ustroju. Warto zachować umowę zakupu, potwierdzenia płatności i ustaloną datę aktu. Pozwoli to zadać konkretne pytanie o nabycie rzeczy i pochodzenie środków.
Przygotowanie umowy majątkowej
- Ustalenie majątkuWarto zestawić rzeczy nabyte przed powstaniem wspólności, zakupy w czasie jej trwania oraz spadki i darowizny.
- Wybór rozwiązaniaMałżonkowie mogą omówić rozszerzenie lub ograniczenie wspólności, zwykłą rozdzielność i wariant z wyrównaniem dorobków.
- Akt notarialnyUmowa majątkowa małżeńska wymaga formy aktu notarialnego.
- Dotychczasowy majątekPo ustanowieniu rozdzielności podział rzeczy nabytych do wcześniejszego majątku wspólnego wymaga odrębnego ustalenia.
Intercyza a długi – co wynika z umowy kredytu
W sprawie kredytu hipotecznego trzeba przeczytać umowę zawartą z bankiem. To ona wskazuje kredytobiorców i warunki spłaty. Jeśli oboje małżonkowie podpisali umowę kredytową, ich wewnętrzne ustalenie o tym, kto będzie płacić kolejne raty, samo nie zmienia umowy z bankiem. Zmiana po stronie kredytobiorców wymaga udziału banku. Więcej o tej sytuacji pisze poradnik Rozwód a kredyt hipoteczny.
Przed rozmową warto osobno zebrać umowę kredytu, późniejsze aneksy i projekt intercyzy. Jeżeli jedno z małżonków chce zachować mieszkanie i przejąć raty, dobrze wyjaśnić, którą ze zmian strony już uzgodniły i na co bank faktycznie się zgodził. Przy innym długu potrzebne będą dokument wierzytelności i daty jej powstania oraz zawarcia intercyzy. Możliwość powołania się na umowę wobec tego wierzyciela wymaga odrębnej oceny.
W przykładowej rodzinie małżonkowie mają jeden wspólny kredyt mieszkaniowy, a jedno z nich spłaca również osobne zobowiązanie. Warto przygotować obie umowy i wskazać, kto je podpisał. Uzgodnienie przez bank zmiany kredytu mieszkaniowego odpowiada na pytanie o ten kredyt. Sytuację drugiego wierzyciela trzeba omówić na podstawie dotyczących go dokumentów.
Intercyza a dziedziczenie
Po śmierci małżonka do ustalenia składu spadku potrzebna jest informacja, jaki ustrój obowiązywał w małżeństwie. Przy wspólności ustawowej znaczenie ma majątek osobisty zmarłego i jego udział w majątku wspólnym. Pozostały przy życiu małżonek ma swój udział w majątku wspólnym niezależnie od tego, co otrzyma po zmarłym w ramach dziedziczenia. Chodzi tu o skład spadku, a to, kto dziedziczy po zmarłym, jest osobną kwestią. Szerzej opisuje to poradnik Spadek a majątek wspólny małżonków.
Jeżeli małżonkowie zawarli intercyzę, warto przedstawić cały akt i późniejsze zmiany. Sama informacja, że „była rozdzielność”, może nie wystarczyć do ustalenia, jak potraktować mieszkanie kupione wcześniej. Ocenę ułatwią również dokument nabycia lokalu oraz daty obowiązywania poszczególnych umów.