Czym są ogólne warunki sprzedaży, dostaw i zakupu
W obrocie między firmami tym samym mechanizmem posługuje się zarówno sprzedawca, jak i kupujący. Sprzedawca lub dostawca stosuje zwykle ogólne warunki sprzedaży albo ogólne warunki dostaw, a zamawiający własne ogólne warunki zakupu. Usługodawcy i firmy pozostające w stałych relacjach często nazywają taki dokument ogólnymi warunkami współpracy.
Niezależnie od nazwy chodzi o postanowienia przygotowane przez jedną stronę z góry, do wielu umów. Takie dokumenty określa się wspólnie jako wzorce umowne, a ich skuteczność wobec drugiej strony zależy od sposobu, w jaki zostały jej przekazane.
Kiedy firma przygotowuje własne OWU
Własne warunki przygotowuje się zwykle wtedy, gdy firma zawiera wiele podobnych umów: przyjmuje zamówienia, wysyła oferty, realizuje dostawy lub świadczy usługi na powtarzalnych zasadach. Jeden dokument pozwala ustalić te zasady raz i stosować je wobec kolejnych kontrahentów.
Przy dużych lub nietypowych kontraktach strony częściej negocjują osobną umowę. Wtedy ogólne warunki mogą pełnić rolę uzupełniającą, a o tym, co ma pierwszeństwo, warto przesądzić w samej umowie. Zasady stałej współpracy opisujemy także w poradniku Umowa o współpracy B2B.
Co zwykle obejmują ogólne warunki
Treść ogólnych warunków zależy od branży, rodzaju świadczeń i sposobu zawierania umów. W praktyce przedsiębiorcy rozstrzygają w nich najczęściej następujące kwestie:
- sposób składania i potwierdzania zamówień oraz moment zawarcia umowy;
- ceny, cenniki, terminy i sposób zapłaty;
- termin, miejsce i sposób dostawy lub wykonania usługi oraz odbiór;
- zgłaszanie wad i sposób rozpatrywania reklamacji;
- zakres odpowiedzialności stron i ewentualne kary umowne;
- formę zmian i sposób przekazywania oświadczeń;
- sąd właściwy dla sporów, a przy kontrahencie zagranicznym także prawo właściwe;
- kolejność dokumentów, gdy umowa, zamówienie i ogólne warunki stanowią inaczej.
Granice poszczególnych postanowień, w szczególności dotyczących odpowiedzialności i kar umownych, ocenia się na podstawie przepisów i okoliczności konkretnej firmy. Więcej piszemy w poradnikach Ograniczenie odpowiedzialności w umowie B2B i Kara umowna.
Jak wprowadzić OWU do umowy z kontrahentem
Samo przygotowanie dokumentu nie wystarcza. Ogólne warunki wiążą drugą stronę co do zasady, jeżeli zostały jej doręczone przed zawarciem umowy (art. 384 § 1 KC). Gdy posługiwanie się wzorcem jest w danych stosunkach zwyczajowo przyjęte, wiąże on także wtedy, gdy druga strona mogła się z łatwością dowiedzieć o jego treści (art. 384 KC).
Wzorzec w postaci elektronicznej trzeba udostępnić drugiej stronie przed zawarciem umowy tak, by mogła go przechowywać i odtwarzać w zwykłym toku czynności (art. 384 KC). W praktyce firmy dołączają ogólne warunki do oferty lub potwierdzenia zamówienia albo przesyłają je w wiadomości przed zawarciem umowy.
Przy wprowadzaniu ogólnych warunków przydają się następujące zasady organizacyjne:
- każda wersja ogólnych warunków ma datę i oznaczenie, a firma przechowuje wszystkie wersje;
- oferta, formularz zamówienia lub umowa odsyła do konkretnej wersji;
- firma zachowuje dowód przekazania warunków kontrahentowi przed zawarciem umowy;
- osoby, które przyjmują zamówienia i wysyłają oferty, stosują tę samą wersję dokumentu.
Czy w konkretnym modelu sprzedaży, np. przez platformę internetową lub przy zamówieniach telefonicznych, warunki zostały skutecznie wprowadzone, warto omówić z adwokatem przed ich wdrożeniem.
Ogólne warunki a postanowienia umowy
Jeśli treść umowy jest sprzeczna z wzorcem, strony są związane umową (art. 385 § 1 KC). Indywidualne ustalenia z kontrahentem, np. inny termin płatności w zamówieniu lub w umowie, mają więc pierwszeństwo przed sprzecznymi postanowieniami ogólnych warunków.
Z tego powodu ogólne warunki i dokumenty używane przy sprzedaży, takie jak oferty, cenniki i potwierdzenia zamówień, warto przygotowywać razem. Rozbieżności między nimi utrudniają później ustalenie, co strony faktycznie uzgodniły.
Gdy kontrahent ma własne ogólne warunki
Częstą sytuacją jest spotkanie dwóch wzorców. Zamawiający dołącza do zamówienia własne ogólne warunki zakupu, a dostawca przyjmuje zamówienie, powołując się na własne ogólne warunki sprzedaży. Jeżeli oba dokumenty regulują tę samą kwestię inaczej, np. termin płatności albo zakres odpowiedzialności, firma nie powinna zakładać, że zastosowanie znajdą wyłącznie jej warunki.
To, które postanowienia ostatecznie wiążą strony, zależy od treści obu wzorców i od przebiegu zawierania umowy. Kwestie najważniejsze dla firmy, np. termin płatności, zakres odpowiedzialności czy sąd właściwy, warto w takiej sytuacji uzgodnić wprost w samej umowie lub w potwierdzeniu zamówienia, a ocenę konkretnego przypadku omówić z adwokatem.
Kontrahent prowadzący jednoosobową działalność
Ogólne warunki stosowane wobec firm trafiają także do osób prowadzących jednoosobową działalność. Osoba fizyczna prowadząca działalność, która zawiera umowę związaną z tą działalnością, ale nieposiadającą dla niej charakteru zawodowego, może korzystać z części ochrony konsumenckiej, w tym z przepisów o klauzulach niedozwolonych (art. 385⁵ KC). Czy dotyczy to konkretnego kontrahenta, warto ocenić przed zastosowaniem wobec niego ogólnych warunków przygotowanych dla firm.
Zmiana ogólnych warunków i wersje językowe
Ogólne warunki zmienia się zwykle wraz z cennikiem, ofertą lub sposobem realizacji zamówień. To, czy nowa wersja obejmie umowy już zawarte, w tym umowy ramowe i stałe zlecenia, zależy od okoliczności, dlatego przed zmianą warto ustalić z adwokatem sposób jej wprowadzenia.
Przy kontrahentach z zagranicy firmy często przygotowują ogólne warunki w dwóch językach. Warto wtedy zapisać, która wersja językowa jest rozstrzygająca, i zadbać o zgodność obu tekstów. Więcej o dokumentach w kilku językach piszemy w poradniku Umowa w języku obcym i wersje językowe, a zagadnienia umów z kontrahentem zagranicznym opisujemy na stronie Kontrakty międzynarodowe.
Wprowadzenie własnych OWU w firmie
- Model sprzedażyJak firma zawiera umowy: oferty, zamówienia, platforma internetowa, umowy ramowe, kontrahenci z zagranicy.
- Treść warunkówZamówienia, ceny i płatności, dostawa i odbiór, reklamacje, odpowiedzialność, forma zmian, sąd właściwy, kolejność dokumentów.
- Doręczenie przed umowąPrzekazanie warunków kontrahentowi przed zawarciem umowy i zachowanie dowodu ich przekazania (art. 384 § 1 KC).
- Stosowanie i zmianyOznaczanie wersji, spójność z ofertą i zamówieniem, uzgadnianie kwestii istotnych w samej umowie, gdy kontrahent ma własny wzorzec. Sposób wprowadzenia nowej wersji ustala się przed zmianą.
Na co zwrócić uwagę
- Warunki przekazane po zawarciu umowy. Ogólne warunki dołączone dopiero do faktury lub dokumentu dostawy mogą nie spełniać wymogu doręczenia przed zawarciem umowy.
- Brak dowodu przekazania. Bez potwierdzenia, że kontrahent otrzymał ogólne warunki, trudno później wykazać, że go wiązały.
- Kilka niespójnych wersji. Różne wersje w ofertach, na stronie internetowej i w potwierdzeniach zamówień utrudniają ustalenie, która z nich obowiązywała.
- Założenie, że własne warunki zawsze wygrywają. Gdy kontrahent posługuje się własnym wzorcem, sprzeczne postanowienia mogą nie wejść do umowy w brzmieniu firmy.
- Gotowy wzór z innej branży. Dokument przygotowany dla innego modelu sprzedaży zwykle nie odpowiada sposobowi, w jaki firma zawiera umowy.
Gdy ogólne warunki sprzedaży zawierają postanowienie o zastrzeżeniu własności, przydatny jest poradnik Zastrzeżenie własności towaru: dokumenty sprzedawcy i wpłaty.