Katalog podstaw odstąpienia
Ustawa deweloperska wymienia 12 sytuacji, w których nabywca może odstąpić od umowy. Katalog jest zamknięty, co oznacza, że do odstąpienia potrzebna jest jedna z podstaw przewidzianych w ustawie. Wśród nich znajdują się m.in. brak w umowie elementów, które ustawa uznaje za wymagane, niezgodność umowy z prospektem informacyjnym, nieprzeniesienie własności w terminie oraz nieusunięcie wady istotnej.
W praktyce warto zestawić okoliczności sprawy z każdą z tych podstaw osobno. Przykładowo nabywca może jednocześnie zauważyć różnicę metrażu względem prospektu i zwłokę w budowie. Są to dwie różne kwestie, a każda z nich może prowadzić do innej oceny terminu i dalszych kroków. Jedno pismo opisujące wszystko ogólnie utrudnia później wskazanie, na której podstawie nabywca się opiera.
Ustawa ma charakter semiimperatywny. Postanowienia umowy deweloperskiej mniej korzystne dla nabywcy niż przepisy ustawy są nieważne, a w ich miejsce stosuje się odpowiednie przepisy ustawy. Zapis w akcie, który na przykład zawęża uprawnienia nabywcy, nie musi więc przesądzać sprawy. Jego skutki wymagają jednak oceny w konkretnej sprawie.
Termin na odstąpienie i jego początek
W większości przypadków ustawa daje nabywcy 30 dni od zawarcia umowy na złożenie oświadczenia o odstąpieniu. Datę zawarcia umowy deweloperskiej wyznacza akt notarialny, ponieważ umowa ta musi być zawarta w tej formie pod rygorem nieważności. Warto więc zapisać datę aktu i wyliczyć koniec terminu jeszcze przed analizą dalszych dokumentów.
Nie każda podstawa odstąpienia musi wiązać się z tym samym terminem. Odrębnej oceny wymaga zwłaszcza sytuacja, gdy przyczyną jest nieprzeniesienie własności w terminie albo wada istotna ujawniona przy odbiorze lokalu. Dlatego do każdej podstawy dobrze przypisać datę zdarzenia, od którego może zależeć termin, oraz dokument, który to zdarzenie potwierdza.
Przy liczeniu terminu pomocna jest prosta tabela z trzema kolumnami: data aktu, data ujawnienia okoliczności i data, w której nabywca otrzymał wyjaśnienie dewelopera. Ułatwia ona rozmowę z prawnikiem, który oceni, który termin dotyczy danej sprawy.
Opóźnienie w przeniesieniu własności – dodatkowy termin 120 dni
Gdy deweloper nie przenosi własności lokalu w terminie określonym w umowie, nabywca nie może od razu odstąpić. Ustawa wymaga, aby najpierw wyznaczył deweloperowi dodatkowy termin 120 dni na przeniesienie własności. Dopiero bezskuteczny upływ tego terminu otwiera drogę do odstąpienia z tej przyczyny.
Wezwanie z dodatkowym terminem warto przygotować tak, aby jasno wskazywało umowę, termin przeniesienia własności przewidziany w akcie oraz datę, od której biegnie wyznaczony termin. Dobrze zachować dowód nadania i doręczenia. Przy kilku nabywcach jednego lokalu, na przykład małżonkach, należy ustalić, kto podpisuje wezwanie i późniejsze oświadczenie.
W czasie biegu dodatkowego terminu deweloper może zawiadomić o terminie odbioru lokalu albo zaproponować aneks. Każde takie pismo warto zachować w całości i porównać z umową. Zgoda na zmianę terminu w aneksie może wpłynąć na dalszą ocenę opóźnienia.
Porządek działań przed odstąpieniem
- Ustalenie podstawyWskazanie, która z ustawowych sytuacji może dotyczyć sprawy i jakie dokumenty ją potwierdzają.
- Ustalenie terminuW większości przypadków 30 dni od zawarcia umowy; przy opóźnieniu w przeniesieniu własności najpierw dodatkowy termin 120 dni.
- Zebranie dokumentówAkt notarialny, prospekt z załącznikami, korespondencja z deweloperem, potwierdzenia wpłat.
- Ocena skutkówPrzed wysłaniem oświadczenia warto ustalić z prawnikiem rozliczenie wpłat i sposób złożenia oświadczenia.
Prospekt informacyjny, wady istotne i inne przyczyny
Deweloper ma obowiązek doręczyć prospekt informacyjny wraz z załącznikami przed zawarciem umowy. Prospekt staje się częścią umowy deweloperskiej. Jeżeli treść aktu odbiega od prospektu, na przykład co do powierzchni, standardu lub terminów, różnicę warto opisać punkt po punkcie, z odwołaniem do strony prospektu i paragrafu aktu. Szersze omówienie treści umowy zawiera poradnik Umowa deweloperska: forma, notariusz i koszty aktu.
Odrębną przyczyną odstąpienia jest nieusunięcie wady istotnej. Ustawa przewiduje dla wady istotnej szczególną procedurę przy odbiorze lokalu; jej przebieg i skutki dla prawa odstąpienia wymagają oceny w konkretnej sprawie. Przebieg odbioru i protokołu opisuje poradnik Odbiór mieszkania od dewelopera.
Notariusz sporządzający umowę deweloperską składa z urzędu wniosek o wpis roszczenia nabywcy do księgi wieczystej. Przy rozważaniu odstąpienia warto odczytać aktualny stan księgi, w tym ten wpis. Sposób odczytu opisuje poradnik Jak sprawdzić księgę wieczystą przed zakupem nieruchomości.
Dokumenty potrzebne do oceny
Do oceny odstąpienia przydadzą się:
- wypis aktu notarialnego umowy deweloperskiej wraz z aneksami,
- prospekt informacyjny z załącznikami w wersji doręczonej przed zawarciem umowy,
- umowa rezerwacyjna, jeżeli ją zawarto,
- potwierdzenia wpłat na mieszkaniowy rachunek powierniczy i harmonogram płatności,
- korespondencja z deweloperem, w tym zawiadomienia o odbiorze i protokoły,
- umowa kredytu, jeżeli zakup finansuje bank.
Rozliczenie wpłat po odstąpieniu, zwrot środków z rachunku powierniczego i wpływ odstąpienia na kredyt wymagają odrębnej analizy w konkretnej sprawie. Przed złożeniem oświadczenia warto te kwestie omówić, aby wiedzieć, jakie pisma trzeba będzie następnie skierować do dewelopera i banku.