Opoka · Krawczyk
ADWOKACI

Pozew frankowy przeciwko bankowi: podstawa i dokumenty

Pozew frankowy dotyczy umowy kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim, w której konsument kwestionuje postanowienia o przeliczaniu kwot według kursu waluty. Spór koncentruje się zwykle na klauzulach przeliczeniowych, czyli zasadach ustalania kursu i spreadu na podstawie tabeli kursowej banku. Od ich oceny zależy, czy umowa może dalej obowiązywać.

Każda umowa wymaga odrębnej analizy, ponieważ banki stosowały różne wzorce, a kredytobiorcy podpisywali w trakcie spłaty różne aneksy. Ten poradnik opisuje podstawę sporu, znaczenie nieważności umowy oraz dokumenty potrzebne do oceny sprawy. Przedawnienie i ugody z bankiem omawiają odrębne teksty.

Opoka · KrawczykStan prawny:

Podstawa sporu z bankiem

Punktem wyjścia jest dyrektywa Rady 93/13/EWG o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich. Zgodnie z jej art. 6 ust. 1 nieuczciwe postanowienie umowne nie wiąże konsumenta. Sąd bada tę kwestię z urzędu, a więc także wtedy, gdy strona nie powołała się na nią wprost. W prawie polskim odpowiednikiem są przepisy Kodeksu cywilnego o niedozwolonych postanowieniach umownych.

W sprawach frankowych ocena obejmuje zazwyczaj postanowienia, które pozwalały bankowi ustalać kurs stosowany do przeliczeń przewidzianych w umowie. Znaczenie ma przy tym rodzaj umowy. Kredyt indeksowany, denominowany i walutowy to różne konstrukcje umowy. Różnice między tymi konstrukcjami opisuje poradnik Kredyt indeksowany a denominowany.

Znaczenie ma także status kredytobiorcy jako konsumenta, czyli osoby fizycznej, która zaciągnęła zobowiązanie w celu niezwiązanym bezpośrednio z działalnością gospodarczą. Jeżeli kredyt miał związek z prowadzoną firmą albo umowę podpisało kilka osób, status stron wymaga ustalenia na początku sprawy.

Nieważność umowy według uchwały III CZP 25/22

Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25.04.2024 r., III CZP 25/22, ma moc zasady prawnej i wiąże składy Sądu Najwyższego. Potwierdziła ona linię orzeczniczą ukształtowaną wcześniej w sprawach frankowych.

Według uchwały abuzywnej klauzuli przeliczeniowej nie zastępuje się innym kursem, wynikającym z przepisu ustawy ani ze zwyczaju. Jeżeli po wyeliminowaniu takiej klauzuli nie da się ustalić wiążącego kursu, umowa nie wiąże stron także w pozostałym zakresie. Dlatego w pozwie frankowym centralne miejsce zajmuje opis klauzul przeliczeniowych i ich wpływu na dalsze obowiązywanie umowy.

To, czy konkretne postanowienie jest abuzywne i czy umowa bez niego może obowiązywać, ocenia sąd na tle treści danej umowy. Znaczenie mają przy tym aneksy podpisane w trakcie spłaty, na przykład umożliwiające spłatę rat bezpośrednio we frankach. Ich wpływ na sprawę wymaga indywidualnej oceny treści aneksu i okoliczności jego zawarcia.

Rozliczenie stron po upadku umowy

Z uchwały III CZP 25/22 wynika także, że przy nieważności umowy powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia po każdej ze stron. Konsument dochodzi zwrotu wpłaconych rat i innych kwot, a bank może dochodzić zwrotu wypłaconego kapitału. Te roszczenia rozlicza się odrębnie, choć dotyczą tej samej umowy.

Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 15.06.2023 r., C-520/21, wskazał, że po unieważnieniu umowy z powodu klauzul abuzywnych bank nie może żądać od konsumenta wynagrodzenia za korzystanie z kapitału ponad zwrot samego kapitału. Ten sam wyrok wskazuje, że dyrektywa nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu przez konsumenta dalszych roszczeń wobec banku, z poszanowaniem zasady proporcjonalności.

Przed wniesieniem pozwu warto zestawić łączną kwotę wpłat z kwotą wypłaconego kapitału. Pozwala to zrozumieć, jak może wyglądać rozliczenie z bankiem po zakończeniu sprawy. Kwestie terminów omawia poradnik Przedawnienie roszczeń frankowych, a o tym, kto ponosi koszty procesu po wyroku, informuje poradnik Koszty procesu w sprawie cywilnej.

Dokumenty do pozwu frankowego

Wyliczenie roszczenia opiera się na dokumentach banku, a nie na szacunkach. Do analizy umowy i przygotowania pozwu potrzebne są zwykle:

  • umowa kredytu wraz z regulaminem obowiązującym w dniu jej zawarcia,
  • wszystkie aneksy, także te dotyczące waluty spłaty,
  • harmonogram spłat,
  • zaświadczenie z banku o wysokości dokonanych spłat albo historia spłat,
  • dyspozycje wypłaty kredytu lub jego transz,
  • wcześniejsza reklamacja i odpowiedź banku, jeżeli zostały złożone,
  • informacja, czy kredyt jest nadal spłacany, czy został spłacony.

Zaświadczenie o spłatach przydaje się szczególnie, bo pokazuje dokonane wpłaty w ujęciu chronologicznym. Jeżeli kredyt zaciągnęli małżonkowie, którzy później się rozwiedli, albo mieszkanie zostało sprzedane, warto osobno ustalić, kto jest stroną umowy i jak rozliczono majątek. Zależności między kredytem a rozwodem opisuje poradnik Rozwód a kredyt hipoteczny.

Przygotowanie pozwu frankowego

  1. Rodzaj umowyUstalenie, czy kredyt jest indeksowany, denominowany czy walutowy, oraz wskazanie klauzul przeliczeniowych.
  2. DokumentyZebranie umowy, regulaminu, aneksów, harmonogramu i zaświadczenia o spłatach.
  3. Zestawienie kwotPorównanie sumy wpłat z kwotą wypłaconego kapitału.
  4. Ocena prawnaAnaliza abuzywności postanowień, wpływu aneksów i terminów.
  5. PozewSformułowanie żądań na podstawie oceny umowy i zestawienia kwot.

Najczęstsze pytania

Czy pozew frankowy jest możliwy, gdy podpisano aneks?

Odpowiedź zależy od treści aneksu i okoliczności jego zawarcia, które wymagają indywidualnej oceny. Dlatego aneksy dołącza się do dokumentów analizowanych przed pozwem.

Czy bank może żądać wynagrodzenia za korzystanie z kapitału?

W wyroku C-520/21 Trybunał Sprawiedliwości UE wskazał, że po unieważnieniu umowy z powodu klauzul abuzywnych bank nie może żądać takiego wynagrodzenia ponad zwrot kapitału. Zwrot samego kapitału pozostaje natomiast elementem rozliczenia stron.

Co zrobić, gdy to bank wniósł pozew przeciwko kredytobiorcy?

Pismo z sądu trzeba przeczytać w całości wraz z pouczeniem, ponieważ zawiera terminy procesowe. Nie należy go odkładać. Ogólne zasady przygotowania odpowiedzi opisuje poradnik Odpowiedź na pozew w sprawie cywilnej. Opis sytuacji wraz z datami można przekazać przez kontakt.

Czy przed pozwem frankowym warto rozważyć ugodę?

Banki przedstawiają kredytobiorcom propozycje ugód. Ich treść i skutki warto porównać z możliwym przebiegiem sprawy sądowej. Na co zwrócić uwagę, opisuje poradnik Ugoda z bankiem dla frankowiczów.

Powiązane poradniki

Mają Państwo pytanie dotyczące własnej sprawy?

Prosimy krótko opisać, czego dotyczy sprawa. Odpowiemy, czy i w jaki sposób możemy pomóc.

Kontakt z kancelarią

Źródła

  • Dyrektywa Rady 93/13/EWG o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich, art. 6 ust. 1.
  • Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22.
  • Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 15 czerwca 2023 r., C-520/21.
  • Kodeks cywilny, przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.