Podstawa sporu z bankiem
Punktem wyjścia jest dyrektywa Rady 93/13/EWG o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich. Zgodnie z jej art. 6 ust. 1 nieuczciwe postanowienie umowne nie wiąże konsumenta. Sąd bada tę kwestię z urzędu, a więc także wtedy, gdy strona nie powołała się na nią wprost. W prawie polskim odpowiednikiem są przepisy Kodeksu cywilnego o niedozwolonych postanowieniach umownych.
W sprawach frankowych ocena obejmuje zazwyczaj postanowienia, które pozwalały bankowi ustalać kurs stosowany do przeliczeń przewidzianych w umowie. Znaczenie ma przy tym rodzaj umowy. Kredyt indeksowany, denominowany i walutowy to różne konstrukcje umowy. Różnice między tymi konstrukcjami opisuje poradnik Kredyt indeksowany a denominowany.
Znaczenie ma także status kredytobiorcy jako konsumenta, czyli osoby fizycznej, która zaciągnęła zobowiązanie w celu niezwiązanym bezpośrednio z działalnością gospodarczą. Jeżeli kredyt miał związek z prowadzoną firmą albo umowę podpisało kilka osób, status stron wymaga ustalenia na początku sprawy.
Nieważność umowy według uchwały III CZP 25/22
Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25.04.2024 r., III CZP 25/22, ma moc zasady prawnej i wiąże składy Sądu Najwyższego. Potwierdziła ona linię orzeczniczą ukształtowaną wcześniej w sprawach frankowych.
Według uchwały abuzywnej klauzuli przeliczeniowej nie zastępuje się innym kursem, wynikającym z przepisu ustawy ani ze zwyczaju. Jeżeli po wyeliminowaniu takiej klauzuli nie da się ustalić wiążącego kursu, umowa nie wiąże stron także w pozostałym zakresie. Dlatego w pozwie frankowym centralne miejsce zajmuje opis klauzul przeliczeniowych i ich wpływu na dalsze obowiązywanie umowy.
To, czy konkretne postanowienie jest abuzywne i czy umowa bez niego może obowiązywać, ocenia sąd na tle treści danej umowy. Znaczenie mają przy tym aneksy podpisane w trakcie spłaty, na przykład umożliwiające spłatę rat bezpośrednio we frankach. Ich wpływ na sprawę wymaga indywidualnej oceny treści aneksu i okoliczności jego zawarcia.
Rozliczenie stron po upadku umowy
Z uchwały III CZP 25/22 wynika także, że przy nieważności umowy powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia po każdej ze stron. Konsument dochodzi zwrotu wpłaconych rat i innych kwot, a bank może dochodzić zwrotu wypłaconego kapitału. Te roszczenia rozlicza się odrębnie, choć dotyczą tej samej umowy.
Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 15.06.2023 r., C-520/21, wskazał, że po unieważnieniu umowy z powodu klauzul abuzywnych bank nie może żądać od konsumenta wynagrodzenia za korzystanie z kapitału ponad zwrot samego kapitału. Ten sam wyrok wskazuje, że dyrektywa nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu przez konsumenta dalszych roszczeń wobec banku, z poszanowaniem zasady proporcjonalności.
Przed wniesieniem pozwu warto zestawić łączną kwotę wpłat z kwotą wypłaconego kapitału. Pozwala to zrozumieć, jak może wyglądać rozliczenie z bankiem po zakończeniu sprawy. Kwestie terminów omawia poradnik Przedawnienie roszczeń frankowych, a o tym, kto ponosi koszty procesu po wyroku, informuje poradnik Koszty procesu w sprawie cywilnej.
Dokumenty do pozwu frankowego
Wyliczenie roszczenia opiera się na dokumentach banku, a nie na szacunkach. Do analizy umowy i przygotowania pozwu potrzebne są zwykle:
- umowa kredytu wraz z regulaminem obowiązującym w dniu jej zawarcia,
- wszystkie aneksy, także te dotyczące waluty spłaty,
- harmonogram spłat,
- zaświadczenie z banku o wysokości dokonanych spłat albo historia spłat,
- dyspozycje wypłaty kredytu lub jego transz,
- wcześniejsza reklamacja i odpowiedź banku, jeżeli zostały złożone,
- informacja, czy kredyt jest nadal spłacany, czy został spłacony.
Zaświadczenie o spłatach przydaje się szczególnie, bo pokazuje dokonane wpłaty w ujęciu chronologicznym. Jeżeli kredyt zaciągnęli małżonkowie, którzy później się rozwiedli, albo mieszkanie zostało sprzedane, warto osobno ustalić, kto jest stroną umowy i jak rozliczono majątek. Zależności między kredytem a rozwodem opisuje poradnik Rozwód a kredyt hipoteczny.
Przygotowanie pozwu frankowego
- Rodzaj umowyUstalenie, czy kredyt jest indeksowany, denominowany czy walutowy, oraz wskazanie klauzul przeliczeniowych.
- DokumentyZebranie umowy, regulaminu, aneksów, harmonogramu i zaświadczenia o spłatach.
- Zestawienie kwotPorównanie sumy wpłat z kwotą wypłaconego kapitału.
- Ocena prawnaAnaliza abuzywności postanowień, wpływu aneksów i terminów.
- PozewSformułowanie żądań na podstawie oceny umowy i zestawienia kwot.