W skrócie
- Sprawy o rozwód rozpoznaje w pierwszej instancji sąd okręgowy (art. 17 pkt 1 KPC), a zaskarżony wyrok trafia do sądu drugiej instancji.
- Wyrok nie staje się prawomocny w dniu ogłoszenia. Gdy nikt go nie zaskarży, uprawomocnia się po upływie terminu na zaskarżenie.
- Po wniesieniu apelacji prawomocność wyroku zależy od sądu drugiej instancji, a dopiero prawomocny wyrok rozwiązuje małżeństwo.
- Apelacja podlega opłacie sądowej. Jej wysokość i termin na wniesienie apelacji omówi adwokat.
- Rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej i o alimentach można także zmienić później, w odrębnym postępowaniu, jeśli zmienią się okoliczności (art. 106 i art. 138 KRO).
Czego może dotyczyć apelacja
Wyrok rozwodowy obejmuje zwykle kilka rozstrzygnięć. Sąd orzeka rozwód albo oddala powództwo, a przy żądaniu choćby jednego z małżonków ustala, czy i który z nich ponosi winę rozkładu pożycia (art. 57 § 1 KRO). W tym samym wyroku sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, o kontaktach z nimi i o kosztach ich utrzymania (art. 58 § 1 KRO).
Jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, wyrok określa też sposób korzystania z niego (art. 58 § 2 KRO). Na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku podzielić majątek wspólny, o ile nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu (art. 58 § 3 KRO). Pozew może obejmować także żądanie alimentów od drugiego małżonka (art. 60 KRO).
Niezadowolenie strony często dotyczy tylko jednego z tych elementów, na przykład orzeczenia o winie albo kontaktów z dzieckiem. Czy apelacja może objąć wyłącznie wybraną część wyroku i jak wpłynie to na pozostałe rozstrzygnięcia, omówi adwokat po zapoznaniu się z wyrokiem.
Apelacja a prawomocność wyroku
Wyrok uprawomocnia się wtedy, gdy nie można go już zaskarżyć. Rezygnacja z zaskarżenia skraca więc drogę do prawomocności, ale zamyka możliwość zaskarżenia. Po wniesieniu apelacji prawomocność wyroku zależy od sądu drugiej instancji.
Ma to praktyczne skutki, bo nowe małżeństwo można zawrzeć dopiero po uprawomocnieniu się wyroku. Od tej chwili zależą także inne skutki rozwodu, opisane w poradniku Ile trwa rozwód. Datę uprawomocnienia można potwierdzić w sądzie, który wydał wyrok.
Terminy i kolejne pisma
Po ogłoszeniu wyroku liczy się czas, bo termin na zaskarżenie jest ograniczony. Długość terminów, zdarzenie, od którego się je liczy, oraz pisma, które trzeba złożyć przed apelacją, omówi adwokat w konkretnej sprawie.
Dlatego najlepiej skontaktować się z adwokatem jeszcze w dniu ogłoszenia wyroku albo krótko po nim. Pomocne jest zanotowanie daty ogłoszenia, daty doręczenia każdego pisma z sądu i zachowanie kopert oraz potwierdzeń odbioru.
Apelacja od wyroku rozwodowego krok po kroku
- Ogłoszenie wyrokuWyrok sądu okręgowego nie staje się prawomocny w dniu ogłoszenia. Warto zanotować datę ogłoszenia i daty doręczenia pism z sądu.
- Decyzja o zaskarżeniuZ adwokatem ustala się, czy zaskarżyć wyrok, których rozstrzygnięć ma dotyczyć apelacja i jakie pisma złożyć w jakich terminach.
- Przygotowanie apelacjiApelacja podlega opłacie sądowej. Gromadzi się wyrok, pisma złożone w sprawie i dowody, a w razie potrzeby rozważa wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
- Sąd drugiej instancjiPo wniesieniu apelacji o prawomocności wyroku decyduje sąd drugiej instancji.
- Prawomocny wyrokDopiero prawomocny wyrok rozwiązuje małżeństwo. Datę uprawomocnienia można potwierdzić w sądzie, który wydał wyrok.Gdy nikt nie zaskarży wyroku – po upływie terminu na zaskarżenie
Co przygotować przed rozmową z adwokatem
Ocena szans apelacji wymaga znajomości wyroku i przebiegu sprawy w pierwszej instancji. Na spotkanie warto zabrać:
- wyrok, a jeśli strona go otrzymała, także jego pisemne uzasadnienie;
- pozew, odpowiedź na pozew i pozostałe pisma złożone w sprawie;
- pisma z sądu wraz z kopertami lub potwierdzeniami odbioru, z których wynikają daty doręczeń;
- dowody, które strona przedstawiła, oraz informację o dowodach, których sąd nie przeprowadził;
- pisemne porozumienie rodzicielskie, jeśli zostało złożone w sprawie;
- krótką notatkę o tym, z którym rozstrzygnięciem i dlaczego strona się nie zgadza.
Lista jest pomocnicza, a komplet dokumentów zależy od sprawy.
Pytania do adwokata
Przed decyzją o apelacji dobrze jest uzyskać odpowiedzi na kilka pytań. Najwięcej wątpliwości budzą zwykle terminy oraz zakres zaskarżenia.
- Do kiedy można wnieść apelację w tej sprawie i od jakiej daty liczy się termin?
- Czy przed apelacją trzeba złożyć inne pismo do sądu?
- Czy apelacja może dotyczyć tylko części wyroku, np. winy, alimentów albo kontaktów z dzieckiem?
- Jakie zarzuty wobec wyroku da się postawić i czym je wykazać?
- Jaka jest opłata od apelacji i czy w tej sytuacji można wnioskować o zwolnienie od kosztów sądowych?
- Jak apelacja wpłynie na termin uprawomocnienia wyroku i na plany związane z nowym małżeństwem, nazwiskiem albo podziałem majątku?
- Czy zamiast apelacji lepszym rozwiązaniem będzie późniejszy wniosek o zmianę rozstrzygnięcia dotyczącego dzieci lub alimentów?
Apelacja czy późniejsza zmiana rozstrzygnięcia
Apelacja służy zakwestionowaniu wyroku, który zapadł. Inną drogą jest zmiana rozstrzygnięcia po uprawomocnieniu się wyroku, gdy zmienią się okoliczności. Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, orzeczenie o władzy rodzicielskiej można zmienić, także w części zawartej w wyroku rozwodowym (art. 106 KRO).
Alimenty ustalone w wyroku można zmienić w razie zmiany stosunków (art. 138 KRO). Szerzej piszemy o tym w poradnikach Rozwód a dzieci, Podwyższenie alimentów oraz Obniżenie i uchylenie alimentów. Która droga lepiej odpowiada sytuacji, zależy od tego, czy strona kwestionuje samo rozstrzygnięcie, czy powołuje się na zmianę, która nastąpiła później.
Koszty apelacji
Od apelacji pobiera się opłatę sądową. Przepisy o jej wysokości i zasady liczenia opłaty w sprawie rozwodowej omówi adwokat, podobnie jak koszty pomocy prawnej, które ustala się indywidualnie. Ogólne zasady opłat w sprawie o rozwód opisujemy w poradniku Ile kosztuje rozwód.
Zwolnienia od kosztów sądowych może domagać się osoba fizyczna, która oświadczy, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). O zwolnieniu decyduje sąd, a jego zakres przy apelacji zależy od okoliczności sprawy.
Typowe błędy
- Czekanie z decyzją. Po upływie terminu na zaskarżenie wyrok staje się prawomocny.
- Brak notatek o datach. Bez daty ogłoszenia wyroku i dat doręczeń trudno ustalić, do kiedy można działać.
- Apelacja wobec całego wyroku bez analizy. Niezadowolenie z jednego rozstrzygnięcia nie musi oznaczać, że warto kwestionować pozostałe.
- Pomylenie apelacji ze zmianą okoliczności. Późniejsza zmiana sytuacji dziecka lub możliwości zarobkowych może być podstawą odrębnego wniosku (art. 106 i art. 138 KRO).
- Planowanie ślubu przed prawomocnością. Nowe małżeństwo można zawrzeć dopiero po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego.