Kiedy dziecko płaci alimenty na rodziców
Kodeks rodzinny i opiekuńczy nakłada obowiązek alimentacyjny na krewnych w linii prostej (art. 128 KRO). Do tej grupy należą zarówno dzieci wobec rodziców, jak i rodzice wobec dzieci, a także dziadkowie i wnuki. Obowiązek dorosłego dziecka wobec rodzica nie jest więc odrębną instytucją, tylko jednym z przejawów tej samej zasady.
Z samego pokrewieństwa nie wynika jednak, że każdy rodzic otrzyma alimenty od każdego dziecka. Sąd ocenia sytuację materialną i życiową obu stron, a przesłanki żądania rodzica adwokat omawia na podstawie dokumentów konkretnej sprawy. Do czasu wyroku albo ugody nie ma też ustalonej kwoty, którą dziecko musiałoby płacić.
KRO określa również kolejność, w jakiej obowiązek obciąża poszczególnych krewnych (art. 129 KRO). Jak ta kolejność wpływa na sprawę rodzica, który ma kilkoro dzieci, małżonka albo byłego małżonka, ocenia adwokat po zapoznaniu się z sytuacją całej rodziny.
Alimenty na rodzica a inne rodzaje alimentów
Alimenty na rodzica należy odróżnić od alimentów między małżonkami. Obowiązek wobec byłego małżonka ma własne warunki, związane m.in. z orzeczeniem o winie rozkładu pożycia (art. 60 KRO). Piszemy o nim w poradniku Alimenty na byłego małżonka.
Odwrotną sytuację, w której to starsze pokolenie płaci na wnuki, opisujemy w poradniku Alimenty od dziadków. Obowiązek rodziców wobec własnych dzieci omawiamy w poradniku Alimenty na dziecko.
Alimenty na rodziców a dochody dzieci
Przepis o zakresie świadczeń alimentacyjnych łączy je z usprawiedliwionymi potrzebami uprawnionego oraz z możliwościami zarobkowymi i majątkowymi zobowiązanego (art. 135 § 1 KRO). Przy alimentach na dziecko przyjmuje się, że liczą się możliwości, a nie wyłącznie faktycznie osiągane dochody. Jak sąd zastosuje to kryterium w sprawie rodzica przeciwko dorosłemu dziecku, zależy od dowodów obu stron.
Po stronie rodzica znaczenie mają zwykle jego dochody, w tym emerytura lub renta, a także stałe wydatki na mieszkanie, leczenie i codzienne utrzymanie. Po stronie dziecka chodzi o jego sytuację zarobkową i majątkową, a w sprawie można przedstawić także jego obciążenia, np. utrzymanie własnych dzieci. Dlatego przed sprawą warto rzetelnie zestawić dochody i koszty, zamiast opierać się na szacunkach.
Wysokość alimentów nie wynika z żadnej tabeli. Sąd ustala ją w konkretnej sprawie, a strony mogą ją również uzgodnić w umowie lub ugodzie.
Kiedy nie trzeba płacić alimentów na rodziców
Czy złe relacje, brak kontaktu albo zachowanie rodzica w przeszłości wpływają na obowiązek dorosłego dziecka, zależy od okoliczności sprawy i wymaga oceny adwokata. Nie należy zakładać z góry ani tego, że obowiązek nie istnieje, ani tego, że żądanie rodzica zostanie uwzględnione.
Szczególnie trudne są sprawy, w których rodzic nie wywiązywał się z obowiązków wobec dziecka, np. nie płacił alimentów albo został pozbawiony władzy rodzicielskiej. Taka historia może mieć znaczenie dla oceny sprawy, ale nie przesądza automatycznie o jej wyniku. O samym pozbawieniu władzy piszemy w poradniku Pozbawienie władzy rodzicielskiej.
Dziecko, które otrzymało pozew, przedstawia w sprawie własne stanowisko i dowody: dokumenty o dochodach i wydatkach, a także fakty dotyczące relacji z rodzicem. Okoliczności z przeszłości warto opisać chronologicznie i poprzeć dokumentami, np. wcześniejszymi orzeczeniami sądu.
Alimenty na rodziców a MOPS i dom pomocy społecznej
Wiele pytań o alimenty na rodziców pojawia się wtedy, gdy rodzic korzysta z pomocy społecznej albo przebywa w domu pomocy społecznej. Zasad pomocy społecznej ani ewentualnego udziału rodziny w jej kosztach nie opisujemy. Pismo z ośrodka pomocy społecznej warto zachować razem z kopertą i datą doręczenia, a przed odpowiedzią omówić je z adwokatem.
Sprawa o alimenty na rodzica w sądzie
Porozumienie bez procesu
Rodzic i dorosłe dziecko mogą ustalić wysokość świadczeń w umowie albo w ugodzie, także zawartej w mediacji. Przepisy o zmianie obowiązku alimentacyjnego obejmują zarówno orzeczenia, jak i umowy (art. 138 KRO). O mediacji piszemy w poradniku Mediacja rodzinna i rozwodowa.
Pozew rodzica
Gdy porozumienie nie jest możliwe, rodzic jako powód wnosi pozew przeciwko dziecku, które jest pozwanym. Sprawy o alimenty co do zasady rozpoznaje sąd rejonowy, niezależnie od kwoty (art. 16 i 17 pkt 4 KPC). Który sąd jest właściwy miejscowo, adwokat ustala w konkretnej sprawie.
Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Treść pozwu i wartość przedmiotu sporu opisujemy w poradniku Pozew o alimenty.
Zabezpieczenie na czas sprawy
Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem sprawy lub w jej toku (art. 730 § 2 KPC). Zasady opisujemy w poradniku Zabezpieczenie alimentów na czas sprawy.
Odpowiedź dziecka na pozew
Korespondencji z sądu nie należy ignorować. Odpowiedź na pozew pozwala dziecku przedstawić własne dochody i wydatki, obowiązki wobec własnej rodziny oraz okoliczności dotyczące relacji z rodzicem. Terminy i skutki ich przekroczenia warto omówić z adwokatem od razu po doręczeniu pisma.
Sprawa o alimenty na rodzica krok po kroku
- Próba porozumieniaRodzic i dorosłe dziecko mogą ustalić wysokość świadczeń w umowie albo w ugodzie, także zawartej w mediacji.
- Pozew rodzicaRodzic jako powód wnosi pozew przeciwko dziecku. Sprawy o alimenty co do zasady rozpoznaje sąd rejonowy, niezależnie od kwoty.
- Zabezpieczenie na czas sprawySąd może udzielić zabezpieczenia.Przed wszczęciem sprawy lub w jej toku
- Odpowiedź dzieckaDziecko przedstawia własne dochody i wydatki, obowiązki wobec własnej rodziny oraz okoliczności dotyczące relacji z rodzicem.
- Wyrok lub ugoda i późniejsze zmianyW razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy o alimentach.
Zmiana alimentów i zaległości
W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy o alimentach (art. 138 KRO). Dotyczy to obu stron: rodzic może żądać podwyższenia, gdy jego potrzeby wzrosły, a dziecko obniżenia albo uchylenia obowiązku, gdy np. zmniejszyły się jego możliwości. Samo zaprzestanie płacenia nie zmienia wyroku ani ugody.
Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem trzech lat (art. 137 § 1 KRO). Szerzej piszemy o tym w poradnikach Przedawnienie alimentów i zaległe raty oraz Obniżenie i uchylenie alimentów.
Co przygotować przed rozmową z adwokatem
Rodzic, który rozważa pozew, może zebrać m.in.:
- dokumenty o dochodach, np. decyzję o emeryturze lub rencie;
- rachunki za mieszkanie, leczenie, leki i opiekę;
- informacje o dzieciach i innych członkach rodziny, którzy mogą być zobowiązani;
- dotychczasową korespondencję z dziećmi w sprawie pomocy finansowej.
Dorosłe dziecko, które otrzymało pozew albo wezwanie, może zebrać m.in.:
- dokumenty o własnych dochodach i stałych wydatkach;
- informacje o osobach, które utrzymuje, np. o własnych dzieciach;
- orzeczenia i dokumenty dotyczące przeszłości rodzinnej, np. wcześniejsze sprawy o alimenty lub o władzę rodzicielską;
- otrzymane pisma z sądu lub z ośrodka pomocy społecznej wraz z datą doręczenia.
Lista jest pomocnicza, a komplet dokumentów zależy od sprawy.
Typowe błędy
- Założenie, że pokrewieństwo samo przesądza o kwocie. Obowiązek wynika z art. 128 KRO, ale wysokość świadczeń ustala sąd albo strony w umowie lub ugodzie.
- Założenie z góry, że obowiązku nie ma albo że rodzic na pewno wygra. Wpływ relacji rodzinnych i przeszłości na obowiązek dziecka zależy od okoliczności sprawy.
- Ignorowanie pism z sądu lub z ośrodka pomocy społecznej. Brak odpowiedzi utrudnia przedstawienie własnego stanowiska i dowodów.
- Mylenie alimentów na rodzica z alimentami na byłego małżonka. To odrębne obowiązki z innymi warunkami (art. 60 KRO).
- Jednostronne wstrzymanie płatności po wyroku. Wyrok lub ugodę zmienia się w trybie art. 138 KRO, a nie decyzją jednej strony.