Podstawa prawna alimentów od dziadków
Kodeks rodzinny i opiekuńczy nakłada obowiązek alimentacyjny na krewnych w linii prostej oraz na rodzeństwo (art. 128 KRO). Dziadkowie są krewnymi dziecka w linii prostej, ale nie stoją w tej samej kolejce co rodzice.
Wobec dziecka zobowiązani są w pierwszej kolejności rodzice (art. 129 KRO). Obowiązek dalszych krewnych, w tym dziadków, powstaje dopiero wtedy, gdy rodzice nie mogą go wykonać (art. 132 KRO). Alimenty od dziadków to więc rozwiązanie zastępcze, a nie równoległe do alimentów od rodziców.
Kiedy alimenty od dziadków
Obowiązek dziadków powstaje, gdy obowiązku nie może wykonać żaden z rodziców, ponieważ (art. 129 i 132 KRO):
- rodziców nie ma;
- rodzice nie są w stanie płacić;
- uzyskanie od rodziców środków na czas jest niemożliwe albo połączone z nadmiernymi trudnościami.
W sprawie trzeba więc wykazać, która z tych sytuacji zachodzi, i poprzeć to dokumentami. Ocena dotyczy obojga rodziców, a nie tylko tego, który nie płaci. Znaczenie ma zatem także sytuacja rodzica, z którym dziecko mieszka na co dzień.
Alimenty od dziadków, gdy ojciec nie płaci
Gdy drugi rodzic nie płaci zasądzonych alimentów, pojawia się pytanie o alimenty od dziadków. Brak wpłat nie oznacza jednak automatycznie, że uzyskanie środków od rodzica jest niemożliwe. Gdy istnieje wyrok lub ugoda, można złożyć do komornika wniosek o wszczęcie egzekucji, co opisujemy w poradniku Zaległe alimenty: komornik i fundusz alimentacyjny.
Przebieg i wynik egzekucji mogą później posłużyć jako dowód, że uzyskanie środków od rodzica na czas jest niemożliwe albo połączone z nadmiernymi trudnościami. Czy w konkretnej sprawie wystarczy to do wystąpienia przeciwko dziadkom, oceni adwokat na podstawie dokumentów. To samo dotyczy sytuacji, w której alimentów od rodzica jeszcze nie ustalono.
Te same zasady obowiązują, gdy alimentów nie płaci matka. Przepisy mówią o rodzicach, a nie wyłącznie o ojcu.
Alimenty od dziadków po śmierci ojca
Śmierć rodzica to sytuacja, w której jednego z zobowiązanych w pierwszej kolejności już nie ma. Przepisy odnoszą obowiązek dziadków do tego, czy obowiązku nie może wykonać żaden z rodziców (art. 129 i 132 KRO). Gdy ojciec nie żyje, co do zasady trzeba więc ocenić również, czy obowiązek może wykonać matka dziecka.
Jeżeli drugi rodzic nie jest w stanie pokryć potrzeb dziecka w całości, w grę może wchodzić żądanie wobec dziadków. W jakim zakresie i wobec których dziadków, oceni adwokat po zapoznaniu się z sytuacją rodziny.
Od czego zależy wysokość alimentów od dziadków
Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (art. 135 § 1 KRO). W sprawie przeciwko dziadkom liczą się więc potrzeby dziecka oraz możliwości babci lub dziadka, od których żąda się alimentów. Przepisy nie podają tabel ani kwot.
Jak zastępczy charakter obowiązku przekłada się na wysokość świadczeń w konkretnej sprawie, omówi adwokat. Ogólne kryteria opisujemy w poradniku Wysokość alimentów na dziecko.
Alimenty od dziadków a fundusz alimentacyjny
Fundusz alimentacyjny to odrębne świadczenie, o które wnioskuje się w gminie, a nie w sądzie, po bezskutecznej egzekucji alimentów. Ma własne warunki ustawowe, w tym kryterium dochodowe. Nie jest więc alternatywną nazwą alimentów od dziadków, a sprawa przeciwko dziadkom toczy się przed sądem.
Czy korzystanie ze świadczeń z funduszu wpływa na żądanie wobec dziadków, adwokat oceni w konkretnej sprawie. Warunki funduszu opisujemy w poradniku Zaległe alimenty: komornik i fundusz alimentacyjny.
Pozew o alimenty od dziadków
Uprawnionym do alimentów jest dziecko. Sprawę o alimenty co do zasady rozpoznaje sąd rejonowy, a pozew można złożyć według miejsca zamieszkania dziecka jako osoby uprawnionej (art. 16, 17 pkt 4 i 32 KPC). Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.).
W pozwie przeciwko dziadkom, oprócz potrzeb dziecka, opisuje się przyczynę, dla której obowiązku nie wykonują rodzice. Przeciwko którym dziadkom skierować pozew i kto reprezentuje w sprawie małoletnie dziecko, oceni adwokat. Ogólny przebieg sprawy, w tym wartość przedmiotu sporu i załączniki, opisujemy w poradniku Pozew o alimenty.
Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem sprawy lub w jej toku (art. 730 § 2 KPC). W sprawie o alimenty zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu do zapłaty jednorazowo albo okresowo określonej sumy (art. 753 § 1 KPC). Szerzej piszemy o tym w poradniku Zabezpieczenie alimentów na czas sprawy.
Alimenty od dziadków krok po kroku
- Sytuacja rodzicówUstala się, czy rodziców nie ma, czy nie są w stanie płacić, czy uzyskanie od nich środków na czas jest niemożliwe albo połączone z nadmiernymi trudnościami.
- Egzekucja od rodzicaGdy istnieje wyrok lub ugoda, można złożyć do komornika wniosek o wszczęcie egzekucji. Jej przebieg i wynik mogą służyć jako dowód w sprawie przeciwko dziadkom.
- DokumentyZbiera się akt urodzenia dziecka, orzeczenia lub ugody o alimentach, dokumenty z egzekucji oraz wykaz kosztów dziecka z dowodami.
- Pozew do sądu rejonowegoPozew można złożyć według miejsca zamieszkania dziecka. Opisuje się w nim potrzeby dziecka i przyczynę, dla której obowiązku nie wykonują rodzice.
- Wniosek o zabezpieczenieSąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem sprawy lub w jej toku, zobowiązując do zapłaty jednorazowo albo okresowo określonej sumy.
Co przygotować przed rozmową z adwokatem
Przed rozmową warto zebrać dokumenty, które pokazują sytuację dziecka i obojga rodziców:
- akt urodzenia dziecka, a gdy rodzic nie żyje, także akt zgonu;
- wyrok, ugodę lub inne orzeczenie o alimentach od rodzica, jeśli są;
- dokumenty z postępowania egzekucyjnego, np. pisma komornika o jego przebiegu i wyniku;
- wykaz miesięcznych kosztów dziecka i dowody tych kosztów, np. rachunki;
- znane informacje o dochodach i sytuacji rodziców oraz dziadków, od których miałyby być alimenty.
Lista jest pomocnicza, a komplet dokumentów zależy od sprawy. Zobacz też: Jak przygotować się do pierwszej rozmowy.
Typowe błędy
- Pozew przeciwko dziadkom zamiast działań wobec rodzica. Dziadkowie odpowiadają zastępczo, więc trzeba wykazać, że obowiązku nie może wykonać żaden z rodziców (art. 132 KRO).
- Pominięcie sytuacji drugiego rodzica. Ocena dotyczy obojga rodziców, także tego, z którym dziecko mieszka.
- Brak dokumentów z egzekucji. Bez nich trudniej wykazać, że uzyskanie środków od rodzica jest niemożliwe albo połączone z nadmiernymi trudnościami.
- Mylenie funduszu alimentacyjnego z alimentami od dziadków. Fundusz to świadczenie przyznawane w gminie, a alimenty od dziadków zasądza sąd.