Zaliczka czy zadatek
Zaliczka i zadatek to dwie różne wpłaty, choć obie przekazuje się przed wykonaniem usługi. Gdy umowa zostanie wykonana, zarówno zaliczkę, jak i zadatek zalicza się na poczet ceny. Różnica ujawnia się dopiero wtedy, gdy jedna ze stron umowy nie wykona.
Skutki zadatku reguluje art. 394 Kodeksu cywilnego. Zaliczka nie ma odrębnej regulacji i rozlicza się ją według zasad ogólnych. Kwalifikacja konkretnej wpłaty wymaga oceny, dlatego warto sprawdzić, jak nazwano ją w umowie, w zamówieniu, w tytule przelewu i w wiadomościach od wykonawcy. Jeżeli w tych dokumentach pojawiają się różne określenia, dobrze zestawić je w jednej notatce z datami.
Zaliczka po niewykonanej usłudze
Rozliczenie zaliczki, gdy usługodawca nie wykonał umowy, zależy od okoliczności sprawy, dlatego jej zwrot wymaga oceny na tle konkretnych dokumentów. Przykładowo osoba zamówiła wykonanie szafy wnękowej i wpłaciła część ceny. Stolarz nie pojawił się w umówionym terminie, a później przestał odbierać telefony. W takiej sytuacji warto zebrać dokumenty i rozważyć pisemne wezwanie do zwrotu wpłaconej kwoty.
Inaczej trzeba ocenić sytuację, w której to klient rezygnuje z usługi przed jej wykonaniem. Rozliczenie wpłaty zależy wtedy od treści umowy i okoliczności. Taka sprawa wymaga oceny na tle konkretnych dokumentów.
Gdy wykonawca rozpoczął pracę, ale jej nie dokończył, wpłaty warto zestawić z zakresem prac, które rzeczywiście wykonał. Przy remontach opisuje to poradnik Wykonawca remontu nie dokończył prac: co ustalić.
Zadatek przy usłudze
Jeżeli strony uzgodniły zadatek, a usługodawca nie wykonał umowy, klient co do zasady może od umowy odstąpić i żądać sumy dwukrotnie wyższej od zadatku (art. 394 KC). Gdy to klient nie wykonuje umowy, usługodawca może odstąpić i zachować otrzymany zadatek. Przed złożeniem oświadczenia warto zebrać korespondencję pokazującą przebieg ustaleń i to, która strona nie wykonała umowy.
Zadatek przy kupnie nieruchomości opisuje poradnik Zadatek przy kupnie mieszkania: zwrot i dwukrotność. Rozliczenia przedpłat między firmami omawia z kolei poradnik Zaliczka a zadatek w umowie B2B.
Dokumenty i wezwanie do zwrotu zaliczki
Przed wysłaniem wezwania warto przygotować:
- umowę, zamówienie lub ofertę z opisem usługi i terminem,
- potwierdzenie wpłaty z datą, kwotą i tytułem przelewu,
- wiadomości, w których wykonawca potwierdza termin, przesuwa go albo odwołuje,
- notatkę z datami nieobecności wykonawcy i prób kontaktu,
- rachunki za dodatkowe koszty poniesione z powodu niewykonania usługi.
Wezwanie dobrze sporządzić na piśmie. Warto wskazać w nim umowę, kwotę wpłaty, datę przelewu, żądanie zwrotu oraz termin i numer rachunku do zwrotu. Wezwanie najlepiej wysłać w sposób pozwalający wykazać jego doręczenie, np. listem poleconym albo na adres e-mail używany wcześniej w korespondencji z wykonawcą.
Jeżeli niewykonanie usługi spowodowało dodatkową szkodę, np. konieczność zamówienia droższej usługi u innej firmy w krótkim czasie, znaczenie może mieć art. 471 KC. Każdą taką pozycję warto udokumentować.
Typowe trudności przy odzyskiwaniu zaliczki
Wiele spraw komplikuje się już na etapie dowodów. Wykonawca kilka razy przesuwa termin w rozmowie telefonicznej, a klient nie ma żadnego zapisu tych ustaleń. Dlatego każdą nową datę zaproponowaną przez usługodawcę warto potwierdzić krótką wiadomością, np. „zgodnie z rozmową ekipa rozpocznie prace 12 maja”.
Trudności pojawiają się także przy wpłacie gotówką. Jeżeli wykonawca nie wystawił pokwitowania, późniejsze wykazanie kwoty i daty przekazania pieniędzy bywa trudne. Przy płatności gotówkowej warto więc poprosić o pokwitowanie z datą, kwotą, podpisem i opisem usługi.
Korespondencja z wykonawcą często znajduje się wyłącznie w telefonie. Przed zmianą urządzenia lub usunięciem rozmowy dobrze zapisać zrzuty ekranu z widocznymi datami i numerem nadawcy. Takie zestawienie przydaje się zarówno przy wezwaniu, jak i w rozmowie z rzecznikiem konsumentów.
Gdy usługodawca nie odpowiada
Konsument może zwrócić się o bezpłatną pomoc do powiatowego lub miejskiego rzecznika konsumentów, który może wystąpić do przedsiębiorcy. Wojewódzki inspektorat Inspekcji Handlowej prowadzi mediacje i stałe polubowne sądy konsumenckie. Roszczenia o zwrot zaliczki można też dochodzić przed sądem powszechnym.
Przy każdej z tych dróg przydaje się to samo zestawienie dokumentów i dat. Dobrze też zachować dane wykonawcy z ogłoszenia, strony internetowej lub faktury, bo ułatwiają one ustalenie, kto jest drugą stroną umowy.