Opoka · Krawczyk
ADWOKACI

Zgoda drugiego rodzica na wyjazd dziecka za granicę: kiedy decyduje sąd i co grozi

Gdy władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, o istotnych sprawach dziecka decydują oni wspólnie. Jeśli wyjazd z dzieckiem za granicę jest taką sprawą, potrzebna jest zgoda drugiego rodzica, a gdy rodzice się nie porozumieją, rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 2 KRO). Jeśli dziecko zostanie wywiezione lub zatrzymane za granicą z naruszeniem prawa do opieki drugiego rodzica, ten może wystąpić z wnioskiem o jego niezwłoczny powrót na podstawie konwencji haskiej z 1980 r.

Opoka · KrawczykStan prawny:

Zgoda drugiego rodzica na wyjazd dziecka za granicę

O tym, czy na konkretny wyjazd potrzebna jest zgoda drugiego rodzica, decyduje to, czy wyjazd jest istotną sprawą dziecka. Przepisy nie wymieniają tego wprost, dlatego ocena zależy od okoliczności. Jeśli rodzice się nie porozumieją, rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 2 KRO).

Zgoda ma znaczenie także w sprawie o powrót dziecka na podstawie konwencji haskiej. Sąd nie musi zarządzić wydania dziecka, jeżeli osoba sprzeciwiająca się powrotowi wykaże, że rodzic żądający powrotu zgodził się na wywiezienie lub zatrzymanie, także później. Z kolei zatrzymanie dziecka za granicą po uzgodnionym terminie powrotu może zostać uznane za bezprawne w rozumieniu konwencji.

Z tych powodów w zgodzie na wyjazd warto jasno zapisać:

  • dane obojga rodziców i dziecka;
  • państwo, do którego dziecko wyjeżdża, oraz osobę, z którą będzie przebywać;
  • okres wyjazdu i uzgodnioną datę powrotu;
  • datę wyrażenia zgody i podpis rodzica.

Zgoda na wydanie paszportu dziecku musi mieć jedną z form opisanych niżej w części o paszporcie, np. pismo papierowe z podpisem poświadczonym przez organ paszportowy lub notariusza.

Czym jest uprowadzenie dziecka za granicę

Konwencja haska z 1980 r. ma dwa cele: zapewnić niezwłoczny powrót dziecka bezprawnie uprowadzonego lub zatrzymanego w jednym z państw-stron oraz zapewnić poszanowanie praw do opieki i odwiedzin.

Wywiezienie lub zatrzymanie jest bezprawne, jeżeli narusza prawo do opieki wynikające z prawa państwa, w którym dziecko miało miejsce stałego pobytu bezpośrednio przed wyjazdem. Prawo to musiało być wtedy skutecznie wykonywane albo byłoby wykonywane, gdyby nie doszło do wywiezienia lub zatrzymania. Prawo do opieki obejmuje w szczególności prawo decydowania o miejscu pobytu dziecka. Może wynikać z samego prawa, z orzeczenia sądowego lub administracyjnego albo z ugody mającej moc prawną.

W prawie polskim, gdy władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, o istotnych sprawach dziecka rozstrzygają oni wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.

W ramach konwencji nie wymaga się legalizacji dokumentów ani innej podobnej formalności.

Kiedy działa konwencja haska 1980

Konwencję stosuje się do dziecka, które bezpośrednio przed naruszeniem praw do opieki lub odwiedzin miało miejsce stałego pobytu w państwie-stronie. Przestaje ona mieć zastosowanie, gdy dziecko ukończy 16 lat.

Orzeczenie o zwrocie dziecka wydane na podstawie konwencji nie narusza istoty prawa do opieki. W Polsce w czasie takiego postępowania sąd co do zasady nie rozstrzyga o władzy rodzicielskiej (szczegóły niżej).

Między państwami-stronami konwencję stosuje się tylko do uprowadzeń lub zatrzymań, które nastąpiły po jej wejściu w życie w tych państwach.

Wniosek o powrót dziecka

Rodzic, który twierdzi, że dziecko wywieziono lub zatrzymano z naruszeniem prawa do opieki, może zwrócić się o pomoc do organu centralnego państwa stałego pobytu dziecka albo do organu centralnego innego państwa-strony. Wniosek powinien zawierać m.in.:

  • dane wnioskodawcy, dziecka i osoby, która według wnioskodawcy je wywiozła lub zatrzymała;
  • datę urodzenia dziecka, jeśli da się ją ustalić;
  • podstawy, na które wnioskodawca się powołuje, żądając powrotu;
  • wszelkie informacje o miejscu pobytu dziecka i o osobie, z którą przebywa.

Do wniosku można dołączyć uwierzytelnione odpisy orzeczeń lub ugód i inne przydatne dokumenty. Dokumenty przekazuje się organowi centralnemu państwa wezwanego w języku oryginalnym, z tłumaczeniem na język urzędowy tego państwa. Jeżeli jest to trudne, przekazuje się je z tłumaczeniem na język francuski lub angielski. Konwencja nie wyłącza też zwrócenia się bezpośrednio do sądu lub organu administracyjnego państwa-strony.

Organy centralne i inne służby publiczne nie pobierają opłat za wnioski złożone na podstawie konwencji. Mogą jednak żądać pokrycia wydatków poniesionych w związku z działaniami na rzecz powrotu dziecka. Polska złożyła zastrzeżenie: koszty udziału adwokata lub doradcy prawnego oraz koszty sądowe ponosi tylko w zakresie, w jakim mogą być pokryte przez polski system pomocy sądowej i prawnej.

Terminy w konwencji

Jeżeli wniosek wpłynie do sądu lub organu państwa, w którym jest dziecko, przed upływem roku od wywiezienia lub zatrzymania, zarządza on niezwłoczne wydanie dziecka. Po upływie roku także powinien zarządzić wydanie, chyba że ustalono, że dziecko przystosowało się już do nowego środowiska.

Sądy mają działać niezwłocznie. Jeśli decyzja nie zapadnie w ciągu sześciu tygodni od wpływu wniosku, wnioskodawca lub organ centralny może żądać przedstawienia powodów zwłoki.

Kiedy sąd może odmówić powrotu

Sąd nie musi zarządzić wydania dziecka, jeżeli osoba sprzeciwiająca się powrotowi wykaże, że:

  • rodzic żądający powrotu faktycznie nie wykonywał prawa do opieki w chwili wyjazdu albo zgodził się na wywiezienie lub zatrzymanie, także później;
  • istnieje poważne ryzyko, że powrót narazi dziecko na szkodę fizyczną lub psychiczną albo postawi je w innej niekorzystnej sytuacji.

Sąd może też odmówić, jeśli dziecko sprzeciwia się powrotowi i osiągnęło wiek oraz dojrzałość, przy których należy uwzględnić jego zdanie. Oceniając te okoliczności, sąd bierze pod uwagę informacje o sytuacji społecznej dziecka pochodzące z państwa jego stałego pobytu.

Zwrotu dziecka można także odmówić, jeżeli nie byłby on dopuszczalny w świetle podstawowych zasad państwa wezwanego dotyczących ochrony praw człowieka i podstawowych wolności.

Postępowanie przed polskim sądem, gdy dziecko jest w Polsce

W Polsce sprawa toczy się jako sprawa o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej, prowadzona na podstawie konwencji haskiej z 1980 r.:

  • w pierwszej instancji rozpoznaje ją sąd okręgowy z siedzibą w mieście, w którym jest sąd apelacyjny, właściwy dla miejsca zamieszkania lub pobytu dziecka; sąd ten orzeka w terminie sześciu tygodni od wniesienia wniosku (to termin dla sądu, nie gwarancja czasu trwania sprawy);
  • sądem drugiej instancji jest Sąd Apelacyjny w Warszawie, który orzeka w terminie sześciu tygodni od przedstawienia mu akt z apelacją;
  • obowiązuje zastępstwo przez adwokata lub radcę prawnego; nie dotyczy to samego wniosku o wszczęcie postępowania ani wniosku o zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika;
  • jeżeli miejsce pobytu dziecka nie jest znane, sąd przeprowadza dochodzenie w celu jego ustalenia; może w szczególności zażądać ustalenia miejsca pobytu przez Policję;
  • w czasie tego postępowania sąd co do zasady nie rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, a taka sprawa jest zawieszana; wyjątkiem jest porozumienie uczestników opisane niżej;
  • sąd może wydać orzeczenie co do istoty sprawy tylko po rozprawie; nakazuje zapewnić powrót dziecka do państwa stałego pobytu w terminie nie dłuższym niż dwa tygodnie od uprawomocnienia się postanowienia;
  • postanowienie wymaga uzasadnienia, które sporządza się w terminie dwóch tygodni od ogłoszenia i doręcza z urzędu uczestnikom oraz prokuratorowi; postanowienie nakazujące powrót staje się skuteczne i wykonalne po uprawomocnieniu się, z zastrzeżeniem przepisów o wstrzymaniu wykonania opisanych niżej.

Dla spraw z obszaru właściwości Sądu Apelacyjnego w Warszawie właściwy jest Sąd Okręgowy w Warszawie.

Skargę kasacyjną w tych sprawach mogą wnieść tylko Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Dziecka lub Rzecznik Praw Obywatelskich, w terminie czterech miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia. Jeśli któryś z nich w ciągu dwóch tygodni od uprawomocnienia się postanowienia zgłosi Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie takie żądanie, wykonanie postanowienia zostaje wstrzymane z mocy prawa. Wstrzymanie ustaje, jeśli skarga kasacyjna nie zostanie wniesiona w ciągu dwóch miesięcy od uprawomocnienia.

Wniesienie skargi nadzwyczajnej w takiej sprawie również wstrzymuje z mocy prawa wykonanie postanowienia do czasu zakończenia postępowania z tej skargi.

Jeżeli zobowiązany nie zastosuje się do postanowienia, sąd na wniosek uprawnionego zleca kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie dziecka. Na żądanie kuratora Policja udziela mu pomocy.

Od wniosku o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej nie pobiera się opłaty sądowej. Pomoc kancelarii w tych sprawach: Konwencja haska (uprowadzenie dziecka).

Gdy uprowadzenie dotyczy dwóch państw Unii Europejskiej

Jeżeli dziecko w wieku poniżej 16 lat zostało bezprawnie uprowadzone lub zatrzymane w państwie członkowskim innym niż to, w którym bezpośrednio wcześniej miało zwykły pobyt, konwencję haską uzupełniają przepisy rozporządzenia (UE) 2019/1111, zwanego Bruksela II ter. Rozporządzenie stosuje się do postępowań wszczętych nie wcześniej niż 1 sierpnia 2022 r. Dania nie jest nim związana.

  • Organ centralny, do którego trafił wniosek, potwierdza jego otrzymanie w terminie pięciu dni roboczych.
  • Sąd pierwszej instancji wydaje orzeczenie nie później niż w terminie sześciu tygodni od wszczęcia postępowania, chyba że nie jest to możliwe z powodu wyjątkowych okoliczności. Podobny termin dotyczy sądu wyższej instancji. Liczy się go od chwili, gdy podjęto wszystkie wymagane czynności i sąd może rozpatrzyć środek zaskarżenia.
  • Jak najwcześniej i na każdym etapie postępowania sąd zwraca się do stron, aby rozważyły mediację lub inną polubowną metodę, chyba że jest to sprzeczne z dobrem dziecka, niestosowne w danej sprawie albo nadmiernie opóźniłoby postępowanie.
  • Dziecku, które jest w stanie formułować poglądy, sąd zapewnia rzeczywistą i skuteczną możliwość ich wyrażenia, zgodnie z prawem i procedurą krajową.
  • Sąd nie może odmówić powrotu dziecka, jeżeli osobie, która wystąpiła o powrót, nie zapewniono możliwości bycia wysłuchaną.
  • Jeżeli sąd rozważa odmowę wyłącznie z powodu poważnego ryzyka dla dziecka, nie może odmówić, gdy strona żądająca powrotu przekona go, że zastosowano odpowiednie środki ochrony dziecka po powrocie, albo gdy sąd upewni się o tym w inny sposób.
  • Orzeczenie zarządzające powrót może zostać uznane za tymczasowo wykonalne mimo zaskarżenia, jeżeli dobro dziecka wymaga powrotu przed rozpoznaniem środka zaskarżenia.
  • Jeżeli sąd odmówi powrotu wyłącznie z powodu poważnego ryzyka albo sprzeciwu dziecka, wydaje z urzędu zaświadczenie na formularzu. Jeżeli w państwie zwykłego pobytu dziecka toczy się już sprawa o pieczę, sąd przekazuje tam odpis orzeczenia i zaświadczenie w terminie miesiąca. W innym przypadku strona może w terminie trzech miesięcy od powiadomienia o orzeczeniu zwrócić się do sądu państwa zwykłego pobytu dziecka o zbadanie istoty sprawy dotyczącej pieczy nad dzieckiem, przedkładając odpis orzeczenia i zaświadczenie.

Jeżeli w takiej sprawie przed polskim sądem uczestnicy osiągną porozumienie co do powrotu albo odstąpienia od powrotu oraz co do władzy rodzicielskiej, kontaktów lub alimentów, a zgodzili się na jurysdykcję polskiego sądu albo ją uznali, sąd okręgowy prowadzący sprawę haską jest właściwy także w tych sprawach. Porozumienie zawiera się na piśmie lub ustnie do protokołu, z datą i podpisami uczestników.

Paszport dziecka i zgoda obojga rodziców

Na wydanie paszportu dziecku, które nie ukończyło 18 lat, wymagana jest zgoda matki i ojca. Zgody nie wymaga się od rodzica, który został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo którego władza została zawieszona lub ograniczona w zakresie wyrażania zgody na wydanie dokumentu paszportowego. W takim przypadku do wniosku dołącza się dokument określający zakres władzy rodzicielskiej.

Zgodę wyraża się:

  • na wniosku o wydanie paszportu, z podpisem;
  • na piśmie papierowym z podpisem, którego własnoręczność poświadczył organ paszportowy lub notariusz;
  • na piśmie elektronicznym z kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym.

Jeżeli rodzice mają różne stanowiska albo nie da się uzyskać zgody jednego z nich, zgodę zastępuje orzeczenie sądu rodzinnego, które dołącza się do wniosku o paszport. Zgoda albo orzeczenie są podstawą wydania jednego dokumentu paszportowego. Bez wymaganej zgody lub orzeczenia organ paszportowy odmawia wydania paszportu w drodze decyzji.

W szczególnych przypadkach dziecku, które przebywa za granicą, paszport może być wydany za zgodą tylko jednego z rodziców. Dotyczy to sytuacji, gdy uzyskanie zgody drugiego jest niemożliwe lub znacznie utrudnione, a przemawia za tym dobro dziecka. Przy składaniu wniosku dla dziecka, które ukończyło 5 lat, wymagana jest jego obecność.

Krok po kroku

  1. Fakty i daty. Warto zapisać dzień wyjazdu albo dzień, w którym dziecko miało wrócić, a nie wróciło, oraz to, gdzie i od kiedy dziecko mieszkało na stałe przed wyjazdem. Znaczenie ma też, czy była zgoda na wyjazd, w jakiej formie i na jak długo.
  2. Wniosek do organu centralnego lub do sądu. Można zwrócić się do organu centralnego państwa stałego pobytu dziecka albo innego państwa-strony. Można też wystąpić bezpośrednio do sądu lub organu państwa, w którym jest dziecko.
  3. Próba dobrowolnego wydania. Organ centralny państwa, w którym jest dziecko, podejmuje środki w celu jego dobrowolnego wydania lub polubownego rozwiązania sporu. W sprawach między państwami UE sąd zachęca strony do rozważenia mediacji, z wyjątkami opisanymi wyżej.
  4. Postępowanie przed sądem. W Polsce sprawę rozpoznaje sąd okręgowy w mieście będącym siedzibą sądu apelacyjnego. Orzeczenie co do istoty sprawy zapada tylko po rozprawie. Obowiązuje zastępstwo przez adwokata lub radcę prawnego, z wyjątkiem samego wniosku o wszczęcie postępowania. Od wniosku nie pobiera się opłaty sądowej.
  5. Postanowienie i termin powrotu. Sąd nakazuje zapewnić powrót dziecka do państwa stałego pobytu w terminie nie dłuższym niż dwa tygodnie od uprawomocnienia się postanowienia.
  6. Apelacja. Sądem drugiej instancji jest Sąd Apelacyjny w Warszawie. Orzeka w terminie sześciu tygodni od przedstawienia mu akt z apelacją.
  7. Wykonanie. Gdy zobowiązany nie wykonuje postanowienia, sąd na wniosek uprawnionego zleca kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie dziecka.

Powrót dziecka na podstawie konwencji haskiej

  1. Ustalenie faktów i datDzień wyjazdu lub dzień, w którym dziecko miało wrócić, miejsce stałego pobytu dziecka przed wyjazdem oraz forma i zakres zgody na wyjazd.
  2. Wniosek o powrót dzieckaDo organu centralnego państwa stałego pobytu dziecka lub innego państwa-strony albo bezpośrednio do sądu lub organu państwa, w którym jest dziecko.
  3. Próba dobrowolnego wydaniaOrgan centralny państwa, w którym jest dziecko, podejmuje środki w celu dobrowolnego wydania lub polubownego rozwiązania sporu. W sprawach między państwami UE sąd co do zasady zwraca się do stron o rozważenie mediacji.
  4. Postępowanie przed sądem okręgowymW Polsce sprawę rozpoznaje sąd okręgowy w mieście będącym siedzibą sądu apelacyjnego, a orzeczenie co do istoty zapada tylko po rozprawie. Obowiązuje zastępstwo przez adwokata lub radcę prawnego, z wyjątkiem samego wniosku o wszczęcie.sześć tygodni od wniesienia wniosku (termin dla sądu)
  5. Postanowienie o powrocieSąd nakazuje zapewnić powrót dziecka do państwa stałego pobytu.do dwóch tygodni od uprawomocnienia się
  6. ApelacjaSądem drugiej instancji jest Sąd Apelacyjny w Warszawie.sześć tygodni od przedstawienia akt z apelacją
  7. Przymusowe odebranie dzieckaGdy zobowiązany nie wykonuje postanowienia, sąd na wniosek uprawnionego zleca kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie dziecka. Na żądanie kuratora pomaga Policja.

Jakie dokumenty przygotować

  • Akt urodzenia dziecka lub inny dokument z jego datą urodzenia (wniosek powinien zawierać tę datę, jeśli da się ją ustalić).
  • Uwierzytelnione odpisy orzeczeń lub ugód dotyczących władzy rodzicielskiej, miejsca pobytu i kontaktów, które można dołączyć do wniosku.
  • Zaświadczenie lub poświadczone oświadczenie o przepisach państwa stałego pobytu dziecka, które również można dołączyć do wniosku. Sąd państwa, w którym jest dziecko, może też żądać orzeczenia lub oświadczenia władz państwa stałego pobytu, że wywiezienie lub zatrzymanie było bezprawne, jeśli da się je tam uzyskać.
  • Dokumenty pokazujące, gdzie dziecko mieszkało na stałe przed wyjazdem, jeśli są dostępne, np. zaświadczenie ze szkoły lub przedszkola, dokumenty od lekarza, umowę najmu.
  • Wiadomości i inne pisma dotyczące zgody na wyjazd i terminu powrotu, jeśli są dostępne.
  • Informacje o obecnym miejscu pobytu dziecka i osobie, z którą przebywa, ponieważ wniosek powinien zawierać wszelkie dostępne informacje na ten temat.
  • Tłumaczenia: dokumenty dla organu centralnego innego państwa przekazuje się z tłumaczeniem na jego język urzędowy, a jeżeli jest to trudne, na język francuski lub angielski.
  • Pisemne upoważnienie do działania w imieniu wnioskodawcy, którego dołączenia może żądać organ centralny.

Najczęstsze pytania

Czy można wyjechać z dzieckiem za granicę bez zgody drugiego rodzica?

Gdy władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, o istotnych sprawach dziecka rozstrzygają oni wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 2 KRO). Przepisy nie wymieniają wprost, co jest istotną sprawą dziecka, więc to, czy konkretny wyjazd nią jest, zależy od okoliczności. Tę kwestię oceni adwokat. Zgoda drugiego rodzica nie jest potrzebna do paszportu dziecka, jeśli został on pozbawiony władzy rodzicielskiej albo jego władzę zawieszono lub ograniczono w zakresie zgody na dokument paszportowy.

Czy zgoda drugiego rodzica na wyjazd dziecka za granicę musi mieć określoną formę?

Określone formy przewidziano dla zgody na wydanie paszportu dziecku: zgodę wyraża się na wniosku o paszport z podpisem, na piśmie papierowym z podpisem poświadczonym przez organ paszportowy lub notariusza albo na piśmie elektronicznym z kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym. Czy zgoda jest potrzebna na sam wyjazd, zależy od tego, czy jest on istotną sprawą dziecka. Pisemna zgoda z okresem wyjazdu i datą powrotu może później ułatwić wykazanie, na co i na jak długo drugi rodzic się zgodził.

Co zrobić, gdy drugi rodzic nie zgadza się na wyjazd dziecka za granicę?

Jeżeli wyjazd jest istotną sprawą dziecka, a rodzice się nie porozumieją, rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 2 KRO). Gdy spór dotyczy paszportu, zgodę drugiego rodzica zastępuje orzeczenie sądu rodzinnego, które dołącza się do wniosku o paszport.

Jakie znaczenie ma zgoda na wyjazd w sprawie o powrót dziecka?

Sąd nie musi zarządzić wydania dziecka, jeżeli osoba sprzeciwiająca się powrotowi wykaże, że rodzic żądający powrotu zgodził się na wywiezienie lub zatrzymanie, także później. Jeśli natomiast zgoda obejmowała tylko określony czas, zatrzymanie dziecka za granicą po uzgodnionym terminie powrotu może zostać uznane za bezprawne w rozumieniu konwencji.

Jakie są konsekwencje wyjazdu z dzieckiem za granicę bez zgody ojca lub matki?

Wywiezienie lub zatrzymanie dziecka jest bezprawne w rozumieniu konwencji haskiej, jeżeli narusza prawo do opieki wynikające z prawa państwa, w którym dziecko miało miejsce stałego pobytu bezpośrednio przed wyjazdem, a prawo to było wtedy skutecznie wykonywane albo byłoby wykonywane, gdyby nie doszło do wywiezienia lub zatrzymania. Prawo do opieki obejmuje w szczególności decydowanie o miejscu pobytu dziecka. Drugi rodzic może wtedy złożyć wniosek o powrót dziecka do organu centralnego albo bezpośrednio do sądu. Jeśli wniosek wpłynie przed upływem roku od wywiezienia lub zatrzymania, sąd lub organ państwa, w którym jest dziecko, zarządza jego niezwłoczne wydanie, chyba że zachodzi jedna z przyczyn odmowy opisanych wyżej.

Co grozi za wywiezienie dziecka za granicę bez zgody drugiego rodzica?

Na gruncie konwencji haskiej skutkiem jest przede wszystkim postępowanie o powrót dziecka. Gdy dziecko jest w Polsce, a sąd nakaże jego powrót do państwa stałego pobytu, powrót trzeba zapewnić w terminie nie dłuższym niż dwa tygodnie od uprawomocnienia się postanowienia. Jeśli zobowiązany nie wykona postanowienia, sąd na wniosek uprawnionego zleca kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie dziecka, a Policja na żądanie kuratora udziela mu pomocy. Zarządzając zwrot, sąd może też w stosownych wypadkach obciążyć osobę, która uprowadziła lub zatrzymała dziecko, niezbędnymi wydatkami wnioskodawcy, w szczególności kosztami podróży, zastępstwa sądowego i powrotu dziecka. Inne skutki w konkretnej sytuacji warto omówić z adwokatem.

Czy zabranie dziecka bez zgody drugiego rodzica to uprowadzenie?

Konwencja haska mówi o bezprawnym wywiezieniu albo zatrzymaniu dziecka za granicą. Może więc chodzić także o sytuację, w której dziecko wyjechało za zgodą, ale nie wróciło w uzgodnionym terminie. O tym, czy doszło do naruszenia prawa do opieki, decyduje prawo państwa, w którym dziecko miało miejsce stałego pobytu przed wyjazdem. Gdy rodzice spierają się o to, gdzie dziecko ma mieszkać w kraju, sprawę rozstrzyga sąd opiekuńczy. Więcej: miejsce pobytu dziecka.

Czy można wyjechać z dzieckiem za granicę na stałe?

Jeśli przeprowadzka jest istotną sprawą dziecka, rodzice decydują o niej wspólnie, a w braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 2 KRO). Czy tak jest w konkretnej sytuacji, zależy od okoliczności, dlatego warto to omówić z adwokatem przed wyjazdem. Wyjazd bez zgody drugiego rodzica, który narusza jego prawo do opieki, może prowadzić do wniosku o powrót dziecka na podstawie konwencji haskiej.

Czy na wakacje za granicę z dzieckiem potrzebna jest zgoda drugiego rodzica?

Przepisy nie wymieniają wprost, czy wyjazd wakacyjny jest istotną sprawą dziecka. Zależy to od okoliczności, a ocenę w konkretnej sytuacji przeprowadzi adwokat. Jeśli dziecko potrzebuje paszportu, na jego wydanie co do zasady wymagana jest zgoda matki i ojca albo zastępujące ją orzeczenie sądu rodzinnego. Warto też zapisać uzgodniony termin powrotu, ponieważ zatrzymanie dziecka za granicą po tym terminie może zostać uznane za bezprawne w rozumieniu konwencji.

Drugi rodzic nie zgadza się na paszport dla dziecka. Co dalej?

Jeżeli rodzice mają różne stanowiska albo nie da się uzyskać zgody jednego z nich, zgodę zastępuje orzeczenie sądu rodzinnego. Dołącza się je do wniosku o paszport. Bez wymaganej zgody lub orzeczenia organ paszportowy odmawia wydania paszportu w drodze decyzji.

Czy po roku od wywiezienia można jeszcze żądać powrotu dziecka?

Tak, co do zasady. Sąd lub organ powinien zarządzić wydanie dziecka także po upływie roku, chyba że ustalono, że dziecko przystosowało się już do nowego środowiska.

Ile kosztuje sprawa o powrót dziecka w Polsce?

Od wniosku o odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej nie pobiera się opłaty sądowej. Nie można żądać kaucji ani depozytu na zabezpieczenie kosztów postępowania prowadzonego na podstawie konwencji. Zarządzając zwrot dziecka, sąd może w stosownych wypadkach obciążyć osobę, która uprowadziła lub zatrzymała dziecko, niezbędnymi wydatkami wnioskodawcy, w szczególności kosztami podróży, zastępstwa sądowego i powrotu dziecka.

Czy sąd weźmie pod uwagę zdanie dziecka?

Sąd może odmówić powrotu, jeżeli dziecko się mu sprzeciwia i osiągnęło wiek oraz dojrzałość, przy których należy uwzględnić jego zdanie. W sprawach między państwami UE sąd zapewnia dziecku, które jest w stanie formułować poglądy, możliwość ich wyrażenia.

Czy konwencja pomaga też w kontaktach z dzieckiem za granicą?

Tak. Wniosek o zorganizowanie lub ochronę skutecznego wykonywania prawa do odwiedzin można skierować do organu centralnego państwa-strony w ten sam sposób jak wniosek o zwrot dziecka. Więcej o kontaktach: kontakty z dzieckiem.

Powiązane usługi

Powiązane poradniki

Mieszkają Państwo za granicą?

Sprawami Polaków za granicą zajmuje się serwis TwojaSprawa.

TwojaSprawa

Mają Państwo pytanie dotyczące własnej sprawy?

Prosimy krótko opisać, czego dotyczy sprawa. Odpowiemy, czy i w jaki sposób możemy pomóc.

Kontakt z kancelarią

Źródła

  • Konwencja dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę, sporządzona w Hadze 25 października 1980 r. (Dz.U. 1995 nr 108 poz. 528), wraz z zastrzeżeniem RP do art. 26 ust. 3
  • Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. 2026 poz. 236)
  • Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468)
  • Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228)
  • Ustawa o dokumentach paszportowych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 196)
  • Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 z 25 czerwca 2019 r. (Bruksela II ter)

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.