Kiedy firmy zawierają umowę licencyjną
Typowe przykłady to korzystanie z oprogramowania przygotowanego przez inną firmę, z identyfikacji wizualnej zaprojektowanej przez agencję albo z tekstów i zdjęć do materiałów reklamowych. Licencja bywa też częścią szerszej współpracy, np. wdrożenia systemu.
Wspólne dla tych sytuacji jest pytanie, kto i w jakim zakresie może korzystać z rezultatów pracy po jej wykonaniu. Umowa powinna to rozstrzygać wprost, a nie pozostawiać tej kwestii domysłom stron.
Umowa licencyjna a przeniesienie praw
Z perspektywy firmy, która płaci za utwór, zasadnicze pytanie brzmi: czy wystarczy jej zgoda na korzystanie, czy potrzebuje praw na własność. Pierwsze rozwiązanie strony nazywają zwykle licencją, drugie przeniesieniem praw.
Przeniesienie praw autorskich podlega odrębnym wymogom ustawowym. Dlatego postanowienia o prawach do utworów warto omówić z adwokatem przed podpisem. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której firma zamierza utwór zmieniać, rozwijać albo udostępniać innym podmiotom.
Sama nazwa dokumentu nie rozstrzyga sprawy. W razie sporu bada się przede wszystkim zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie tylko jej dosłowne brzmienie (art. 65 § 2 KC). Znaczenie mogą mieć wtedy także oferty i korespondencja z negocjacji.
Co ustalić w umowie licencyjnej
Przedmiot licencji
Opis przedmiotu powinien pozwalać jednoznacznie ustalić, czego dotyczy licencja. Przy oprogramowaniu chodzi np. o nazwę i wersję programu, moduły oraz to, czy umowa obejmuje kod źródłowy i dokumentację. Przy grafikach i tekstach przydatna jest lista plików albo załącznik z ich opisem.
Zakres korzystania i pola eksploatacji
Umowa o przeniesienie praw albo licencja obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione. Może dotyczyć tylko pól znanych w chwili zawarcia (art. 41 ust. 2 i 4 prawa autorskiego).
Należy więc opisać faktyczne sposoby korzystania, np. określone utrwalanie, zwielokrotnianie, rozpowszechnianie lub udostępnianie. Ogólne zdanie o „wszystkich prawach” wymaga oceny w świetle tych wymogów. Przekazanie pliku lub zapłata wynagrodzenia nie zastępują ustalenia zakresu upoważnienia.
Licencja wyłączna a niewyłączna
Jeżeli umowa nie zastrzega wyłączności korzystania w określony sposób, udzielający może upoważniać inne osoby na tym samym polu eksploatacji. Tę regułę licencji niewyłącznej ustanawia art. 67 ust. 2 prawa autorskiego.
Licencja wyłączna wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Warto dokładnie opisać pole, zakres i ewentualne ograniczenia wyłączności. Sama nazwa „wyłączna” bez wymaganej formy nie rozstrzyga ważności upoważnienia.
Czas i terytorium
Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, licencja uprawnia do korzystania przez pięć lat na terytorium państwa siedziby lub miejsca zamieszkania licencjobiorcy. Po tym okresie prawo z takiej umowy wygasa (art. 66 prawa autorskiego).
Przy działalności internetowej lub w kilku państwach należy świadomie określić terytorium i okres. Domyślna reguła nie oznacza automatycznej zgody na każdy zagraniczny sposób korzystania.
Dalsze udostępnianie i podwykonawcy
Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, licencjobiorca nie może upoważniać kolejnej osoby do korzystania w zakresie uzyskanej licencji (art. 67 ust. 3 prawa autorskiego). Potrzebę sublicencji lub korzystania przez wskazane podmioty trzeba więc opisać w umowie.
Przekazanie materiału agencji lub podwykonawcy należy zestawić z zakresem koniecznych czynności i udzielonych upoważnień. Sama organizacja współpracy nie zastępuje wymaganej zgody.
Wynagrodzenie
W umowie warto określić sposób ustalania wynagrodzenia, np. jednorazową kwotę, opłatę okresową albo udział w przychodach. Trzeba też wskazać, za jaki zakres korzystania należy się wynagrodzenie i kiedy jest płatne. Kwestie podatkowe wymagają odrębnej analizy.
Poufność i kod źródłowy
Jeżeli w toku negocjacji strona udostępniła informacje z zastrzeżeniem poufności, druga strona nie może ich ujawniać ani wykorzystywać dla własnych celów, chyba że strony uzgodniły inaczej (art. 72¹ KC). Ten obowiązek dotyczy jednak tylko informacji przekazanych z takim zastrzeżeniem. Dlatego zasady poufności warto opisać w samej umowie.
Kary umowne
W umowie można zastrzec, że naprawienie szkody z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (art. 483 § 1 KC). Kara należy się w zastrzeżonej wysokości bez względu na wysokość szkody (art. 484 § 1 KC). Szerzej piszemy o tym w poradniku Kara umowna.
Zakończenie umowy
Dla licencji na czas nieoznaczony art. 68 ust. 1 prawa autorskiego przewiduje, przy braku odmiennych ustaleń, wypowiedzenie przez twórcę. Obowiązują terminy umowne, a gdy ich brak, rok naprzód na koniec roku kalendarzowego.
Licencję udzieloną na okres dłuższy niż pięć lat uważa się po upływie tego okresu za udzieloną na czas nieoznaczony (art. 68 ust. 2). Skutki szczególnych postanowień, zwłaszcza dotyczących wypowiedzenia i programów komputerowych, trzeba ocenić łącznie z przedmiotem umowy.
Forma umowy licencyjnej
Przeniesienie autorskich praw majątkowych wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 53 prawa autorskiego). Tego samego wymaga licencja wyłączna (art. 67 ust. 5).
Dla licencji niewyłącznej te przepisy nie ustanawiają analogicznego rygoru. Utrwalenie ustaleń jest jednak ważne dla dowodu zakresu korzystania i wynagrodzenia. W braku wyraźnego postanowienia o przeniesieniu prawa art. 65 nakazuje przyjąć udzielenie licencji. Wykładnia całej umowy nadal uwzględnia zgodny zamiar stron i jej cel.
Umowa licencyjna a umowa o dzieło
Umowę o dzieło reguluje Kodeks cywilny (art. 627–646 KC). W uproszczeniu dotyczy ona dostarczenia określonego, sprawdzalnego rezultatu, a nie starannego wykonywania czynności. Odbiór dzieła i odpowiedzialność za wady opisuje poradnik Umowa o dzieło między firmami.
Zamówienie wykonania utworu i prawo do korzystania z niego to dwie odrębne kwestie, które umowa powinna rozstrzygać. Jeśli wykonawca tworzy oprogramowanie, teksty lub grafiki, umowa powinna określać, kto i w jakim zakresie może z nich korzystać po wykonaniu pracy. Więcej o umowach o stałej współpracy piszemy w poradniku Umowa o współpracy B2B.
Umowa licencyjna krok po kroku
- Opis przedmiotuNazwa, wersja, pliki, dokumentacja; ustalenie, czy umowa obejmuje kod źródłowy.
- Zakres korzystaniaLista planowanych sposobów korzystania (pól eksploatacji), wyłączność, dalsze udostępnianie.
- Czas, terytorium i wynagrodzenieOkres licencji, obszar korzystania, sposób i termin płatności.
- Forma i podpisNieważność z powodu formy tylko wtedy, gdy przewiduje ją ustawa (art. 73 § 1 KC). Wymagania prawa autorskiego potwierdza adwokat.
- Zakończenie współpracyWypowiedzenie umowy zawartej w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej wymaga co najmniej formy dokumentowej (art. 77 § 2 KC).
Co przygotować przed rozmową z adwokatem
- projekt umowy licencyjnej albo wzorzec przesłany przez drugą stronę;
- opis utworu lub programu i planowanych sposobów korzystania z niego;
- informacje o tym, kto stworzył utwór i na jakiej podstawie (umowa o pracę, umowa z wykonawcą);
- ofertę i korespondencję z negocjacji;
- dane obu firm z KRS lub CEIDG.
Lista jest pomocnicza, a komplet dokumentów zależy od sprawy.
Typowe błędy
- Ogólne „prawo do korzystania” bez opisu zakresu. Trudno wtedy ustalić, czy firma może utwór np. zmieniać albo publikować w internecie.
- Brak rozstrzygnięcia, czy licencja jest wyłączna. Firma może zakładać wyłączność, której druga strona nie zamierzała udzielić.
- Mylenie licencji z przeniesieniem praw. Przeniesienie praw autorskich podlega odrębnym wymogom ustawowym.
- Brak zasad zakończenia współpracy. Umowa nie wskazuje wtedy, co dzieje się z kopiami i materiałami.