Przeszkoda przy konkretnym zamówieniu
Przykładowo huta miała dostarczyć arkusze blachy do hali producenta. Po podtopieniu zamknięto drogę przy bramie załadunkowej. Do oceny przydadzą się godzina zamknięcia przejazdu, planowany odbiór przez przewoźnika i informacja, kiedy arkusze były gotowe. Komunikat o podtopieniach w całej gminie daje mniej informacji o tej dostawie niż dane dotyczące drogi, z której rzeczywiście korzystał przewoźnik.
Nie każde utrudnienie w dostawie ma takie samo znaczenie. Inaczej może zostać oceniona zwykła trudność organizacyjna lub wcześniejsze opóźnienie dostawcy, a inaczej przeszkoda, która rzeczywiście uniemożliwiła konkretne świadczenie. Znaczenie mogą mieć także przewidywalność zdarzenia i dostępne rozwiązania zastępcze. Sama nazwa zdarzenia, na przykład podtopienie, nie przesądza o tym, jak zostanie ono ocenione.
Warto ustalić również, czy zdarzenie dotyczyło całości zamówienia. Jeśli część towaru znajdowała się już w magazynie zewnętrznym, dokumenty dotyczące zamkniętej bramy trzeba powiązać z konkretną partią. Odbiorca mógł czekać przede wszystkim na arkusze o jednej grubości, podczas gdy inną część zamówienia mógł wykorzystać później.
Do zgromadzonych informacji dobrze dołączyć to, czego w chwili zdarzenia jeszcze nie wiedziano. Pierwszy komunikat mógł przewidywać otwarcie przejazdu po południu, kolejny dopiero następnego dnia. Zachowanie obu pozwala wyjaśnić, dlaczego pierwsza wiadomość skierowana do odbiorcy zawierała inną przewidywaną godzinę dostawy niż następna.
Siła wyższa a opóźnienie, które już trwało – chronologia zdarzeń
Chronologię warto rozpocząć od momentu, gdy wykonanie przebiegało jeszcze zgodnie z planem. Jeżeli arkusze miały być gotowe przed zamknięciem drogi, trzeba ustalić, czy rzeczywiście zakończono produkcję i uzgodniono odbiór z przewoźnikiem. Może się okazać, że wcześniejszą datę wpisano tylko do roboczego planu, a odbiorca zaakceptował potem inny termin.
Bywa również, że zamówienie już przed podtopieniem czekało na brakujący surowiec. Wtedy dobrze rozpisać wcześniejszą przerwę i utrudnienia drogowe jako osobne zdarzenia. Przypisanie wszystkich dni spóźnienia do jednej przyczyny utrudni ocenę związku pomiędzy zdarzeniem a niewykonaniem danego obowiązku. Ogólne kroki po stronie zamawiającego opisuje poradnik Niewykonanie umowy przez kontrahenta.
Odpowiedzialność za niewykonanie umowy w Kodeksie cywilnym
Ogólną zasadę odpowiedzialności za szkodę wynikłą z niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania wyraża art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (KC). Dłużnik odpowiada za taką szkodę, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie wynikało z okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Przepis ten dotyczy naprawienia szkody i nie zawiera definicji siły wyższej. Ocena wymaga ustalenia, która strona ponosiła ryzyko danego zdarzenia, czy istniał związek między zdarzeniem a niewykonaniem oraz jakie są na to dowody.
Umowa może przewidywać przyjęcie przez dłużnika odpowiedzialności za oznaczone okoliczności, za które z ustawy nie odpowiada (art. 473 § 1 KC). Znaczenie zdarzenia trzeba więc ocenić także na tle uzgodnionej umowy. Jeżeli kontrahent żąda kary umownej za opóźnienie, zasady jej dochodzenia omawia poradnik Kara umowna między firmami.
Klauzula siły wyższej w dokumentach stron
Warto odszukać dokładny fragment umowy, który opisuje zdarzenia utrudniające wykonanie. Jeżeli punkt odsyła do ogólnych warunków dostaw, do analizy potrzebna będzie ich właściwa wersja. W tych dokumentach można zaznaczyć osobno opis zdarzenia, obowiązki informacyjne i to, co strony przewidziały dla dalszego wykonywania zamówień. Ocena, czy katalog zdarzeń jest zamknięty i jakie skutki ma sposób, termin lub brak zawiadomienia, wymaga analizy konkretnej umowy.
W rozmowie o projekcie umowy przydatne jest jedno rzeczywiste zamówienie opisane od przyjęcia aż po odbiór. Pozwala ono sprawdzić, kto jako pierwszy uzyska informację o przeszkodzie i które dane ten pracownik będzie w stanie podać. Dyspozytor może od razu potwierdzić zamknięcie bramy, lecz ocenę stanu towaru przekaże dopiero magazyn po uzyskaniu dostępu do hali.
Jeżeli projekt wymienia jeden adres do zawiadomień, dobrze porównać go z adresami używanymi w praktyce przez działy zakupów i transportu. Przed podpisaniem można ustalić, kto odbiera takie pismo i gdzie odnotowuje się kolejne informacje. Dokumenty oraz pytania przy zawieraniu umowy omawia poradnik Umowa handlowa przed podpisem.
Informacja dla odbiorcy i wznowienie dostaw
Przy zdarzeniu, które już nastąpiło, przydają się kopie wiadomości wysłanych do kontrahenta, godziny ich wysłania i zachowane odpowiedzi. Jeśli odbiorca otrzymał jedynie telefon od kierowcy, warto odtworzyć, kto rozmawiał i czego dotyczyła rozmowa. Osobnego sprawdzenia wymaga, czy taki kontakt odpowiadał wymaganiom zapisanym w umowie.
Po otwarciu drogi mogą pozostawać inne przeszkody. Zalany magazyn może wymagać sprawdzenia, pojazd mógł zostać skierowany do innego zlecenia, a kupujący mógł w międzyczasie zmienić dostępne godziny rozładunku. Warto więc oddzielić datę zakończenia samego zdarzenia od chwili, w której dana partia faktycznie mogła wyjechać i trafić do odbiorcy.
Gdy część zamówienia wykonano inną trasą, warto zachować propozycję przewoźnika i dokumenty tej dostawy. Przydatne są także informacje o rozważanych rozwiązaniach, z których zrezygnowano, oraz konkretnych przyczynach takiej decyzji. Samo zdjęcie zalanej drogi nie pokaże na przykład, że drugi dojazd miał ograniczenie wysokości wykluczające przejazd samochodu z tym ładunkiem.
Jeżeli po zdarzeniu strony chcą na stałe zmienić terminy lub warunki dostaw, jest to odrębna kwestia, która wymaga osobnej oceny. Sposób przygotowania takiej zmiany opisuje poradnik Aneks do umowy handlowej.
Ustalenia po przerwie w dostawie
- ZamówienieWarto określić partię towaru, uzgodniony termin i stan wykonania tuż przed wystąpieniem przeszkody.
- ZdarzenieZ datami produkcji i wydania należy zestawić komunikaty i dokumenty odnoszące się do konkretnego miejsca.
- Umowa i wiadomościPełną klauzulę trzeba porównać z treścią wysłanych informacji, ich adresatami i odpowiedziami kontrahenta.
- Dalsze wykonaniePrzydadzą się dane o dostępnych rozwiązaniach, przywróceniu dostępu i rzeczywistym odbiorze poszczególnych partii.