Opoka · Krawczyk
ADWOKACI

Separacja a rozwód: różnice, skutki i pozew o separację

Separacja a rozwód różnią się przesłanką i skutkami. Separację orzeka sąd, gdy rozkład pożycia małżonków jest zupełny, ale – inaczej niż przy rozwodzie – nie musi być trwały (art. 61¹ KRO). Małżeństwo nadal istnieje, więc małżonek w separacji nie może zawrzeć nowego małżeństwa. Większość pozostałych skutków jest jednak taka jak po rozwodzie, w tym rozdzielność majątkowa.

Opoka · KrawczykStan prawny:

Separacja czy rozwód: najważniejsze różnice

Kwestia Separacja Rozwód
Przesłanka Zupełny rozkład pożycia (art. 61¹ KRO) Zupełny i trwały rozkład pożycia
Nowe małżeństwo Niemożliwe, małżeństwo trwa (art. 61⁴ KRO) Możliwe po uprawomocnieniu wyroku
Majątek Rozdzielność majątkowa Ustaje wspólność majątkowa
Dziedziczenie z ustawy Małżonek w separacji nie dziedziczy (art. 935¹ KC) Były małżonek nie dziedziczy
Nazwisko Nie stosuje się przepisu o powrocie do nazwiska sprzed ślubu (art. 61⁴ KRO) Można wrócić do nazwiska sprzed ślubu
Powrót Separację można znieść (art. 61⁶ KRO) Nie ma „zniesienia rozwodu”

Sąd nie orzeknie separacji, jeżeli ucierpiałoby na tym dobro wspólnych małoletnich dzieci albo byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 61¹ KRO).

Co daje separacja: majątek, dziedziczenie, alimenty

Orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwód, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 61⁴ KRO).

Separacja a rozdzielność majątkowa

Z dniem orzeczenia separacji powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa. Podział wcześniejszego majątku wspólnego to osobna sprawa.

Separacja a dziedziczenie

Małżonek pozostający w separacji nie dziedziczy po drugim z ustawy (art. 935¹ KC). Testament to osobna kwestia.

Separacja a alimenty

Do alimentów między małżonkami w separacji stosuje się odpowiednio przepis o alimentach po rozwodzie, z wyjątkiem jego § 3 (art. 60 KRO). Małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego i jest w niedostatku, może żądać od drugiego środków utrzymania. Przepisy o wygaśnięciu tego obowiązku po rozwodzie, w tym termin pięcioletni, w separacji nie mają zastosowania (art. 60 § 3 KRO). Jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie w separacji muszą sobie wzajemnie pomagać.

Wniosek o separację na zgodne żądanie małżonków

Ta droga jest dostępna tylko wtedy, gdy małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci (art. 61¹ KRO). Sąd nie orzeka wtedy o winie, a skutki są takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.

Kroki:

  1. Małżonkowie składają wspólny wniosek do sądu okręgowego właściwego dla ich wspólnego zamieszkania, a gdy go nie ma – miejsca wspólnego pobytu (art. 567¹ KPC).
  2. Sprawa toczy się w postępowaniu nieprocesowym (art. 567¹–567⁴ KPC).
  3. Sąd przeprowadza rozprawę i w toku postępowania nakłania małżonków do pojednania (art. 567² KPC).
  4. Sąd wydaje postanowienie (art. 567² KPC).

Jeżeli jeden z małżonków cofnie wniosek albo przestanie się zgadzać na separację, postępowanie zostaje umorzone (art. 567³ KPC).

Separacja na zgodny wniosek krok po kroku

  1. Sprawdzenie warunku zgodnego wnioskuPrzesłanką separacji jest zupełny rozkład pożycia. Zgodny wniosek jest możliwy tylko wtedy, gdy małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci. W przeciwnym razie potrzebny jest pozew o separację.Brak wspólnych małoletnich dzieci
  2. Wspólny wniosek do sąduMałżonkowie składają wspólny wniosek do sądu okręgowego właściwego dla ich wspólnego zamieszkania, a gdy go nie ma – miejsca wspólnego pobytu.
  3. Rozprawa i nakłanianie do pojednaniaSprawa toczy się w postępowaniu nieprocesowym. Sąd przeprowadza rozprawę i w toku postępowania nakłania małżonków do pojednania.
  4. Umorzenie przy braku zgodyJeżeli jeden z małżonków cofnie wniosek albo przestanie się zgadzać na separację, postępowanie zostaje umorzone.Cofnięcie wniosku lub brak zgody jednego z małżonków
  5. Postanowienie o separacjiSąd wydaje postanowienie i nie orzeka o winie – skutki są takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy. Z dniem orzeczenia separacji powstaje rozdzielność majątkowa.

Pozew o separację na żądanie jednego z małżonków

Każdy z małżonków może wnieść pozew o separację. Pozew jest jedyną drogą, gdy małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci albo drugi małżonek się nie zgadza. Sprawa toczy się wtedy w procesie (art. 425 i nast. KPC). Sąd może w każdym stanie sprawy skierować strony do mediacji, m.in. co do alimentów i spraw dzieci (art. 436 i 445² KPC).

Pozwany może również żądać separacji albo rozwodu. Powództwo wzajemne jest jednak niedopuszczalne (art. 439 KPC). Stanowisko pozwanego w sprawie rozwodowej opisujemy w poradniku Odpowiedź na pozew rozwodowy.

Gdy jeden z małżonków żąda separacji, a drugi rozwodu, i żądanie rozwodu jest uzasadnione, sąd orzeka rozwód. Jeżeli rozwód jest niedopuszczalny, a separacja uzasadniona, sąd orzeka separację (art. 61² KRO).

Sąd orzeka o winie rozkładu pożycia jak przy rozwodzie, chyba że małżonkowie zgodnie zażądają zaniechania orzekania o winie (art. 57 KRO). Więcej w poradniku Rozwód bez orzekania o winie.

Separacja nie jest obowiązkowym etapem przed rozwodem. To odrębna instytucja. Decyzje przed złożeniem pozwu o rozwód opisujemy w poradniku Jak przygotować się do rozwodu.

Separacja a dzieci i wspólne mieszkanie w wyroku

Przy orzekaniu separacji stosuje się przepisy o rozstrzygnięciach wyroku rozwodowego (art. 58 KRO). Sąd rozstrzyga więc o:

  • władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi;
  • kontaktach z dziećmi;
  • tym, w jakiej wysokości każdy z małżonków ponosi koszty utrzymania i wychowania dzieci;
  • sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania, jeżeli małżonkowie je zajmują.

Sąd uwzględnia pisemne porozumienie rodziców, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka (art. 58 KRO).

Dokumenty do pozwu lub wniosku o separację

Lista orientacyjna:

  • odpis aktu małżeństwa i odpisy aktów urodzenia wspólnych dzieci;
  • pisemne porozumienie rodziców, jeśli zostało zawarte;
  • dowód uiszczenia opłaty sądowej.

Przed rozmową z adwokatem warto też spisać propozycję: gdzie mieszkają dzieci, jak wyglądają kontakty, kto pokrywa koszty oraz jakie składniki ma majątek wspólny. Szablon: Jak przygotować się do pierwszej rozmowy z adwokatem.

Pozew o separację: sąd i opłata sądowa

Sprawy o separację rozpoznaje w pierwszej instancji sąd okręgowy (art. 17 pkt 1 KPC).

Opłaty wynikają z ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (u.k.s.c.):

  • pozew o separację: 600 zł (art. 26 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.);
  • wniosek o separację na zgodne żądanie małżonków: 100 zł (art. 26 ust. 2 u.k.s.c.);
  • wniosek o zniesienie separacji: 100 zł (art. 26 u.k.s.c.).

Zwrot opłaty:

  • gdy w sprawie z pozwu sąd orzeknie separację na zgodny wniosek stron, bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu wyroku zwraca z urzędu połowę opłaty (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.s.c.). Chodzi o zgodny wniosek złożony w procesie, a nie o wniosek w postępowaniu nieprocesowym opisany wyżej;
  • gdy pozew lub wniosek zostanie cofnięty wskutek pojednania małżonków w pierwszej instancji, sąd z urzędu zwraca całą opłatę (art. 79 ust. 2 u.k.s.c.).

Z zasądzeniem alimentów na małżonka, eksmisją lub podziałem majątku mogą się wiązać dodatkowe opłaty (art. 37 u.k.s.c.).

Przepisy nie przewidują terminu na złożenie pozwu lub wniosku o separację.

Separacja faktyczna a separacja orzeczona przez sąd

„Separacja faktyczna” to potoczne określenie życia osobno, bez orzeczenia sądu. Sama w sobie nie wywołuje skutków separacji sądowej, np. rozdzielności majątkowej ani utraty prawa do dziedziczenia z ustawy.

Separacja a mieszkanie razem. Sąd w wyroku orzeka o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania (art. 58 KRO). Czy przy wspólnym zamieszkiwaniu nastąpił zupełny rozkład pożycia, ocenia sąd na podstawie faktów konkretnej sprawy.

Separacja a umowa u notariusza. Separację orzeka wyłącznie sąd. U notariusza małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową małżeńską, np. o rozdzielności. To inna instytucja i nie wywołuje pozostałych skutków separacji.

Zniesienie separacji

Na zgodne żądanie małżonków sąd orzeka o zniesieniu separacji. Z tą chwilą ustają jej skutki (art. 61⁶ KRO). Znosząc separację, sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem.

Z chwilą zniesienia separacji powstaje ustawowy ustrój majątkowy. Na zgodny wniosek sąd może utrzymać rozdzielność majątkową. Sprawę rozpoznaje sąd okręgowy (art. 567⁴ KPC).

Typowe błędy

  • Utożsamianie wyprowadzki z separacją. Samo osobne mieszkanie nie zmienia ustroju majątkowego ani dziedziczenia.
  • Zgodny wniosek mimo wspólnych małoletnich dzieci. Wtedy potrzebny jest pozew (art. 61¹ KRO).
  • Mylenie separacji z umową u notariusza. Umowa o rozdzielności nie jest separacją.

Najczęstsze pytania

Separacja czy rozwód – czym się różnią?

Separacja wymaga rozkładu pożycia zupełnego, rozwód – zupełnego i trwałego. W separacji małżeństwo trwa (art. 61¹ i 61⁴ KRO).

Wniosek czy pozew o separację?

Wniosek o separację na zgodne żądanie małżonków jest możliwy tylko wtedy, gdy nie mają oni wspólnych małoletnich dzieci. Sprawa toczy się wtedy w postępowaniu nieprocesowym (art. 61¹ KRO; art. 567¹–567⁴ KPC). W pozostałych przypadkach, także gdy drugi małżonek się nie zgadza, potrzebny jest pozew o separację.

Czy pozew o separację może być bez orzekania o winie?

Tak. Sąd orzeka o winie rozkładu pożycia, chyba że małżonkowie zgodnie zażądają zaniechania orzekania o winie (art. 57 KRO). Gdy w sprawie z pozwu sąd orzeknie separację na zgodny wniosek stron, bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu wyroku zwraca z urzędu połowę opłaty (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.s.c.).

Czy separacja oznacza rozdzielność majątkową?

Tak, z dniem orzeczenia separacji powstaje rozdzielność majątkowa. Podział dotychczasowego majątku wspólnego to osobna sprawa.

Czy w separacji można mieszkać razem?

Ustawa przewiduje, że sąd orzeka o korzystaniu ze wspólnego mieszkania (art. 58 KRO). Zupełność rozkładu pożycia ocenia sąd w konkretnej sprawie.

Separacja a dzieci – o czym orzeka sąd?

Sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, o kontaktach z dziećmi oraz o tym, w jakiej wysokości każdy z małżonków ponosi koszty ich utrzymania i wychowania. Uwzględnia pisemne porozumienie rodziców, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka (art. 58 KRO).

Czy po orzeczeniu separacji można zawrzeć nowe małżeństwo?

Nie, małżeństwo trwa (art. 61⁴ KRO).

Czy małżonek w separacji dziedziczy?

Z ustawy nie (art. 935¹ KC). Testament to osobna kwestia.

Czy w separacji można żądać alimentów od małżonka?

Tak, do alimentów między małżonkami w separacji stosuje się odpowiednio przepis o alimentach po rozwodzie, z wyjątkiem jego § 3. Żądać środków utrzymania może małżonek, który nie został uznany za wyłącznie winnego i jest w niedostatku. Termin pięcioletni nie ma tu zastosowania (art. 60 KRO).

Ile kosztuje separacja w sądzie?

Opłata od pozwu o separację wynosi 600 zł, a od wniosku o separację na zgodne żądanie małżonków – 100 zł. Wniosek o zniesienie separacji kosztuje 100 zł (art. 26 u.k.s.c.).

Czy separacja przed rozwodem jest konieczna?

Nie. To odrębna instytucja, a nie obowiązkowy etap przed rozwodem. Jeżeli w sprawie o separację drugi małżonek zażąda rozwodu i żądanie jest uzasadnione, sąd orzeka rozwód (art. 61² KRO).

Czy można znieść separację?

Tak, na zgodne żądanie obojga małżonków. Z chwilą zniesienia ustają skutki separacji (art. 61⁶ KRO).

Powiązane usługi

Powiązane poradniki

Mieszkają Państwo za granicą?

Sprawami Polaków za granicą zajmuje się serwis TwojaSprawa.

TwojaSprawa

Mają Państwo pytanie dotyczące własnej sprawy?

Prosimy krótko opisać, czego dotyczy sprawa. Odpowiemy, czy i w jaki sposób możemy pomóc.

Kontakt z kancelarią

Źródła

  • Kodeks rodzinny i opiekuńczy
  • Kodeks postępowania cywilnego
  • Kodeks cywilny
  • Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.