Dwie osobne sprawy: bank i podział majątku
Przy mieszkaniu z kredytem trzeba rozdzielić dwie relacje.
Relacja z bankiem. Wyznacza ją umowa kredytu. To z niej wynika, kto jest kredytobiorcą, jak spłaca się raty i co grozi przy zaległościach. Wyrok rozwodowy nie wskazuje bankowi nowego dłużnika.
Relacja między małżonkami. Dotyczy tego, do kogo trafi mieszkanie, czy ktoś komuś dopłaci i jak rozliczyć to, co już spłacono. To rozstrzyga podział majątku wspólnego. Więcej w poradniku Podział majątku po rozwodzie.
Należy też sprawdzić, jaki ustrój majątkowy obowiązywał w małżeństwie. Wspólność ustawowa powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa, chyba że małżonkowie zawarli umowę majątkową małżeńską (art. 31 KRO). Taka umowa wymaga formy aktu notarialnego (art. 47 § 1 KRO). Ocena, czy mieszkanie należy do majątku wspólnego, zależy od tego, kiedy i z jakich środków je nabyto, a nie tylko od tego, kto jest wpisany w umowie.
Kto spłaca kredyt hipoteczny po rozwodzie
Wobec banku raty spłacają kredytobiorcy z umowy. Nie ma znaczenia, kto po rozwodzie mieszka w lokalu ani co byli małżonkowie ustalili między sobą. Jeżeli umowę podpisali oboje, warto sprawdzić, czy przewiduje ona odpowiedzialność solidarną i jakie są jej skutki. Tę kwestię omówi adwokat na podstawie umowy.
Przy zaległościach bank działa według umowy kredytu. Dlatego wyprowadzka albo zaprzestanie płacenia przez jednego z byłych małżonków może dotknąć także drugiego.
Jeżeli po rozwodzie raty płaci tylko jeden z byłych małżonków, warto zachowywać potwierdzenia przelewów z datami. Czy i na jakiej drodze można rozliczyć takie spłaty z byłym współmałżonkiem, oceni adwokat.
Jak przepisać kredyt na jedną osobę
Potocznie „przepisanie kredytu” oznacza, że jeden z byłych małżonków przestaje być kredytobiorcą, a drugi spłaca kredyt sam. Umowę kredytu zmienia się z bankiem. Ustalenia między małżonkami, nawet zapisane w umowie o podział majątku, nie zastąpią decyzji banku.
Typowa kolejność wygląda tak:
- Byli małżonkowie ustalają, kto zatrzyma mieszkanie i kto będzie dalej spłacać kredyt.
- Osoba, która ma spłacać kredyt, pyta bank o warunki zmiany umowy.
- Bank ocenia jej sytuację według własnych zasad. To decyzja banku, a nie sądu.
- Po zgodzie banku strony podpisują zmianę umowy kredytu.
- Własność mieszkania porządkuje się w podziale majątku: umową albo w sądzie.
Kolejność kroków 4 i 5 bywa różna i zależy od banku oraz od tego, czy byli małżonkowie porozumiewają się polubownie. Nie oceniamy tu ofert banków ani opłacalności refinansowania.
Mieszkanie z kredytem w podziale majątku
Kiedy można podzielić majątek
Na wniosek jednego z małżonków sąd może podzielić majątek wspólny już w wyroku rozwodowym, jeżeli podział nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu (art. 58 § 3 KRO). Jeżeli sąd nie podzielił majątku w wyroku, po rozwodzie można zawrzeć umowę albo złożyć do sądu wniosek o podział.
Rozwód bez orzekania o winie nie zmienia zasad podziału. Szczegóły w poradniku Rozwód bez orzekania o winie. Orzeczenie separacji powoduje powstanie rozdzielności majątkowej, a podział wcześniejszego majątku wspólnego jest wtedy osobną sprawą. Więcej w poradniku Separacja.
Przy podziale mieszkania umową jej formę warto ustalić z adwokatem lub notariuszem przed podpisaniem czegokolwiek.
Równe i nierówne udziały
Co do zasady oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 KRO). Z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, aby udziały ustalić z uwzględnieniem stopnia, w jakim każdy z nich przyczynił się do powstania majątku (art. 43 § 2 KRO).
Sprzedaż, przejęcie ze spłatą, wspólna własność
Najczęściej rozważa się trzy rozwiązania:
- Sprzedaż mieszkania. Zwykle z ceny spłaca się kredyt, a resztę byli małżonkowie dzielą między siebie. Sprzedaż mieszkania obciążonego hipoteką trzeba wcześniej omówić z bankiem.
- Przejęcie mieszkania przez jednego z małżonków ze spłatą drugiego. Sposób podziału, wysokość i termin spłaty zależą od okoliczności sprawy. To, jak pozostały kredyt wpływa na wysokość spłaty, omówi adwokat.
- Pozostawienie mieszkania we wspólnej własności. Kredyt spłaca się dalej według umowy. To rozwiązanie wymaga współpracy na lata.
Wybór wariantu przez małżonków nie zmienia umowy z bankiem. Każdy z nich trzeba zestawić z warunkami kredytu.
Wspólne mieszkanie w wyroku rozwodowym
W wyroku rozwodowym sąd orzeka o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania, jeżeli małżonkowie nadal je zajmują (art. 58 § 2 KRO). To rozstrzygnięcie dotyczy korzystania z lokalu. Nie dzieli majątku i nie zmienia kredytu. Więcej o treści pozwu w poradniku Pozew o rozwód krok po kroku.
Kredyt jednego z małżonków i kredyt gotówkowy
Jeżeli kredyt zaciągnął tylko jeden z małżonków, wobec banku kredytobiorcą jest ta osoba. Czy zobowiązanie ma znaczenie dla majątku wspólnego i jak uwzględnić je w podziale, zależy od okoliczności, np. od tego, na co przeznaczono pieniądze. Tę kwestię omówi adwokat.
Przy kredycie gotówkowym obowiązuje ta sama zasada podziału ról. Wobec banku liczy się umowa, a między małżonkami podział majątku.
Opłaty i koszty
- Wniosek o podział majątku, także zgłoszony w sprawie rozwodowej, podlega opłacie sądowej na podstawie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Aktualną wysokość opłaty warto ustalić przed złożeniem wniosku.
- Opłaty za zmianę umowy kredytu wynikają z umowy i taryfy banku, a nie z ustawy.
- Umowa zawierana u notariusza wiąże się z taksą notarialną.
- Osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, może wnosić o zwolnienie od kosztów. Do wniosku dołącza się oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania (art. 102 ust. 1 i 2 u.k.s.c.).
Ogólne koszty sprawy rozwodowej opisujemy w poradniku Ile kosztuje rozwód. Podział majątku i spłata mogą mieć skutki podatkowe, które warto sprawdzić z doradcą podatkowym.
Dokumenty, które warto przygotować
- umowa kredytu z aneksami i harmonogram spłat;
- aktualna informacja z banku o stanie zadłużenia;
- numer księgi wieczystej lokalu;
- dokumenty nabycia mieszkania i dowody, z jakich pieniędzy je kupiono;
- potwierdzenia wpłat rat, zwłaszcza z okresu po rozstaniu;
- intercyza, jeśli małżonkowie ją zawarli;
- odpis wyroku rozwodowego, jeśli sprawa jest już zakończona.
Lista jest orientacyjna. Bank, sąd lub notariusz mogą poprosić o inne dokumenty.
Typowe błędy
- Ustne ustalenie „ty spłacasz, mieszkanie jest twoje”. Bez zmiany umowy z bankiem i bez podziału majątku nic się formalnie nie zmienia.
- Przekonanie, że wyrok rozwodowy zmienia kredyt. Bank nie jest stroną sprawy rozwodowej.
- Wyprowadzka bez ustaleń. Osoba, która nie mieszka w lokalu, nadal pozostaje kredytobiorcą według umowy.
- Brak dowodów wpłat. Bez potwierdzeń trudniej rozliczyć raty spłacone po rozstaniu.
- Uzgodnienie, kto bierze mieszkanie, bez sprawdzenia, co dzieje się z kredytem.
Gdy po rozwodzie oboje byli małżonkowie nadal zajmują kredytowane mieszkanie, przydatny jest poradnik Eksmisja byłego małżonka – co przygotować przed oceną sprawy.
Gdy kredyt został już spłacony, a w księdze wieczystej nadal widnieje hipoteka, przydatny jest poradnik Wykreślenie hipoteki po spłacie kredytu: wpis i pismo banku.