Kiedy kupujący jest konsumentem
Ochrona konsumencka przysługuje osobie fizycznej, która dokonuje z przedsiębiorcą czynności niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22¹ Kodeksu cywilnego). Typowym przykładem jest zakup pralki do własnego mieszkania, telefonu dla dziecka albo roweru na weekendowe wyjazdy.
Inaczej wygląda sytuacja, w której towar kupuje spółka lub inna firma na potrzeby swojej działalności. Przepisy o braku zgodności towaru z umową co do zasady nie obejmują wtedy kupującego, a o odpowiedzialności sprzedawcy decydują Kodeks cywilny i treść umowy. Zasady obowiązujące między przedsiębiorcami omawia poradnik Rękojmia a gwarancja w sprzedaży towaru między firmami.
Osobnej oceny wymaga sytuacja osoby prowadzącej jednoosobową działalność, która kupuje rzecz związaną z firmą, ale niemającą dla niej charakteru zawodowego. Przy takim zakupie warto zachować fakturę, krótki opis przeznaczenia rzeczy i informację o rodzaju prowadzonej działalności.
Brak zgodności towaru z umową zamiast dawnej rękojmi
Od 1.01.2023 r. sprzedaż towaru konsumentowi reguluje rozdział ustawy o prawach konsumenta poświęcony brakowi zgodności towaru z umową. Przepisy te wdrażają dyrektywy (UE) 2019/771 i 2019/770. Treści i usługi cyfrowe podlegają odrębnemu rozdziałowi tej ustawy. Reklamacja aplikacji czy pliku do pobrania wymaga więc sięgnięcia do innych przepisów niż reklamacja rzeczy.
W samej reklamacji warto opisać, co dokładnie nie działa albo czym towar różni się od opisu w ofercie, oraz kiedy problem się ujawnił. Ogólne sformułowanie „towar jest wadliwy” zmusza sprzedawcę do dopytywania i wydłuża wymianę korespondencji. Dobrze też od razu wskazać, czego kupujący oczekuje: naprawy czy wymiany.
Terminy na zgłoszenie problemu i na odpowiedź sprzedawcy warto ustalić przed wysłaniem pisma. W konkretnej sprawie mogą one przesądzić o dalszych krokach, dlatego datę zakupu, datę ujawnienia się usterki i datę wysłania reklamacji dobrze zapisać w jednym miejscu.
Kolejność żądań wobec sprzedawcy
Przepisy o braku zgodności przewidują co do zasady dwa etapy. Najpierw konsument żąda naprawy albo wymiany towaru, a dopiero w dalszej kolejności obniżenia ceny lub odstąpienia od umowy. Moment, w którym można przejść do drugiego etapu, zależy od przebiegu reklamacji i okoliczności sprawy. Dlatego odpowiedzi sprzedawcy i daty kolejnych zgłoszeń warto przechowywać razem.
Przykładowo konsument kupił ekspres do kawy, który po kilku tygodniach przestał podgrzewać wodę. W reklamacji zażądał naprawy. Gdy po naprawie usterka wróciła, kolejne pismo opisało obie sytuacje z datami, a do pisma dołączono protokół serwisu. Taki zapis ułatwia ocenę, czy można już żądać obniżenia ceny albo odstąpić od umowy.
Jeżeli pierwsze pismo od razu żąda zwrotu ceny, warto wcześniej sprawdzić, czy w danej sprawie nie należało najpierw żądać naprawy lub wymiany. Tę kwestię dobrze rozstrzygnąć przed wysłaniem reklamacji, a nie dopiero po odpowiedzi sprzedawcy.
Dokumenty do reklamacji towaru
Do reklamacji przydają się:
- dowód zakupu, np. paragon, faktura, potwierdzenie zamówienia lub wyciąg z rachunku z datą płatności,
- opis oferty albo zrzut ekranu ze strony sklepu, jeśli zakup był zdalny,
- zdjęcia lub nagranie pokazujące usterkę, z datą wykonania,
- dotychczasowa korespondencja ze sprzedawcą i numer zgłoszenia,
- karta gwarancyjna, jeżeli dołączono ją do towaru.
Reklamację najlepiej złożyć w formie, która pozwala później wykazać datę i treść zgłoszenia, np. e-mailem, przez formularz z potwierdzeniem albo listem poleconym. Rozmowa z infolinią rzadko zostawia taki ślad, więc warto potwierdzić jej przebieg krótką wiadomością. Kopię pisma i potwierdzenie nadania dobrze przechowywać razem z dowodem zakupu.
Gwarancja obok reklamacji u sprzedawcy
Gwarancja wynika z dobrowolnego oświadczenia gwaranta, którym bywa producent albo sprzedawca (art. 577 Kodeksu cywilnego). Jej zakres określa karta gwarancyjna, więc to w niej należy szukać informacji, do kogo i w jaki sposób zgłasza się usterkę. Odpowiedzialność sprzedawcy za brak zgodności wynika natomiast z ustawy. Różnice między tymi podstawami opisuje poradnik Gwarancja a rękojmia: konsument i niezgodność towaru.
To, z której podstawy skorzystać w konkretnej sytuacji i jak zgłoszenie u gwaranta wpływa na sprawę ze sprzedawcą, wymaga oceny. Przy obu drogach warto zachować pełną dokumentację, w tym protokoły serwisu.
Gdy sprzedawca odmawia
Gdy sprzedawca odmówi uwzględnienia reklamacji, warto zachować jego odpowiedź w całości i zapisać, na jakie okoliczności się powołuje, np. uszkodzenie mechaniczne albo niewłaściwe używanie. Takie stanowisko można porównać ze zdjęciami i opisem usterki z pierwszego zgłoszenia.
Konsument może zwrócić się o bezpłatną pomoc do powiatowego lub miejskiego rzecznika konsumentów, który może wystąpić do przedsiębiorcy. Wojewódzki inspektorat Inspekcji Handlowej prowadzi mediacje oraz stałe polubowne sądy konsumenckie. Roszczenia można też dochodzić przed sądem powszechnym. Sposób uporządkowania dat i dokumentów przed rozmową z prawnikiem opisuje poradnik Jak uporządkować informacje przed rozmową.