Opoka · Krawczyk
ADWOKACI

Podwyżka abonamentu a klauzula niedozwolona w umowie

Podwyżka abonamentu w trakcie trwania umowy, na przykład za internet, telewizję czy telefon, zwykle wynika z zapisu, który pozwala dostawcy jednostronnie zmienić cenę. Taki zapis nazywa się klauzulą modyfikacyjną, a gdy odwołuje się do wskaźnika inflacji, także klauzulą inflacyjną. Sam mechanizm zmiany ceny nie jest zakazany, ale konkretne postanowienie może okazać się niedozwolone.

Ocena zależy od dokładnego brzmienia zapisu i sposobu jego stosowania. Poniżej opisano, jak Kodeks cywilny ocenia klauzule w umowach z konsumentami, na co zwrócić uwagę w treści umowy oraz jaką drogę może wybrać abonent, który uważa podwyżkę za bezpodstawną.

Opoka · KrawczykStan prawny:

Klauzula modyfikacyjna w świetle Kodeksu cywilnego

Zgodnie z art. 385¹ Kodeksu cywilnego postanowienie umowy zawartej z konsumentem, którego nie uzgodniono z nim indywidualnie, nie wiąże go, jeżeli kształtuje jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Typowa umowa abonamentowa opiera się na wzorcu, a regulamin i cennik przygotowuje dostawca, dlatego zapis o zmianie ceny zwykle nie jest przedmiotem negocjacji. Czy postanowienie uzgodniono indywidualnie, ocenia się jednak w każdej sprawie.

Ocenę zgodności postanowienia z dobrymi obyczajami przeprowadza się według stanu z chwili zawarcia umowy (art. 385² Kodeksu cywilnego). Dlatego znaczenie ma treść umowy i okoliczności z dnia jej podpisania. Kodeks zawiera także przykładowy katalog postanowień, które w razie wątpliwości uważa się za niedozwolone (art. 385³ Kodeksu cywilnego). Czy konkretny zapis mieści się w tym katalogu, wymaga oceny jego brzmienia.

Ochrona ta dotyczy konsumentów. Abonamenty zawierane przez firmy w ramach działalności podlegają innym zasadom, a przy jednoosobowej działalności gospodarczej ocena bywa bardziej złożona.

Na co zwrócić uwagę w zapisie o zmianie ceny

Klauzula modyfikacyjna nie jest niedozwolona tylko dlatego, że pozwala podnieść cenę. Przy lekturze umowy i regulaminu można jednak zadać kilka pytań pomocniczych. Nie tworzą one ogólnego testu dla każdej umowy, ale pomagają uporządkować ewentualne wątpliwości:

  • czy na podstawie umowy da się z góry ustalić, w jakich sytuacjach i o ile może wzrosnąć cena, czy też zapis jest ogólnikowy,
  • czy w reakcji na podwyżkę abonent może rozwiązać umowę bez dodatkowych kosztów, zwłaszcza przy umowie na czas określony,
  • czy mechanizm działa w obie strony, czyli przewiduje także obniżkę, na przykład gdy wskaźnik, do którego się odwołuje, spadnie,
  • czy nowi klienci w tym samym czasie płacą za tę samą usługę mniej,
  • jak szybko po zawarciu umowy nastąpiła podwyżka, choć warunki cenowe miały obowiązywać dłużej.

Odpowiedzi na te pytania nie przesądzają o wyniku, a podobieństwo do cech kwestionowanych w innych sprawach nie oznacza automatycznie, że zapis jest niedozwolony. Ocena, czy konkretne postanowienie jest niedozwolone, wymaga analizy jego dokładnego brzmienia i sposobu stosowania przez dostawcę.

Do analizy potrzebne są: umowa z załącznikami, regulamin i cennik w wersji z dnia podpisania, zawiadomienie o podwyżce oraz faktury sprzed niej i po niej. Gdy umowę zawarto przez internet lub telefon, dobrze zachować także potwierdzenie przesłanych wtedy dokumentów.

Rejestr klauzul niedozwolonych i decyzje Prezesa UOKiK

Rejestr klauzul niedozwolonych dostępny na stronie UOKiK obejmuje postanowienia uznane za niedozwolone prawomocnymi wyrokami Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydanymi przed reformą z 2016 r. Decyzje administracyjne wydawane obecnie przez Prezesa UOKiK nie trafiają do tego rejestru automatycznie. Brak wpisu w rejestrze nie oznacza więc, że dana praktyka nie była przedmiotem postępowania.

Prezes UOKiK chroni zbiorowe interesy konsumentów i nie rozpatruje indywidualnych spraw. Decyzja wydana wobec przedsiębiorcy nie zastępuje zatem reklamacji konkretnego abonenta ani nie przesądza o ocenie postanowienia w jego umowie, które zależy od indywidualnego brzmienia. Warto też sprawdzić, czy opisywana w mediach decyzja jest prawomocna.

Droga konsumenta: reklamacja, pomoc i sąd

Pierwszym krokiem jest pisemna reklamacja do dostawcy usługi. Powinna zawierać numer umowy, wskazanie zapisu, na który powołał się dostawca, okres i kwotę podwyżki, uzasadnienie stanowiska, konkretne żądanie, na przykład zwrotu pobranych różnic, oraz termin odpowiedzi.

Po odmowie konsument może zwrócić się do powiatowego lub miejskiego rzecznika konsumentów, który udziela bezpłatnej pomocy w indywidualnych sprawach. Inne drogi pozasądowe opisuje poradnik Rzecznik konsumentów i pozasądowe rozwiązywanie sporów. Zwrotu nienależnie pobranych kwot można dochodzić przed sądem powszechnym, bez czekania na uprawomocnienie decyzji Prezesa UOKiK w sprawie danego dostawcy. Przed pozwem bywa rozważana próba ugodowa opisana w poradniku Zawezwanie do próby ugodowej.

Termin przedawnienia roszczenia o zwrot pobranych różnic wymaga oceny w konkretnej sprawie. Dokładne liczenie terminu dla poszczególnych kwot wymaga oceny, dlatego daty płatności z faktur warto zestawić jak najwcześniej. Pomocna będzie chronologia przygotowana według poradnika Jak uporządkować informacje przed rozmową.

Spór o podwyżkę abonamentu

  1. DokumentyUmowa, regulamin i cennik z dnia podpisania, zawiadomienie o podwyżce, faktury.
  2. Analiza zapisuOcena brzmienia klauzuli i sposobu jej stosowania według stanu z chwili zawarcia umowy.
  3. ReklamacjaPisemne żądanie do dostawcy z uzasadnieniem, kwotą i terminem odpowiedzi.
  4. Pomoc pozasądowaRzecznik konsumentów lub inna droga polubowna po odmowie.
  5. SądPozew o zwrot nienależnie pobranych kwot z uwzględnieniem terminu przedawnienia.

Najczęstsze pytania

Czy każda podwyżka abonamentu w trakcie umowy jest niezgodna z prawem?

Nie. Klauzula pozwalająca na zmianę ceny nie jest automatycznie niedozwolona. O jej ocenie decyduje sposób sformułowania i stosowania, a także okoliczności z chwili zawarcia umowy.

Czy brak klauzuli w rejestrze UOKiK oznacza, że jest dozwolona?

Nie. Rejestr obejmuje postanowienia uznane za niedozwolone prawomocnymi wyrokami sprzed reformy z 2016 r., a późniejsze decyzje administracyjne nie trafiają do niego automatycznie. Ocena konkretnego zapisu wymaga analizy jego brzmienia.

Za jaki okres można żądać zwrotu podwyżki abonamentu?

Okres, za który można żądać zwrotu, zależy od terminu przedawnienia właściwego dla danego roszczenia i wymaga oceny w konkretnej sprawie.

Czy zgłoszenie do UOKiK wystarczy, żeby otrzymać zwrot nadpłaty?

Nie. Prezes UOKiK nie rozpatruje indywidualnych spraw konsumentów. Własne żądanie trzeba zgłosić dostawcy w reklamacji, a w razie odmowy skierować sprawę na drogę pozasądową lub sądową. Pytanie o ocenę konkretnej umowy można przesłać przez kontakt.

Powiązane poradniki

Mają Państwo pytanie dotyczące własnej sprawy?

Prosimy krótko opisać, czego dotyczy sprawa. Odpowiemy, czy i w jaki sposób możemy pomóc.

Kontakt z kancelarią

Źródła

  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93), art. 118 i 385¹–385³.
  • Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (Dz.U. 2014 poz. 827).

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.