Na czym polega ograniczenie odpowiedzialności
Klauzula ograniczająca odpowiedzialność zmienia w umowie ogólne zasady odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Zamiast odpowiedzialności za całą szkodę przewiduje odpowiedzialność do określonej kwoty albo wyłącza ją dla wskazanych rodzajów szkód lub zdarzeń. Granicę wyznaczoną wprost przez ustawę stanowi szkoda wyrządzona umyślnie (art. 473 § 2 KC). Czy i w jakim zakresie umowa może ograniczyć odpowiedzialność w pozostałych przypadkach, zależy od treści klauzuli i okoliczności, dlatego tę kwestię warto omówić z adwokatem przed podpisem.
Rodzaje klauzul spotykane w umowach
W umowach między firmami ograniczenie odpowiedzialności przybiera zwykle jedną z kilku postaci, a często kilka z nich występuje jednocześnie:
- limit kwotowy, np. do wysokości wynagrodzenia z umowy, do określonej sumy albo do kwoty z polisy ubezpieczeniowej;
- wyłączenie określonych rodzajów szkód, np. utraconych korzyści albo tzw. szkód pośrednich;
- wyłączenie odpowiedzialności za określone zdarzenia, np. opóźnienia dostawców lub przerwy w dostawie mediów;
- postanowienia o odpowiedzialności za podwykonawców i inne osoby, przy pomocy których strona wykonuje umowę.
Skutek postanowień zmieniających odpowiedzialność za takie osoby warto omówić z adwokatem.
Limit kwotowy: o co zapytać
Sama kwota limitu nie wystarcza do oceny ryzyka. Znaczenie ma także to, od czego limit się liczy i jakich roszczeń dotyczy. Przed podpisem pomocne są następujące pytania:
- Czy limit wynosi stałą kwotę, czy zależy od wynagrodzenia, a jeśli tak, to od wynagrodzenia za cały okres umowy, za rok czy faktycznie zapłaconego?
- Czy limit dotyczy jednego zdarzenia, czy łącznie wszystkich roszczeń z umowy?
- Czy limit obowiązuje obie strony, czy tylko jedną?
- Czy limit obejmuje kary umowne, czy kary są naliczane niezależnie od niego?
- Czy umowa wskazuje przypadki, w których limit nie działa, np. szkodę wyrządzoną umyślnie albo naruszenia wymienione w samej umowie?
- Czy wysokość limitu odpowiada wartości umowy i zakresowi ubezpieczenia drugiej strony?
Wyłączenie odpowiedzialności w umowie B2B
Wyłączenie odpowiedzialności sięga dalej niż limit, ponieważ dla określonych szkód lub zdarzeń odpowiedzialność ma być w ogóle wyłączona. Dlatego zakres wyłączenia powinien być opisany precyzyjnie. Pojęcia takie jak „szkody pośrednie”, „utracone zyski” czy „siła wyższa” mogą być rozumiane różnie, jeżeli umowa ich nie definiuje.
Przy wykładni umowy bada się zgodny zamiar stron i cel umowy, a nie tylko jej dosłowne brzmienie (art. 65 § 2 KC). W sporze o zakres wyłączenia znaczenie może więc mieć korespondencja, w której strony omawiały te postanowienia.
Art. 473 § 2 KC rozstrzyga wprost tylko przypadek szkody wyrządzonej umyślnie. Ocena wyłączenia obejmującego szkody wyrządzone nieumyślnie wymaga analizy konkretnej klauzuli przez adwokata.
Ograniczenie odpowiedzialności a kara umowna
Kara umowna i limit odpowiedzialności to odrębne mechanizmy, które w jednej umowie wpływają na siebie nawzajem. Odszkodowania przewyższającego zastrzeżoną karę nie można żądać, chyba że strony inaczej postanowiły (art. 484 § 1 KC).
Przy łącznej analizie obu postanowień warto ustalić, czy kary wliczają się do limitu, czy odszkodowanie uzupełniające ponad karę podlega temu samemu limitowi i czy łączny limit kar jest niższy niż ogólny limit odpowiedzialności. Zasady samej kary, w tym jej zmniejszenia, opisuje poradnik Kara umowna między firmami.
Limity w ogólnych warunkach umów
Ograniczenia odpowiedzialności często znajdują się nie w samej umowie, lecz w ogólnych warunkach albo regulaminie drugiej strony. Gdy limit uzgodniony w umowie jest sprzeczny z limitem z wzorca, strony są związane umową (art. 385 § 1 KC).
Kiedy wzorzec wiąże drugą stronę i co się dzieje, gdy obie firmy stosują różne wzorce, opisuje poradnik Ogólne warunki sprzedaży między przedsiębiorcami (OWU).
Klauzule o odpowiedzialności przed podpisem
- Odnalezienie klauzulUmowa główna, załączniki i OWU, w tym postanowienia o limitach, wyłączeniach i karach umownych.
- Zakres limituKwota, sposób jej liczenia, jedno zdarzenie albo wszystkie roszczenia oraz relacja do kar umownych.
- Wyłączenia i wyjątkiRodzaje szkód i zdarzeń wyłączonych z odpowiedzialności oraz przypadki, w których limit nie działa.
- Rozmowa z adwokatemOmówienie skutków klauzul, ryzyk i postanowień do negocjacji.
Na co zwrócić uwagę
- Limit tylko dla jednej strony. Limit, który obejmuje tylko jedną stronę, ogranicza wyłącznie jej odpowiedzialność. Odpowiedzialność drugiej strony ocenia się wtedy według pozostałych postanowień umowy i zasad ogólnych.
- Niezdefiniowane pojęcia. Wyłączenie „szkód pośrednich” bez definicji może prowadzić do sporu o to, które szkody obejmuje.
- Postanowienia w kilku dokumentach. Limit w umowie, wyłączenia w OWU i kary w załączniku warto czytać łącznie.
- Kary umowne poza limitem. Jeżeli kary nie wliczają się do limitu, łączna odpowiedzialność może być wyższa, niż wynika z samej kwoty limitu.
- Kontrahent z zagranicy. Poradnik opisuje zasady Kodeksu cywilnego. Gdy umowa ma podlegać prawu obcemu, wybór prawa i sądu omawia poradnik Prawo właściwe dla umowy międzynarodowej: wybór prawa i sądu, a pozostałe postanowienia poradnik Umowa z zagranicznym kontrahentem: waluta, płatność, dostawa i zabezpieczenia.
Odpowiedzialność sprzedawcy za wady towaru, w tym różnice między rękojmią a gwarancją, omawia poradnik Rękojmia a gwarancja w sprzedaży towaru między firmami.