Opoka · Krawczyk
ADWOKACI

Najem okazjonalny: umowa, akt notarialny i zgłoszenie do US

Najem okazjonalny to szczególna forma najmu lokalu mieszkalnego, uregulowana w art. 19a–19e ustawy o ochronie praw lokatorów. Od zwykłej umowy najmu odróżniają ją dodatkowe dokumenty, przede wszystkim oświadczenie najemcy w formie aktu notarialnego o poddaniu się egzekucji, oraz obowiązek zgłoszenia umowy do urzędu skarbowego.

Wymogi te są dość formalne, a brak jednego z elementów może sprawić, że strony pozostaną przy zwykłym najmie, choć były przekonane, że zawarły umowę okazjonalną. Dlatego przed podpisaniem i zaraz po nim warto przejść przez listę dokumentów i terminów.

Opoka · KrawczykStan prawny:

Kto może zawrzeć umowę najmu okazjonalnego

Najem okazjonalny jest przeznaczony dla właścicieli, którzy wynajmują mieszkanie prywatnie. Wynajmującym może być wyłącznie osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie wynajmowania lokali. Przedsiębiorca zajmujący się wynajmem korzysta z innej konstrukcji, czyli najmu instytucjonalnego, uregulowanego w art. 19f–19l tej samej ustawy.

Przed wyborem tej formy warto więc sprawdzić, czy wynajmujący nie prowadzi już działalności obejmującej wynajem. Jeżeli mieszkanie ma kilku współwłaścicieli, warto ustalić, kto będzie stroną umowy i czy każdy z nich spełnia ten warunek. Ocena sytuacji, w której jeden ze współwłaścicieli prowadzi działalność, wymaga analizy konkretnego przypadku.

Dokumenty potrzebne do najmu okazjonalnego

Podstawą jest umowa najmu zawarta na piśmie na czas określony, nie dłuższy niż 10 lat. Umowa na czas nieokreślony nie może być umową najmu okazjonalnego. Do umowy dołącza się oświadczenia, które w praktyce trzeba przygotować przed jej podpisaniem lub równolegle z nim.

Najemca składa w formie aktu notarialnego oświadczenie, w którym dobrowolnie poddaje się egzekucji co do opróżnienia wynajmowanego lokalu. Składa też oświadczenie, w którym wskazuje inny lokal, gdzie będzie mógł zamieszkać po opuszczeniu wynajmowanego mieszkania. Do tego dochodzi oświadczenie właściciela wskazanego lokalu o zgodzie na zamieszkanie w nim najemcy.

Przed wizytą u notariusza warto zebrać następujące dokumenty i informacje:

  • projekt umowy najmu z datą rozpoczęcia i zakończenia najmu,
  • dane wynajmującego i najemcy, a przy kilku najemcach dane każdego z nich,
  • dokładny adres wynajmowanego lokalu,
  • adres lokalu wskazanego przez najemcę oraz dane jego właściciela,
  • oświadczenie właściciela wskazanego lokalu o zgodzie na zamieszkanie najemcy.

Koszt sporządzenia aktu notarialnego warto ustalić bezpośrednio z kancelarią notarialną przed spotkaniem. Strony powinny też uzgodnić z wyprzedzeniem, kto go poniesie.

Zgłoszenie umowy do urzędu skarbowego

Wynajmujący musi zgłosić zawarcie umowy najmu okazjonalnego naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 14 dni od dnia jej zawarcia. To element, który najłatwiej przeoczyć, ponieważ następuje już po podpisaniu umowy i wydaniu kluczy. Bez zgłoszenia umowa nie korzysta z ochrony, jaką ustawa wiąże z najmem okazjonalnym, a strony pozostają w sytuacji zbliżonej do zwykłego najmu.

Termin 14 dni warto liczyć od daty zawarcia umowy, a nie od dnia wprowadzenia się najemcy, jeżeli te daty się różnią. Wynajmujący powinien zachować potwierdzenie złożenia zgłoszenia razem z umową i aktem notarialnym. Ten komplet dokumentów może być potrzebny po latach, przy zakończeniu najmu.

Najem okazjonalny – kolejność czynności

  1. Weryfikacja wynajmującegoOsoba fizyczna, która nie prowadzi działalności w zakresie wynajmowania lokali.–
  2. Lokal wskazany przez najemcęAdres innego lokalu i oświadczenie jego właściciela o zgodzie.Przed podpisaniem umowy
  3. Akt notarialnyOświadczenie najemcy o poddaniu się egzekucji co do opróżnienia lokalu.Przy zawarciu umowy
  4. UmowaForma pisemna, czas określony.Nie dłużej niż 10 lat
  5. Zgłoszenie do urzędu skarbowegoZgłoszenie składa wynajmujący, potwierdzenie przechowuje się z umową.14 dni od zawarcia umowy

Co zmienia najem okazjonalny przy zakończeniu najmu

Najważniejszą różnicą w porównaniu ze zwykłym najmem jest sytuacja po zakończeniu umowy. Jeżeli najemca nie opróżni lokalu, wynajmujący może oprzeć się na oświadczeniu z aktu notarialnego. Najemcy nie przysługuje przy tym prawo do lokalu socjalnego (art. 19e ustawy). Z tym wiąże się wymóg, aby najemca z góry wskazał miejsce, w którym będzie mógł zamieszkać.

Szczegółowy przebieg postępowania w takiej sytuacji, w tym dokumenty składane przez wynajmującego i terminy wynikające z ustawy, wymaga oceny na podstawie konkretnej umowy i aktu notarialnego. Inaczej wygląda zakończenie zwykłego najmu, które opisuje poradnik Eksmisja lokatora bez tytułu prawnego po zakończeniu najmu.

Typowe błędy przy najmie okazjonalnym

Najczęściej powtarzają się te same uchybienia:

  • przekroczenie 14-dniowego terminu na zgłoszenie umowy do urzędu skarbowego albo brak dowodu złożenia zgłoszenia,
  • umowa zawarta na czas nieokreślony lub bez wskazanej daty zakończenia,
  • brak oświadczenia właściciela lokalu wskazanego przez najemcę,
  • wskazanie lokalu, do którego najemca nie ma realnej możliwości się przeprowadzić, bez sprawdzenia aktualnej zgody właściciela,
  • zawarcie umowy przez osobę, która prowadzi działalność w zakresie wynajmowania.

Przy dłuższych umowach może się zdarzyć, że właściciel lokalu wskazanego przez najemcę sprzeda go albo cofnie gotowość przyjęcia najemcy. To, jakie obowiązki mają wtedy strony i jakie znaczenie ma zmiana dla umowy, warto ustalić na podstawie jej treści. Po stronie najemcy warto natomiast pamiętać, że oświadczenie o poddaniu się egzekucji ma realne skutki i nie jest zwykłą formalnością.

Najczęstsze pytania

Czy najem okazjonalny może zawrzeć firma?

Nie. Wynajmującym w najmie okazjonalnym może być wyłącznie osoba fizyczna, która nie prowadzi działalności w zakresie wynajmowania lokali. Podmioty prowadzące taką działalność mogą korzystać z najmu instytucjonalnego, w którym najemca również składa oświadczenie w formie aktu notarialnego, ale nie wskazuje lokalu zastępczego.

Co się stanie, jeśli umowa najmu okazjonalnego nie zostanie zgłoszona do urzędu skarbowego w 14 dni?

Bez zgłoszenia umowa nie korzysta z ochrony przewidzianej dla najmu okazjonalnego. Jakie zasady stosuje się wówczas do konkretnego najmu, w tym przy jego zakończeniu, warto ocenić na podstawie całej dokumentacji.

Czy najem okazjonalny można zawrzeć na czas nieokreślony?

Nie. Umowa najmu okazjonalnego jest zawierana na czas określony, nie dłuższy niż 10 lat. Wcześniejsze zakończenie umowy i jej przedłużenie zależą od treści umowy i przepisów, które warto przeanalizować przed podpisaniem.

Czy przy najmie okazjonalnym można podnieść czynsz?

Czy i na jakich zasadach można podnieść czynsz w trakcie najmu okazjonalnego, wymaga oceny na podstawie ustawy i treści konkretnej umowy. Ogólne zasady podwyżki czynszu w najmie mieszkań opisuje poradnik Podwyżka czynszu za mieszkanie. Pytanie dotyczące konkretnej umowy można przesłać przez kontakt.

Powiązane poradniki

Mają Państwo pytanie dotyczące własnej sprawy?

Prosimy krótko opisać, czego dotyczy sprawa. Odpowiemy, czy i w jaki sposób możemy pomóc.

Kontakt z kancelarią

Źródła

  • Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów (t.j. Dz.U. 2023 poz. 725), art. 19a–19e oraz art. 19f–19l.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.