Trzy konstrukcje kredytu powiązanego z frankiem
W kredycie indeksowanym do franka szwajcarskiego kwota kredytu jest wyrażona i wypłacona w złotych. Następnie przelicza się ją na franki na potrzeby harmonogramu spłaty. Sposób ustalania wysokości rat wynika z postanowień konkretnej umowy.
W kredycie denominowanym do franka kwotę kredytu wyrażono w umowie we frankach. Kredytobiorca otrzymał jednak złote, wypłacone po przeliczeniu według kursu. W obu przypadkach pieniądze trafiły więc do kredytobiorcy w złotych, a różnica dotyczy przede wszystkim tego, w jakiej walucie zapisano kwotę zobowiązania.
Trzecią, rzadszą konstrukcją jest kredyt walutowy w ścisłym znaczeniu. W takiej umowie wypłata i spłata odbywają się faktycznie we frankach, bez przeliczania na złote. Ponieważ w potocznym języku wszystkie trzy rodzaje bywają nazywane tak samo, przed rozmową o sprawie warto ustalić, którą konstrukcję zawiera konkretna umowa.
Jak rozpoznać rodzaj umowy
Pierwszym miejscem do sprawdzenia jest postanowienie określające kwotę kredytu, zwykle na początku umowy. Jeżeli kwota jest podana w złotych, a umowa przewiduje jej przeliczenie na franki, wskazuje to na kredyt indeksowany. Jeżeli kwota jest podana we frankach, a wypłata ma nastąpić w złotych, wskazuje to na kredyt denominowany.
Drugim elementem jest waluta wypłaty. Warto zajrzeć do dyspozycji wypłaty i potwierdzeń wypłaty transz. Wynika z nich, w jakiej walucie pieniądze faktycznie trafiły na rachunek kredytobiorcy, dewelopera albo sprzedającego mieszkanie.
Trzecim elementem jest sposób ustalania rat. Sam harmonogram nie zawsze pozwala odróżnić kredyt indeksowany od denominowanego, dlatego czyta się go razem z postanowieniem o kwocie kredytu. Spłata bezpośrednio we frankach od początku umowy może natomiast wskazywać na kredyt walutowy. Trzeba przy tym pamiętać, że część kredytobiorców podpisała później aneks umożliwiający spłatę rat bezpośrednio we frankach. Znaczenie takiego aneksu dla sprawy wymaga odrębnej oceny.
Rozpoznanie rodzaju umowy
- Kwota kredytuOdczyt, czy kwotę zapisano w złotych, czy we frankach.
- WypłataUstalenie waluty, w której wypłacono kredyt lub jego transze.
- RatyOdczyt harmonogramu i zasad ustalania rat.
- AneksyWyodrębnienie późniejszych zmian, w tym zmiany waluty spłaty.
- Klauzule kursoweWskazanie postanowień o kursie, spreadzie i tabeli kursowej banku.
Klauzule przeliczeniowe w obu rodzajach umów
Spór z bankiem dotyczy w kredytach indeksowanych i denominowanych zwykle klauzul przeliczeniowych. Chodzi o postanowienia określające, według jakiego kursu dokonuje się przeliczeń przewidzianych w umowie, w tym o spread oraz odwołanie do tabeli kursowej ustalanej przez bank. To, których przeliczeń dotyczą te postanowienia, zależy od konstrukcji konkretnej umowy i wymaga analizy jej treści wraz z regulaminem.
Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25.04.2024 r., III CZP 25/22, dotyczy właśnie skutków abuzywnej klauzuli przeliczeniowej. Według uchwały nie zastępuje się jej innym kursem wynikającym z ustawy ani ze zwyczaju. Jeżeli nie można ustalić wiążącego kursu, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Jak te zasady przekładają się na pozew, opisuje poradnik Pozew frankowy przeciwko bankowi.
Przy lekturze umowy warto zaznaczyć wszystkie miejsca, w których pojawia się kurs waluty, i sprawdzić, czy postanowienia te odsyłają do regulaminu. Regulamin bywa osobnym dokumentem, a część zasad przeliczania może znajdować się wyłącznie w nim. Bez regulaminu obowiązującego w dniu zawarcia umowy obraz klauzul jest zwykle niepełny.
Typowe błędy przy ustalaniu rodzaju kredytu
Częstym błędem jest kierowanie się nazwą produktu. Określenia używane w materiałach reklamowych lub w bankowości elektronicznej nie zawsze odpowiadają treści umowy. Decyduje zapis kwoty kredytu i mechanizm wypłaty oraz spłaty.
Drugim błędem jest oparcie się na samym harmonogramie. Sam harmonogram nie przesądza o rodzaju umowy. Trzeba go czytać razem z postanowieniem o kwocie kredytu.
Trzeci błąd polega na pominięciu aneksów i późniejszej korespondencji. Umowy zawierane przed laty bywały wielokrotnie zmieniane, a kredytobiorcy nie zawsze przechowują wszystkie dokumenty w jednym miejscu. Kompletny zestaw obejmuje umowę z regulaminem, aneksy, harmonogram, zaświadczenie banku o spłatach oraz dyspozycje wypłaty. Sposób uporządkowania takich dokumentów opisuje poradnik Jak uporządkować informacje przed rozmową.
Jeżeli umowę zawarło kilka osób, na przykład małżonkowie, którzy później się rozwiedli, warto także ustalić, kto jest kredytobiorcą według umowy. Zagadnienie to opisuje poradnik Rozwód a kredyt hipoteczny.