Opoka · Krawczyk
ADWOKACI

Wniosek o ustalenie kontaktów z dzieckiem – sąd, opłata, zmiana i utrudnianie kontaktów

Kontakty z dzieckiem rodzice ustalają wspólnie, a gdy się nie porozumieją, rozstrzyga sąd opiekuńczy. Sąd może kontakty później zmienić, ograniczyć albo ich zakazać, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Gdy ustalone kontakty są utrudniane, prawo przewiduje osobną procedurę przed sądem.

Opoka · KrawczykStan prawny:

Czym są kontakty z dzieckiem

Rodzice i dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów niezależnie od władzy rodzicielskiej. Kontakty stanowią zatem odrębne zagadnienie, a rodzic z ograniczoną władzą rodzicielską nadal może mieć prawo do kontaktów.

Kontakty obejmują w szczególności:

  • przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu);
  • bezpośrednie porozumiewanie się i korespondencję;
  • porozumiewanie się na odległość, w tym środkami komunikacji elektronicznej.

Te same zasady stosuje się odpowiednio do kontaktów rodzeństwa, dziadków, powinowatych w linii prostej oraz innych osób, które przez dłuższy czas sprawowały pieczę nad dzieckiem.

Jak ustalić kontakty z dzieckiem

Porozumienie rodziców

Jeżeli dziecko mieszka stale u jednego z rodziców, sposób kontaktów drugiego rodzica rodzice określają wspólnie. Kierują się dobrem dziecka i biorą pod uwagę jego rozsądne życzenia. Gdy porozumienia brak, rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Pomocą może być dobrowolna mediacja. Ugoda zawarta przed mediatorem, po zatwierdzeniu przez sąd, ma moc prawną ugody zawartej przed sądem.

Przy rozwodzie i gdy rodzice żyją osobno

W sprawie rozwodowej sąd orzeka o kontaktach w wyroku. Uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o kontaktach, jeżeli jest zgodne z dobrem dziecka. Na zgodny wniosek stron sąd nie orzeka o kontaktach. W czasie sprawy o rozwód lub separację nie wszczyna się odrębnego postępowania o ustalenie kontaktów.

Podobnie jest, gdy rodzice żyją w rozłączeniu i władza rodzicielska przysługuje obojgu. Sąd opiekuńczy może ze względu na dobro dziecka określić sposób utrzymywania kontaktów, a na zgodny wniosek stron o kontaktach nie orzeka. Zasady ustalania kontaktów stosuje się odpowiednio także wtedy, gdy dziecko nie przebywa u żadnego z rodziców, a pieczę nad nim sprawuje opiekun albo dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej.

Sąd i opłata

Poza rozwodem sprawę rozpoznaje sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć, a w braku miejsca zamieszkania sąd miejsca jej pobytu. Przed rozstrzygnięciem sąd umożliwia rodzicom złożenie oświadczeń, chyba że byłoby to połączone z nadmiernymi trudnościami.

Od wniosku wszczynającego postępowanie nieprocesowe pobiera się opłatę stałą 100 zł, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zwolnienia od kosztów może domagać się osoba fizyczna, która oświadczy, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Co powinien zawierać wniosek o ustalenie kontaktów

Wniosek o ustalenie kontaktów z dzieckiem składa się do sądu opiekuńczego wtedy, gdy rodzice nie porozumieli się co do sposobu kontaktów, a nie toczy się sprawa o rozwód lub separację. Przy jego przygotowaniu warto uwzględnić w szczególności:

  • oznaczenie sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć;
  • proponowany sposób utrzymywania kontaktów, np. spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu, porozumiewanie się na odległość;
  • opis dotychczasowego przebiegu kontaktów;
  • informację o pisemnym porozumieniu rodziców, wyroku rozwodowym lub postanowieniu o separacji, jeśli istnieją;
  • wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas sprawy, jeśli jest potrzebny (od wniosku o zabezpieczenie zgłoszonego w piśmie rozpoczynającym postępowanie nie pobiera się opłaty);
  • uiszczenie opłaty stałej albo wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Dokumenty, które warto dołączyć, wymienia sekcja „Jakie dokumenty przygotować”.

Ograniczenie i zakaz kontaktów

Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy ograniczy kontakty. Może w szczególności:

  • zakazać spotykania się z dzieckiem;
  • zakazać zabierania dziecka poza miejsce jego stałego pobytu;
  • zezwolić na spotkania tylko w obecności drugiego rodzica, opiekuna, kuratora sądowego lub innej wskazanej osoby;
  • ograniczyć kontakty do określonych sposobów porozumiewania się na odległość albo takiego porozumiewania się zakazać.

Jeżeli kontakty poważnie zagrażają dobru dziecka lub je naruszają, sąd zakaże ich utrzymywania. Orzekając o kontaktach, sąd może też zobowiązać rodziców do określonego postępowania, np. skierować ich do terapii rodzinnej lub poradnictwa.

Zmiana kontaktów

Rozstrzygnięcie o kontaktach nie jest dane raz na zawsze. Sąd opiekuńczy może je zmienić, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Zmiana może dotyczyć także kontaktów ustalonych w wyroku rozwodowym lub orzekającym separację.

Postanowienia o ustaleniu, ograniczeniu albo zakazaniu kontaktów mogą zapaść tylko po przeprowadzeniu rozprawy. Dotyczy to także zmiany takich rozstrzygnięć zawartych w wyroku rozwodowym lub orzekającym separację. Postanowienia te stają się skuteczne i wykonalne po uprawomocnieniu się.

Przeprowadzkę dziecka i jej znaczenie dla miejsca pobytu omawiamy w poradniku o miejscu pobytu dziecka.

Gdy kontakty są utrudniane

Na wypadek utrudniania kontaktów przepisy przewidują odrębną procedurę. Dotyczy ona sytuacji, w której osoba, pod której pieczą dziecko pozostaje, nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z orzeczenia albo z ugody zawartej przed sądem lub mediatorem. Sąd opiekuńczy, uwzględniając sytuację majątkową tej osoby, zagrozi jej nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie. Suma przypada osobie uprawnionej do kontaktu.

Procedura składa się z dwóch etapów:

  1. Zagrożenie. Sąd wydaje postanowienie, w którym określa sumę za każde naruszenie.
  2. Nakazanie zapłaty. Jeżeli naruszenia trwają nadal, sąd nakazuje zapłatę sumy stosownie do liczby naruszeń. Prawomocne postanowienie jest tytułem wykonawczym bez klauzuli wykonalności.

Procedura dotyczy obu stron. Jeżeli to rodzic uprawniony do kontaktu (albo osoba, której kontaktu zakazano) narusza orzeczenie lub ugodę, sąd zagrozi mu zapłatą na rzecz osoby sprawującej pieczę. Na postanowienia przysługuje zażalenie.

Trybunał Konstytucyjny (wyrok z 22.06.2022 r., SK 3/20) uznał art. 598¹⁶ § 1 w związku z art. 598¹⁵ § 1 KPC za niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim obejmują sytuacje, gdy niewykonywanie obowiązków wiąże się z zachowaniem dziecka, którego nie wywołała osoba sprawująca pieczę.

Już przy ustalaniu kontaktów, w razie uzasadnionej obawy naruszeń, sąd może od razu zagrozić nakazaniem zapłaty.

Zwrot wydatków

Jeżeli do kontaktu nie doszło, bo osoba sprawująca pieczę nie wykonała albo niewłaściwie wykonała obowiązki z orzeczenia lub ugody, sąd przyzna uprawnionemu zwrot uzasadnionych wydatków poniesionych na przygotowanie kontaktu. Przepis stosuje się odpowiednio, gdy obowiązki dotyczące kontaktu narusza osoba uprawniona do kontaktu.

Zasady tego postępowania

  • Sąd nie wszczyna go z urzędu; każde kolejne postanowienie wymaga wniosku.
  • Do wniosku dołącza się odpis wykonalnego orzeczenia albo wykonalnej ugody zawartej przed sądem lub mediatorem.
  • Przed wydaniem postanowienia sąd wysłuchuje uczestników.
  • Sąd umarza postępowanie, jeżeli w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia się ostatniego postanowienia nie wpłynie kolejny wniosek.
  • Te same przepisy stosuje się odpowiednio, gdy dziecko mieszka z każdym z rodziców w powtarzających się okresach.

Już w sprawie o kontakty sąd może też podjąć kroki, by zapewnić ich wykonywanie, np. zobowiązać do pokrycia kosztów podróży i pobytu dziecka albo odebrać przyrzeczenie określonego zachowania.

Krok po kroku

  1. Porozumienie rodziców. Gdy dziecko przebywa stale u jednego z rodziców, sposób kontaktów drugiego rodzice określają wspólnie. Pomocą może być dobrowolna mediacja.
  2. Wniosek do sądu. Gdy porozumienia brak, wniosek składa się do sądu opiekuńczego, czyli sądu rodzinnego, właściwego według miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć. Jeśli toczy się sprawa o rozwód lub separację, odrębnego postępowania o ustalenie kontaktów się nie wszczyna. W razie potrzeby stosuje się wtedy przepisy o postępowaniu zabezpieczającym.
  3. Opłata albo zwolnienie. Co do zasady opłata stała wynosi 100 zł. Można wnioskować o zwolnienie od kosztów sądowych.
  4. Zabezpieczenie na czas sprawy. Zabezpieczenia można żądać przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Trzeba uprawdopodobnić roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Sąd może w szczególności uregulować sposób kontaktów z dzieckiem. Od wniosku o zabezpieczenie zgłoszonego w piśmie rozpoczynającym postępowanie nie pobiera się opłaty.
  5. Rozprawa i wysłuchanie dziecka. Postanowienie o ustaleniu kontaktów może zapaść tylko po przeprowadzeniu rozprawy. Sąd wysłuchuje dziecko, jeżeli pozwala na to jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości. Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń.
  6. Postanowienie i jego zmiana. Postanowienie o kontaktach staje się skuteczne po uprawomocnieniu się. Jeśli wymaga tego dobro dziecka, sąd może je później zmienić.
  7. Gdy kontakty nie są wykonywane. Na wniosek sąd stosuje procedurę zagrożenia i nakazania zapłaty. Do wniosku dołącza się odpis wykonalnego orzeczenia albo wykonalnej ugody. Wykonalność orzeczenia sąd stwierdza z urzędu.

Kontakty z dzieckiem krok po kroku

  1. Porozumienie rodzicówSposób kontaktów drugiego rodzica rodzice określają wspólnie, kierując się dobrem dziecka. Pomocą może być dobrowolna mediacja.gdy dziecko mieszka stale u jednego z rodziców
  2. Wniosek do sądu opiekuńczegoWniosek składa się do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć. W sprawie rozwodowej o kontaktach co do zasady orzeka sąd w wyroku.gdy brak porozumienia
  3. Zabezpieczenie na czas sprawyTrzeba uprawdopodobnić roszczenie oraz interes prawny. Sąd może w szczególności uregulować sposób kontaktów z dzieckiem.przed wszczęciem postępowania lub w jego toku
  4. Rozprawa i wysłuchanie dzieckaPostanowienie o kontaktach może zapaść tylko po rozprawie. Sąd wysłuchuje dziecko, jeżeli pozwala na to jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości.
  5. Postanowienie i jego zmianaPostanowienie staje się skuteczne i wykonalne po uprawomocnieniu się. Sąd może je później zmienić, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.po uprawomocnieniu się
  6. Zagrożenie nakazaniem zapłatyNa wniosek z odpisem wykonalnego orzeczenia albo wykonalnej ugody sąd co do zasady zagraża nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde naruszenie.gdy ustalone kontakty nie są wykonywane
  7. Nakazanie zapłatyJeżeli naruszenia trwają nadal, sąd nakazuje zapłatę sumy stosownie do liczby naruszeń. Każde kolejne postanowienie wymaga wniosku.umorzenie, gdy w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia się ostatniego postanowienia nie wpłynie kolejny wniosek

Jakie dokumenty przygotować

  • Orzeczenie albo ugodę o kontaktach, jeśli już są. Przy wniosku o wykonanie kontaktów wymagany jest odpis wykonalnego orzeczenia albo wykonalnej ugody zawartej przed sądem lub przed mediatorem.
  • Wyrok rozwodowy lub postanowienie o separacji, jeśli zapadły.
  • Pisemne porozumienie rodziców o kontaktach, jeśli zostało zawarte.
  • Opis obecnego przebiegu kontaktów i proponowanego sposobu ich utrzymywania.
  • Jeśli kontakty są utrudniane: rzeczowy rejestr zdarzeń (data, godzina, planowany kontakt i jego faktyczny przebieg) oraz korespondencję z drugim rodzicem.
  • Potwierdzenia wydatków poniesionych na przygotowanie kontaktów, które się nie odbyły.
  • Przy wniosku o zwolnienie od kosztów: oświadczenie ze szczegółowymi danymi o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, sporządzone według ustalonego wzoru.

Kiedy warto porozmawiać z adwokatem

  • Druga strona ma już pełnomocnika.
  • Toczy się sprawa o rozwód lub separację. Wtedy o kontaktach orzeka sąd w tej sprawie.
  • Orzeczenie albo ugoda o kontaktach pochodzą z innego państwa.
  • Sąd wydał postanowienie o zagrożeniu albo nakazaniu zapłaty, na które przysługuje zażalenie.
  • Rozważany jest wniosek o ograniczenie albo zakaz kontaktów.

Gdy dziecko mieszka w innym państwie niż rodzic, praktyczne ustalenia dotyczące rozmów i wakacji omawia poradnik Kontakty z dzieckiem mieszkającym za granicą: jak je ułożyć.

Gdy w sprawie o kontakty rodzic otrzymał zawiadomienie o badaniu albo opinię zespołu specjalistów, pomocny jest poradnik OZSS w sprawie o dziecko: przygotowanie i lektura opinii.

Najczęstsze pytania

Od jakiego wieku dziecko może samo zdecydować o kontaktach?

Przepisy nie podają takiego wieku. Rodzice, ustalając kontakty, biorą pod uwagę rozsądne życzenia dziecka. Sąd wysłuchuje dziecko, jeżeli pozwala na to jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości, i stosownie do tych okoliczności uwzględnia jego zdanie i rozsądne życzenia.

Co, jeśli dziecko nie chce iść na spotkanie z rodzicem?

Przepisy o zagrożeniu i nakazaniu zapłaty są w tym zakresie objęte wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego opisanym w sekcji „Gdy kontakty są utrudniane”. Ocena konkretnej sytuacji zależy od okoliczności sprawy.

Czy dziadkowie mogą wystąpić o kontakty z wnukami?

Tak. Przepisy o kontaktach stosuje się odpowiednio do kontaktów dziadków z wnukami, a także do kontaktów rodzeństwa, powinowatych w linii prostej i innych osób, które przez dłuższy czas sprawowały pieczę nad dzieckiem.

Jak często odbywają się kontakty ojca z dzieckiem?

Jeżeli dziecko mieszka stale u jednego z rodziców, sposób kontaktów drugiego rodzica rodzice określają wspólnie. Kierują się dobrem dziecka i biorą pod uwagę jego rozsądne życzenia. Gdy porozumienia brak, sposób kontaktów rozstrzyga sąd opiekuńczy, a w sprawie rozwodowej sąd w wyroku. Te same zasady dotyczą ojca i matki.

Co powinien zawierać wniosek o ustalenie kontaktów z dzieckiem?

We wniosku warto wskazać przede wszystkim proponowany sposób kontaktów i dotychczasowy ich przebieg, a także informacje o porozumieniu rodziców lub wcześniejszych orzeczeniach, jeśli istnieją. Można w nim od razu wnieść o zabezpieczenie kontaktów na czas sprawy oraz o zwolnienie od kosztów. Szczegóły podaje sekcja „Co powinien zawierać wniosek o ustalenie kontaktów”.

Czy kontakty mogą odbywać się tylko przez telefon lub wideo?

Sąd, ograniczając kontakty ze względu na dobro dziecka, może ograniczyć je do określonych sposobów porozumiewania się na odległość. Rodzice mogą też sami uzgodnić taki sposób kontaktów.

Czy te przepisy dotyczą też opieki naprzemiennej?

Przepisy o wykonywaniu kontaktów stosuje się odpowiednio do orzeczenia, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. O samym ustaleniu, gdzie mieszka dziecko, piszemy w poradniku Ustalenie miejsca pobytu dziecka.

Ile wynosi opłata od wniosku o ustalenie kontaktów?

Co do zasady opłata stała wynosi 100 zł. Osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, może wnioskować o zwolnienie od kosztów.

Który sąd rozpoznaje sprawę o kontakty z dzieckiem?

Poza rozwodem sprawę rozpoznaje sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć. W sprawie rozwodowej o kontaktach orzeka sąd w wyroku rozwodowym.

Powiązane usługi

Powiązane poradniki

Mieszkają Państwo za granicą?

Sprawami Polaków za granicą zajmuje się serwis TwojaSprawa.

TwojaSprawa

Mają Państwo pytanie dotyczące własnej sprawy?

Prosimy krótko opisać, czego dotyczy sprawa. Odpowiemy, czy i w jaki sposób możemy pomóc.

Kontakt z kancelarią

Źródła

  • Kodeks rodzinny i opiekuńczy
  • Kodeks postępowania cywilnego
  • Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
  • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22.06.2022 r., sygn. SK 3/20

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.