Przygotowanie przed pierwszą rozmową
Punktem wyjścia jest cel umowy zapisany w jednym zdaniu, na przykład „stałe dostawy części w ustalonych terminach i cenie”. Taki zapis ułatwia ocenę, które postanowienia są dla firmy rzeczywiście ważne, a które mają znaczenie drugorzędne.
Następnie warto podzielić sporne kwestie na dwie grupy. Pierwsza obejmuje sprawy, w których firma nie chce ustąpić, na przykład termin zapłaty albo zakres odpowiedzialności. Druga obejmuje sprawy, w których firma może ustąpić, jeśli w zamian uzyska coś innego. Granice ustępstw najlepiej uzgodnić wewnętrznie przed rozmową, a nie dopiero przy stole.
Przed rozmową przydatne są w szczególności:
- aktualny projekt umowy, jeżeli już istnieje, w tym projekt przesłany przez kontrahenta;
- wcześniejsza korespondencja, oferta i ogólne warunki, które kontrahent załączył;
- lista postanowień, które wymagają wyjaśnienia, z krótkim opisem stanowiska firmy;
- informacja, kto po stronie firmy może zatwierdzać zmiany w projekcie;
- pytania do kontrahenta, na które odpowiedź jest potrzebna przed dalszymi rozmowami.
Gdy kontrahent ma siedzibę za granicą, do listy dochodzą język umowy, prawo właściwe i sąd dla sporów. Te kwestie omawiają poradniki Umowa z zagranicznym kontrahentem i Umowa dwujęzyczna oraz strona Kontrakty międzynarodowe.
Postanowienia do omówienia z kontrahentem
Nie każda umowa wymaga omówienia wszystkich wymienionych kwestii, ale lista pomaga sprawdzić, czy żadna istotna sprawa nie została pominięta:
- przedmiot i zakres świadczeń – co dokładnie dostarcza lub wykonuje każda ze stron i w jakiej jakości;
- cena – jej wysokość, waluta, sposób zmiany w czasie trwania umowy i to, co obejmuje;
- zapłata – termin, sposób fakturowania i skutki opóźnienia;
- terminy wykonania i odbiór – harmonogram, sposób zgłaszania zastrzeżeń i potwierdzania odbioru;
- odpowiedzialność – za co odpowiada każda ze stron i czy strony chcą ją ograniczyć (więcej w poradniku Ograniczenie odpowiedzialności w umowie między firmami);
- kary umowne – za jakie naruszenia, w jakiej wysokości i czy są jedyną formą rekompensaty (więcej w poradniku Kara umowna);
- poufność – jakie informacje są poufne, jak długo i czy potrzebna jest osobna umowa;
- czas trwania i zakończenie – okres umowy, wypowiedzenie i rozliczenia po zakończeniu współpracy;
- zmiany umowy – w jakiej formie strony będą wprowadzać zmiany;
- ogólne warunki kontrahenta – czy i w jakim zakresie mają zastosowanie obok umowy (więcej w poradniku Ogólne warunki sprzedaży między przedsiębiorcami (OWU)).
W trakcie rozmów
Rozmowy przebiegają czytelniej, gdy w obiegu jest jedna aktualna wersja projektu, a każda kolejna ma datę lub numer. Zmiany najlepiej nanosić w trybie śledzenia zmian, z komentarzem, kto i dlaczego je zaproponował. Po stronie firmy warto wyznaczyć jedną osobę, która odpowiada za wersje projektu i za kontakt z kontrahentem w sprawie treści umowy.
Ustalenia z rozmowy telefonicznej lub spotkania warto możliwie szybko potwierdzić wiadomością e-mail. Z jej treści powinno jasno wynikać, które kwestie strony uzgodniły, a które pozostają otwarte. Jeśli dojdzie do sporu o treść umowy, przy jej wykładni bada się raczej zgodny zamiar stron i cel umowy niż samo dosłowne brzmienie (art. 65 § 2 Kodeksu cywilnego). Korespondencja i notatki z negocjacji mogą więc mieć znaczenie, dlatego warto je zachować razem z kolejnymi wersjami projektu.
Kwestie związane z samym prowadzeniem negocjacji, ofertą i poufnością informacji przekazanych w trakcie rozmów opisuje poradnik Umowa handlowa przed podpisem. O dokumentach spisywanych na wczesnym etapie rozmów jest mowa w poradniku List intencyjny – czy jest wiążący, a o sytuacji, w której druga strona przerywa rozmowy, w poradniku Zerwanie negocjacji przez kontrahenta.
Notatka lub protokół z negocjacji
Notatka z negocjacji służy zwykle samej firmie: utrwala przebieg rozmowy, stanowisko kontrahenta i to, co trzeba sprawdzić. Protokołem z negocjacji nazywa się często dokument przesyłany drugiej stronie, aby obie strony miały ten sam zapis ustaleń. Bez względu na nazwę przydatny zapis zawiera w szczególności:
- datę, miejsce lub formę rozmowy oraz nazwy firm i funkcje osób, które w niej uczestniczyły;
- wersję projektu umowy, której dotyczyła rozmowa;
- postanowienia, które strony uzgodniły, opisane możliwie dokładnie, na przykład z kwotą i terminem;
- kwestie sporne i stanowisko każdej ze stron;
- zadania po rozmowie: kto przygotowuje poprawiony projekt lub odpowiedź i do kiedy;
- termin kolejnej rozmowy, jeżeli strony go ustaliły.
Protokół przesłany kontrahentowi warto opatrzyć prośbą o potwierdzenie albo uwagi. Jeżeli kontrahent zgłosi zastrzeżenia, najlepiej uzgodnić poprawiony zapis, zanim strony przejdą do kolejnych postanowień. Protokół lub podsumowanie otrzymane od kontrahenta warto przeczytać od razu po otrzymaniu i zgłosić uwagi, jeśli zapis nie odpowiada ustaleniom. Jakie znaczenie może mieć konkretny protokół dla dalszych rozmów i dla zawarcia umowy, zależy od jego treści i okoliczności, dlatego wątpliwości w tym zakresie warto omówić z adwokatem.
Jak negocjować umowę B2B krok po kroku
- Cel i graniceCel umowy w jednym zdaniu, kwestie, w których firma nie ustąpi, i te, w których może ustąpić.
- Lista postanowieńZakres świadczeń, cena, zapłata, terminy, odpowiedzialność, kary umowne, poufność i zakończenie współpracy.
- RozmowyJedna aktualna wersja projektu, jedna osoba odpowiedzialna i potwierdzanie ustaleń na piśmie.
- Notatka lub protokółUzgodnione postanowienia, kwestie otwarte, zadania i terminy po każdej rozmowie.
- Przed podpisemPorównanie wersji końcowej z ustaleniami i omówienie wątpliwych postanowień z adwokatem.
Przed podpisem
Na etapie wersji końcowej warto porównać projekt z notatkami i protokołami z kolejnych rozmów. Chodzi o sprawdzenie, czy każde uzgodnione postanowienie znalazło się w tekście i czy nie pojawiły się zmiany, których strony nie omawiały. Osobno warto przejrzeć załączniki, harmonogramy i ogólne warunki, do których umowa odsyła.
Przed podpisem przydatne jest także ustalenie, kto podpisuje umowę po stronie kontrahenta i w jakim charakterze. Postanowienia, które nadal budzą wątpliwości, można przedstawić adwokatowi razem z projektem, korespondencją i notatkami z rozmów. Listę kwestii do sprawdzenia w samej umowie zawiera poradnik Umowa handlowa przed podpisem.
Przygotowanie negocjacji może być przedmiotem konsultacji z adwokatem przed pierwszą rozmową z kontrahentem, gdy rozmowy już trwają, albo przed podpisem. Zakres tej pomocy opisujemy na stronie Negocjacje umów.
Na co zwrócić uwagę
- Brak granic ustępstw. Bez wcześniejszego ustalenia, w czym firma może ustąpić, łatwo przyjąć w rozmowie warunki, których firma nie zaakceptowałaby po namyśle.
- Ustalenia tylko ustne. Uzgodnienia, których nikt nie potwierdził na piśmie, trudno później odtworzyć i porównać z projektem.
- Kilka wersji projektu naraz. Równoległe wersje w różnych wiadomościach utrudniają ustalenie, który tekst jest aktualny.
- Pominięte załączniki. Ogólne warunki, cenniki i harmonogramy mogą zmieniać sens postanowień umowy, dlatego warto je czytać razem z nią.