Cztery pojęcia, które łatwo pomylić
W rozmowach o wadliwym towarze pojawiają się zwykle cztery pojęcia. Każde z nich ma inne źródło i dotyczy innej grupy umów:
- rękojmia za wady (art. 556–576 Kodeksu cywilnego), czyli ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy lub wykonawcy za wady fizyczne i prawne, niezależna od winy; stosuje się ją m.in. w umowach między przedsiębiorcami, które mogą ją umownie modyfikować,
- brak zgodności towaru z umową, czyli odpowiedzialność przedsiębiorcy wobec konsumenta kupującego towar, uregulowana w ustawie o prawach konsumenta od 1.01.2023 r.,
- brak zgodności treści lub usługi cyfrowej, uregulowany w odrębnym rozdziale tej samej ustawy,
- gwarancja (art. 577 Kodeksu cywilnego), czyli dobrowolne oświadczenie gwaranta.
W praktyce konsument nadal słyszy w sklepie o „reklamacji z rękojmi”. Pismo do sprzedawcy dobrze jednak oprzeć na przepisach o braku zgodności, a pismo do gwaranta na treści karty gwarancyjnej.
Odpowiedzialność sprzedawcy wobec konsumenta
Odpowiedzialność za brak zgodności towaru z umową wynika z ustawy, a zgłoszenie kieruje się do sprzedawcy. Konsumentem jest osoba fizyczna, która kupuje rzecz od przedsiębiorcy w celu niezwiązanym bezpośrednio ze swoją działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22¹ Kodeksu cywilnego).
Co do zasady konsument najpierw żąda naprawy albo wymiany towaru, a obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy wchodzi w grę w dalszej kolejności. Treść takiego zgłoszenia i potrzebne dokumenty opisuje poradnik Reklamacja towaru: niezgodność z umową i prawa konsumenta.
Gwarancja i karta gwarancyjna
Gwarancji udziela gwarant, którym bywa producent albo sprzedawca. Ponieważ gwarancja jest dobrowolna, jej zakres wynika z karty gwarancyjnej, a nie wprost z ustawy. Dlatego to w karcie należy sprawdzić np., gdzie odbywa się naprawa, jaki okres obejmuje ochrona i czy niektóre części są wyłączone.
Przed zgłoszeniem usterki warto sprawdzić w karcie:
- kto jest gwarantem i jaki jest jego adres lub kanał zgłoszeń,
- jaki okres obejmuje gwarancja i od jakiej daty się go liczy,
- jakie usterki lub części karta wyłącza,
- czy wymagany jest dowód zakupu, numer seryjny albo oryginalne opakowanie,
- w jaki sposób gwarant potwierdza przyjęcie zgłoszenia.
Sprzedawca i gwarant mogą być dwiema różnymi firmami. Telewizor kupiony w sieci handlowej może mieć gwarancję producenta, który prowadzi własny serwis. W takim przypadku dobrze zapisać osobno, kto sprzedał rzecz, a kto udzielił gwarancji.
Gwarancja a rękojmia w konkretnej sytuacji
Wybór drogi zależy od okoliczności. Zgłoszenie u gwaranta bywa wygodne, gdy producent ma sieć serwisów, a karta przewiduje szybki odbiór sprzętu. Zgłoszenie u sprzedawcy opiera się na ustawie, więc jego zakres nie zależy od treści karty gwarancyjnej.
Relacja między gwarancją a ustawową odpowiedzialnością sprzedawcy, w tym wpływ zgłoszenia u gwaranta na uprawnienia wobec sprzedawcy, wymaga oceny w konkretnej sprawie. Niezależnie od wybranej drogi warto zachować dowód zakupu, kartę gwarancyjną, protokoły serwisu i całą korespondencję.
Przykładowo konsument kupił laptop z gwarancją producenta. Serwis producenta odmówił naprawy, powołując się na uszkodzenie mechaniczne. Konsument zachował protokół serwisu i zdjęcia obudowy z dnia odbioru sprzętu. Przy dalszej rozmowie ze sprzedawcą te dokumenty pozwalają porównać stanowisko serwisu z rzeczywistym stanem rzeczy.
Zakup na potrzeby firmy
Przepisy o braku zgodności towaru z umową dotyczą konsumentów. Przy sprzedaży między przedsiębiorcami stosuje się rękojmię z Kodeksu cywilnego, którą strony mogą umownie ograniczyć lub wyłączyć, oraz ewentualną gwarancję. Tę sytuację omawia poradnik Rękojmia a gwarancja w sprzedaży towaru między firmami.
Odrębnej oceny wymaga sytuacja osoby prowadzącej jednoosobową działalność, która kupiła rzecz związaną z firmą, ale niemającą dla niej charakteru zawodowego. Przy takim zakupie znaczenie mają faktura, przeznaczenie rzeczy i rodzaj prowadzonej działalności.