Dlaczego „18 lat” to nie koniec alimentów
Wiele osób zakłada, że alimenty kończą się z dniem 18. urodzin dziecka. Tak nie jest. Przepis łączy obowiązek rodziców z tym, czy dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie, a nie z jego wiekiem (art. 133 § 1 KRO).
Pełnoletność zmienia jednak dwie rzeczy:
- Od tego momentu rodzic może powołać się na przesłanki uchylenia się od alimentów, które ustawa przewiduje tylko wobec pełnoletniego dziecka (art. 133 § 3 KRO).
- Liczy się postawa samego dziecka: czy dokłada starań, by się usamodzielnić.
W internecie często pojawia się „granica 25 lat” albo „26 lat”. Żadna z tych liczb nie wynika z przepisów o alimentach na dziecko. O tym, czy obowiązek trwa, decyduje sytuacja konkretnego dziecka.
Pełnoletnie dziecko, które się uczy
Nauka po 18. roku życia nie przedłuża alimentów automatycznie i nie kończy ich automatycznie. Wciąż chodzi o to, czy dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 133 § 1 KRO) i czy dokłada starań, by to osiągnąć (art. 133 § 3 KRO).
W praktyce znaczenie mogą mieć m.in.:
- czy dziecko faktycznie się uczy, np. chodzi na zajęcia i zalicza kolejne etapy;
- czy nauka jest dzienna, czy zaoczna, i czy dziecko ma możliwość jednoczesnej pracy;
- czy dziecko przerwało naukę lub nie szuka pracy;
- stan zdrowia dziecka i inne okoliczności, które utrudniają usamodzielnienie.
Sposób, w jaki sąd może ocenić te okoliczności w konkretnej sprawie, warto omówić z adwokatem.
Kiedy rodzic może uchylić się od alimentów
Wobec pełnoletniego dziecka ustawa przewiduje dwie sytuacje (art. 133 § 3 KRO):
- Nadmierny uszczerbek dla rodzica. Płacenie alimentów jest połączone z nadmiernym dla rodzica uszczerbkiem.
- Brak starań dziecka. Dorosłe dziecko nie dokłada starań, by uzyskać możność samodzielnego utrzymania się.
Niezależnie od wieku obowiązek nie dotyczy dziecka, którego dochody z majątku wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania (art. 133 § 1 KRO).
Czy inne okoliczności, np. brak kontaktu dorosłego dziecka z rodzicem, mogą mieć znaczenie w konkretnej sprawie, warto omówić z adwokatem.
Dziecko z niepełnosprawnością
Przepisy nie wskazują wieku, w którym obowiązek wygasa. Decyduje to, czy dziecko jest w stanie utrzymać się samodzielnie (art. 133 § 1 KRO). Gdy dziecko z powodu niepełnosprawności lub choroby nie może się samo utrzymać, ta zasada ma szczególne znaczenie. Każda taka sprawa wymaga indywidualnej oceny, dlatego warto ją omówić z adwokatem.
Jak przestać płacić alimenty na dorosłe dziecko
Alimentów wynikających z wyroku lub ugody nie można zmienić jednostronnie. W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy o alimentach (art. 138 KRO). Jakie żądanie zgłosić w konkretnej sytuacji, np. obniżenie alimentów albo stwierdzenie, że obowiązek ustał, warto omówić z adwokatem.
Zaprzestanie płacenia przed rozstrzygnięciem sprawy grozi powstaniem zaległości.
Krok po kroku
- Ustalenie podstawy alimentów. Należy przeczytać wyrok lub ugodę, z której wynika obowiązek.
- Informacje o sytuacji dziecka. Warto zebrać informacje o nauce, pracy, dochodach i majątku dziecka.
- Informacje o sytuacji rodzica. Gdy rodzic powołuje się na nadmierny uszczerbek (art. 133 § 3 KRO), warto zebrać informacje o jego dochodach, wydatkach, stanie zdrowia i innych obowiązkach alimentacyjnych.
- Rozmowa z dorosłym dzieckiem. Można rozważyć rozmowę z dorosłym dzieckiem, a formę ewentualnego porozumienia omówić z adwokatem.
- Wystąpienie do sądu, gdy porozumienia nie ma. Żądanie zmiany orzeczenia lub umowy o alimentach opiera się na art. 138 KRO.
- Dalsze płacenie alimentów. Do czasu rozstrzygnięcia należy płacić dotychczasowe alimenty, chyba że adwokat oceni sytuację inaczej.
Dokumenty, które warto przygotować
- odpis wyroku lub ugody ustalającej alimenty;
- informacje o nauce dziecka, np. zaświadczenie ze szkoły lub uczelni, albo informacja, że dziecko się nie uczy;
- informacje o pracy i dochodach dziecka, jeśli są dostępne;
- dokumenty o dochodach, wydatkach i stanie zdrowia rodzica, jeśli powołuje się on na nadmierny uszczerbek;
- dowody, że dziecko nie podejmuje starań o usamodzielnienie, np. korespondencja.
Lista jest pomocnicza. Komplet dokumentów zależy od sprawy.
Opłaty i terminy
- Koszty sądowe. Strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.). Czy to zwolnienie obejmuje pozew rodzica płacącego o obniżenie alimentów lub stwierdzenie, że obowiązek ustał, warto omówić z adwokatem.
- Przedawnienie. Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem trzech lat (art. 137 § 1 KRO). Ma to znaczenie przy zaległych ratach. Czy i od kiedy zaległości w konkretnej sprawie mogły się przedawnić, zależy od okoliczności. Dlatego nie należy zakładać, że zaległości przepadły, zanim adwokat oceni sytuację.
Typowe błędy
- Samowolne zaprzestanie płacenia po 18. urodzinach dziecka. Pełnoletność sama nie kończy obowiązku (art. 133 § 1 KRO), a wyrok lub ugodę zmienia się w trybie art. 138 KRO.
- Brak dowodów. Twierdzenie, że „dziecko już pracuje” albo „nie chodzi na zajęcia”, bez dokumentów trudno ocenić.
- Ustne ustalenia z dorosłym dzieckiem. Rozmowa nie zmienia treści wyroku ani ugody. Sposób zabezpieczenia porozumienia warto omówić z adwokatem.
- Liczenie na stałą granicę wieku. Ani 18, ani 25 lat nie jest automatyczną datą końca alimentów.