Zrzeczenie się dziedziczenia a odrzucenie spadku
| Kwestia | Zrzeczenie się dziedziczenia | Odrzucenie spadku |
|---|---|---|
| Kiedy | Za życia spadkodawcy | Po śmierci spadkodawcy, w terminie (art. 1015 § 1 KC) |
| Czym jest | Umowa ze spadkodawcą (art. 1048 KC) | Jednostronne oświadczenie spadkobiercy (art. 1012 KC) |
| Forma | Akt notarialny (art. 1048 KC) | Oświadczenie przed sądem albo notariuszem (art. 1018 § 3 KC) |
| Skutek dla dzieci | Co do zasady obejmuje także zstępnych, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 1049 KC) | Dzieci odrzucającego mogą zostać spadkobiercami zamiast niego |
| Czy można się wycofać | Uchylenie umową tych samych osób w formie aktu notarialnego (art. 1050 KC) | Kwestię warto omówić z adwokatem |
Zrzeczenie się dziedziczenia: umowa za życia
Kto zawiera umowę i w jakiej formie
Stronami są przyszły spadkodawca i jego spadkobierca ustawowy, na przykład rodzic i dziecko (art. 1048 KC). Umowa wymaga formy aktu notarialnego. Zwykłe pismo albo oświadczenie złożone tylko przez jedną stronę nie wystarczy.
Skutki dla dzieci zrzekającego się
Zrzekający się jest wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1049 KC). Zrzeczenie co do zasady obejmuje także jego zstępnych, czyli dzieci i wnuki. Umowa może stanowić inaczej.
Ten skutek bywa pomijany: osoba podpisująca umowę decyduje nie tylko za siebie. Dlatego warto zapytać notariusza wprost, czy umowa ma objąć także jej dzieci.
Zrzeczenie się tylko prawa do zachowku
Umowa może dotyczyć wyłącznie prawa do zachowku (art. 1048 KC). Zrzekający się co do zasady rezygnuje wtedy z możliwości żądania zachowku, gdy spadkodawca przekaże majątek innym osobom, na przykład w testamencie lub darowiźnie.
Czym jest zachowek i komu przysługuje, opisujemy w poradniku Zachowek. O tym, jak testament, darowizna i dożywocie wpływają na zachowek, piszemy w poradniku Testament, darowizna, dożywocie a zachowek.
Czy zrzeczenie można cofnąć
Umowę o zrzeczenie się dziedziczenia można uchylić. Potrzebna jest do tego umowa tych samych osób, zawarta w formie aktu notarialnego (art. 1050 KC). Jednostronne „odwołanie” przez jedną ze stron nie wystarczy.
Odrzucenie spadku: oświadczenie po śmierci
Odrzucenie spadku to jedna z trzech możliwych reakcji na spadek, obok przyjęcia wprost i przyjęcia z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1012 KC). Oświadczenie składa się przed sądem albo notariuszem (art. 1018 § 3 KC), w terminie liczonym od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku (art. 1015 § 1 KC). Jeśli w tym terminie spadkobierca nie złoży oświadczenia, spadek uznaje się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2 KC).
Osoba, która odrzuciła spadek, jest traktowana tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku (art. 1020 KC). Przy spadku zadłużonym decyzję muszą więc często podjąć także kolejne osoby w rodzinie, w tym dzieci osoby, która spadek odrzuciła.
Kroki, dokumenty i terminy opisujemy w poradniku Odrzucenie spadku. O długach spadkowych piszemy w poradniku Spadek z długami.
„Zrzeczenie się spadku na rzecz brata”: co ludzie mają na myśli
W rodzinach pada zdanie „zrzeknij się na rzecz brata” albo „na rzecz mamy”. Zwykle chodzi o to, żeby udział w spadku trafił do konkretnej osoby. Ani zrzeczenie się dziedziczenia, ani odrzucenie spadku tego nie gwarantują.
Odrzucenie spadku nie działa „na rzecz” wybranej osoby. W oświadczeniu nie wskazuje się, kto ma przejąć udział odrzucającego. Osobę, która odrzuciła spadek, traktuje się tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku (art. 1020 KC). Kto dokładnie dziedziczy w danej rodzinie, warto omówić z adwokatem.
Jeśli celem jest przekazanie udziału konkretnej osobie, w grę mogą wchodzić inne rozwiązania:
- Dział spadku. Spadkobiercy ustalają, kto co dostaje, ze spłatami albo bez nich (art. 1035 i nast. KC). Szerzej: Dział spadku.
- Zbycie spadku. Kodeks cywilny przewiduje też umowę o zbycie spadku przez spadkobiercę (art. 1051 i nast. KC). Jej formę i skutki, także dla długów spadkowych, warto omówić z adwokatem.
Wybór zależy od długów, nieruchomości i liczby spadkobierców. Każda droga może też mieć inne skutki podatkowe, które warto omówić z doradcą podatkowym.
Przed działem spadku lub zbyciem trzeba zwykle ustalić, kto jest spadkobiercą. Więcej w poradniku Stwierdzenie nabycia spadku.
Przed podpisaniem pełnomocnictwa
Rodzina prosi czasem o pełnomocnictwo „do zrzeczenia się spadku”, zwykle gdy ktoś nie może przyjechać do notariusza. Przed podpisaniem warto sprawdzić:
- Jakiej czynności dotyczy pełnomocnictwo. Zrzeczenia za życia spadkodawcy, odrzucenia spadku po jego śmierci, działu spadku czy zbycia udziału? To różne czynności o różnych skutkach.
- Czy skutki obejmą dzieci osoby udzielającej pełnomocnictwa. Przy zrzeczeniu co do zasady obejmują także zstępnych (art. 1049 KC). Po odrzuceniu jej dzieci mogą zostać spadkobiercami.
- Co dokładnie może zrobić pełnomocnik. Czy może podpisać umowę ze spłatą, bez spłaty albo na rzecz określonej osoby?
- Jakiej formy wymaga pełnomocnictwo. Warto zapytać o to notariusza lub adwokata przed podpisaniem.
- Czy stan spadku jest znany. Przy odrzuceniu i zbyciu ważne są długi i wartość majątku.
Przed podpisem można poprosić o projekt dokumentu, czas na lekturę i niezależną konsultację.
Typowe błędy
- Mylenie zrzeczenia z odrzuceniem. Zrzeczenie to umowa za życia spadkodawcy, odrzucenie to oświadczenie po jego śmierci.
- Przekonanie, że zrzeczenie dotyczy tylko zrzekającego się. Co do zasady obejmuje także jego zstępnych (art. 1049 KC).
- Odrzucenie spadku „na rzecz” rodzeństwa. Oświadczenie nie wskazuje, kto przejmie udział odrzucającego (art. 1020 KC).
- Podpisanie pełnomocnictwa bez sprawdzenia, jakiej czynności dotyczy.
- Szukanie wzoru do samodzielnego podpisania. Zrzeczenie wymaga aktu notarialnego (art. 1048 KC).
Informacje o sprawach osób mieszkających za granicą oraz o spadkach z elementem zagranicznym są dostępne w serwisie TwojaSprawa.